taalunieversum

Leren lezen en schrijven door kijken en luisteren   73

produkt maakt (moet je eerst de kern schrijven, of eerst de inleiding? hoe weet je waar het slot begint ?). Door de leerling te betrekken bij het evalueren van de produkten kan het cyclische karakter van schrijf- en leestaken zichtbaar worden : let niet op alles tegelijk, maar bouw de opdracht stap voor stap op en controleer tussendoor.

Dat is een waslijst aan kritiekpunten. Is er dan maar weinig goeds aan het gangbare 'leren door oefenen' ? Dat willen wij niet beweren. Immers, vele jaargangen leerlingen hebben het eindexamen met voldoende resultaat afgelegd. Toch valt er wel wat te verbeteren aan het lees- en schrijfniveau van schoolverlaters én aan de correctielast van docenten Nederlands. Daarom moet gezocht worden naar effectievere oefendidactieken, die aan de genoemde bezwaren tegemoet komen, zodat leerlingen meer leren en de hanteerbaarheid voor docenten groter wordt.

2 Twee experimentele didactieken voor 'betogende teksten'

Ten behoeve van ons onderzoek hebben we enkele korte lessenseries gemaakt over betogende teksten, teksten waarin een schrijver een standpunt verdedigt met argumentatie. Deze stof is voor de doelgroep, leerlingen van 3 HAVO/VWO, betrekkelijk nieuw en niet gemakkelijk. Dat is nodig om te kunnen onderscheiden welke van de drie proefdidactieken de leerling het meest helpt. De helft van de deelnemende leerlingen leert in vier lessen een betogende tekst lezen/analyseren, de andere helft leert zulke teksten zelf te schrijven. Een lijst begrippen geeft een indruk van wat er zoal aan de orde komt : betoog – kwestie – discussie – standpunt – argument – inleiding – kern – slot – aandachttrekker – partijen – voorstander – tegenstander – enkelvoudige, meervoudige en onderschikkende argumentatie – weerleggen – conclusie – consequentie – verbindingswoorden – aanwijswoorden – alinea's. Dat is héél wat voor vier lessen van een uur !

In het onderzoek worden twee experimentele didactieken vergeleken met de gangbare didactiek. Als je deze laatste 'leren door oefenen' noemt, kun je de ene experimentele didactiek 'leren door observatie en commentaar' noemen en de andere 'leren door leerlingfeedback'.

2.1 Leren door observeren en commentaar geven

'Leren door observatie en commentaar' houdt in dat een leerling niet zelf de lees-of schrijfoefeningen maakt. In plaats daarvan moet hij andere leerlingen gadeslaan die, hardop denkend, lees- of schrijfoefeningen maken. Zijn/haar taak bestaat uit commentaar geven : past de leerling die ik hier zie de leerstof goed toe ? Wat kan er beter ? Bij deze didactiek moet de leerling dus exclusief evalueren. Het idee is : het is gemakkelijker bij een ander (de geobserveerde leerling) gebreken te ontdekken dan bij jezelf. De leerling krijgt hier dus meer en minder gelukte processen te zien voor leren lezen of leren schrijven. De goede voor-