taalunieversum

38   Geert Claeys

1 Taal

1.1 Mondelinge taalvaardigheid

I.v.m. het leerdoel mondelinge taalvaardigheid stelt het VVKSO-leerplan voor de eerste graad (in verband met luistervaardigheid) : 'De leerlingen moeten gesproken teksten kunnen volgen en begrijpen die voor hen, in hun studie en in hun leven van belang zijn.' De doelstelling luisteren staat nu dus mee centraal in het onderricht van de moedertaal. Maar wat zoal beluisterd kan worden is nog niet helemaal duidelijk. Men heeft het over 'gesproken teksten'. Waarom niet in de eerste plaats over gesprekken, monologen, dialogen, debatten, nieuwsberichten etc. ? Er is, via luisteren, o.m. heel veel te leren over taal en zelfs heel veel taal te leren. Maar dan zouden er cassettes of video-opnamen met levend taalmateriaal bij een cursus moeten worden aangeboden. Het schoolvak Nederlands is duidelijk nog op zoek naar wat het rond luisteren zoal kan doen. Ook het VVKSO-leerplan voor de derde graad heeft het over teksten die men voor lees-en luisteroefeningen kiest. Schijnbaar denkt men voor luisteroefeningen in de eerste plaats aan voorgelezen teksten.

In het leerplan voor de tweede graad staat ook nog dat men voldoende zorg moet besteden aan kansen voor mondelinge oefening : de nodige voorbereiding niet verwaarlozen, de oefening goed organiseren... Naast luistervaardigheid is dus ook van belang : 'efficiënt deelnemen (ook actief) aan een discussie over een onderwerp dat voor deze leeftijdsgroep interessant kan worden geacht; een korte uiteenzetting geven over een onderwerp dat hun (d.i. van de leerlingen) belangstelling heeft en gepast antwoorden op vragen die daarbij gesteld worden; een geschikte informatieve of narratieve tekst passend voorlezen' Hier worden maar enkele types van mondelinge taalvaardigheid genoemd. Andere mogelijkheden voor mondelinge oefeningen worden niet vermeld : korte gedachtenwisselingen tussen twee leerlingen, allerlei communicatieve oefeningen op functies, geleide en vrijere enz. Het leerplan van de derde graad onderkent die mogelijkheden wel. Het is alleszins beter om die kansen waar te nemen dan om af en toe een 'spreekles' te organiseren. Meer nog : in goedbegrepen taalvaardigheidsonderwijs moeten leraressen en leraren voortdurend zulke kansen scheppen. Er zitten heel veel mogelijkheden om mondeling bezig te zijn in functioneel grammaticaonderwijs. Maar die worden in de leerplannen voor eerste en tweede graad blijkbaar onvoldoende onderkend.

1.2 Welk Nederlands ?

De leerlingen moeten zich volgens het VVKSO-leerplan vlot en in acceptabel Nederlands kunnen uitdrukken. 'Acceptabel Nederlands' lijkt een heel dubieuze term, waar men alle kanten mee uit kan. Die term wordt in het leerplan van de tweede en van de derde graad nader uitgelegd : 'De norm, nl. de beheersing van de standaardtaal, kan niet door alle leerlingen op hetzelfde moment en op dezelfde manier gehaald worden.' Dit is inderdaad acceptabel. Voor bepaalde leer-