taalunieversum

Schoolboeken Nederlands in Vlaanderen

Geert Claeys

Enkele vaststellingen :

1. In leerboeken Engels, Duits en Frans staat het aanleren van de taal centraal. Er wordt aandacht besteed aan regionale verschillen die binnen een taal bestaan (Brits tgov. Amerikaans Engels bijv. of Belgisch Frans tgov. het Frans van Parijs.) Er wordt ook ruim aandacht besteed aan het land en het volk waar de taal wordt gebruikt. Er is de laatste tijd in het vreemde-talenonderwijs ook een toenemende aandacht voor interculturele aspecten, d.i. voor de eigen wijze van sociaal functioneren binnen een cultuur, voor de eigen invulling van allerlei termen in een cultuur, voor de waarden die in een cultuur centraal staan. Gewoonlijk werken autochtonen mee aan de samenstelling van een leerboek, of ze superviseren.

2. Grammatica is in nieuwere leerboeken vreemde talen in hoge mate functioneel : ze wordt gebruikt om allerlei functies aan te leren : zich voorstellen, vragen waar iemand vandaan komt, over gewoonten spreken, dingen vergelijken, uitleg vragen, over het verleden vertellen enz. Ze wordt aangeboden zoals ze in concrete situaties functioneert in allerlei vormen : dialoog, brief, verhaal etc. Er is uitvoerig oefenmateriaal om die functies in context in te oefenen. Hierbij staat communicatie centraal. Anderzijds...

3. Laatste-jaarsleerlingen in Vlaanderen (en leerkrachten) hebben een vrij rigoureuze opvatting over standaardtaal en regionale taal. Ofwel wijzen zij de 'Nederlandse' norm af en opteren voor een minimumprogramma : 'Als we elkaar maar verstaan. Wij hoeven toch de `Ollanders' niet na te apen...'; of ze hebben overspannen ideeën over taalnorm : dialect is 'minder goed', AN is het ideaal.

4. Weinig leerlingen zijn in staat om een gesprek te voeren in omgangs-Nederlands (mondelinge, vlotte standaardtaal). Ze ondervinden ook grote remmingen om de omgangstaal te hanteren in gesprekken in klasverband, zelfs in de Nederlandse les. Ze lezen wel goed voor.

5. Nederland is vrijwel onbekend in Vlaanderen. De Nederlanders en hun taal zijn bovendien niet erg geliefd bij de gemiddelde Vlaming. Er bestaan allerlei vooroordelen over Nederland en de Nederlanders en vice versa.

Het blijkt dus dat de Nederlandse lessen ofwel andere doelstellingen hebben dan lessen vreemde talen of dat ze minder resultaat opleveren dan men redelijkerwijze zou mogen verwachten. Vandaar dus de vraag wat er aan de hand is met het schoolvak Nederlands, meer bepaald met de leerboeken en de leerplannen.

Wanneer je grasduint in leerboeken wordt al snel duidelijk dat de leerplannen sterk mee bepalen wat in leerboeken wordt aangeboden. Hieromtrent enkele bedenkingen.