taalunieversum

Leren lezen en schrijven

door kijken en luisteren

Naar een nieuwe didactiek

voor lees- en schrijfonderwijs

Michel Couzijn en Gert Rijlaarsdam

Lees- en schrijfvaardigheidsonderwijs maken de kern uit van het schoolvak Nederlands. De vakinhoud wordt in de loop der leerjaren steeds complexer : het accent verschuift van woord- en zinsniveau (spelling, grammatica) naar tekstniveau (samenvatten, gedocumenteerde schrijfopdrachten). Echter, de algemeen aangehangen didactiek is zo goed als onveranderlijk : lezen en schrijven leer je door het zelf te DOEN. Dat lijkt een waarheid als een koe.

In ons onderzoek proberen wij nu deze koe bij de horens vatten. Ter wille van onderwijs in vaardigheden heeft de didactiek 'leren door oefenen' natuurlijk de voorkeur boven 'uit het hoofd leren'. Maar niet staat vast hoe je als docent dit oefenen zo goed (= effectief en efficiënt) mogelijk kan organiseren. Op het moment onderzoeken wij de effectiviteit van drie manieren waarop leerlingen kunnen oefenen: een tamelijk gangbare manier, een manier waarbij leerlingen elkaars oefenen observeren en becommentariëren, en een manier waarbij de leerling directe feedback van een medeleerling krijgt op zijn eigen oefenen.

1 Punten van kritiek op de traditionele lees- en schrijfdidactiek

De in het voortgezet onderwijs veelgebruikte oefening-gerichte didactiek voor lezen en schrijven laat zich beknopt weergeven als :

• leerstof aanbieden via boek of klassegesprek : bijv. 'beschouwende teksten kennen een duidelijk onderscheiden inleiding, kern en slot';

• oefenen: bijv. een opstel laten schrijven met deze leerstof als aandachtspunt;

• evalueren: de docent corrigeert het opstel en geeft het terug aan de leerling.

Deze didactiek laat zich overigens gemakkelijk in andere schoolvakken herkennen !

Welke kritiek kun je nu hebben op deze didactiek ?

(a) De opdracht is dikwijls te complex om te dienen als oefening in het toepassen van de leerstof. Negentig procent van de 'oefentijd' heeft de leerling zijn aandacht bij andere zaken dan bij de nieuwe stof. Bij complexe lees- en schrijfopdrachten moeten leerlingen hun aandacht over zoveel aspecten ver-