taalunieversum

Taalkundige bedenkingen

bij recente ontwikkelingen in

het leerplan Nederlands en

het moedertaalonderwijs

William Van Belle

Departement Linguïstiek K. U. Leuven

Als we de leerplannen Nederlands erop naslaan, blijkt er de laatste decennia in de opvattingen over het doel en de inhoud van het moedertaalonderwijs wel wat veranderd te zijn. Jan Verbeek (in Een leerplan Nederlands, Bouwstenen voor de basisvorming, Wolters-Noordhoff 1993, blz. 12) merkt op : "Het accent ligt niet meer op het hebben van kennis van het taalsysteem, maar op het leren de taal actief te gebruiken en op het hebben van inzicht in de functies van taal en de aan die functies gekoppelde taalvormen."

Die veranderingen betreffen minstens twee aspecten van het schoolvak Nederlands : een nieuwe aanpak ('communicatief taalonderwijs') en het formuleren van basisdoelstellingen. Uit de teksten blijkt dat er heel wat overleg is gepleegd tussen de Vlaamse en Nederlandse taakgroepen. Dat stemt tot tevredenheid. Ik begin met het laatste aspect : de basisdoelstellingen.

1 Basisdoelstellingen

De laatste jaren is intensief gewerkt aan het opstellen van de zogenaamde 'eindtermen' of 'kerndoelen' voor de verschillende schoolvakken. Volgens de formele definitie zijn kerndoelen : "kwaliteiten van leerlingen op het gebied van kennis, inzicht en vaardigheden die de school bij haar onderwijsactiviteiten in elk geval als doelstellingen moet hanteren". (Verbeek 1993, blz. 7)

Anders gezegd, de eindtermen Nederlands verwoorden wat iedereen in de loop van het basisonderwijs en het secundair onderwijs tenminste geleerd moet hebben qua kennis, inzicht en vaardigheden in verband met zijn moedertaal. Het gaat dus duidelijk om minimale kwaliteiten die iedereen verworven moet hebben om aan het maatschappelijk leven (actief) te kunnen deelnemen.

De nieuwe aanpak wordt 'communicatief taalonderwijs' genoemd, d.i. : "Taalonderwijs waarin leerlingen taal gebruiken met verschillende functies in verschillende communicatieve situaties, en waarbij reflectie plaats heeft op dit taalgebruik ter verbetering van de taalvaardigheid." (Verbeek 1993, blz. 16)