Rendementsstudie Vlaamse onderwijsinspectie en maatwerk

In haar rendementsstudie over het NT2-aanbod binnen de Centra voor Volwassenenonderwijs besteedt de Vlaamse onderwijsinspectie in aan het maatwerk-project van de Nederlandse Taalunie. Hieronder kan u deze passage nalezen*.

Acties van de Nederlandse taalunie: behoeftegericht werken en maatwerk gaan hand in hand
Als we spreken van het onderwijsaanbod afstemmen op de leerbehoeftes van de cursisten, dan hebben we het eigenlijk over maatwerk. Maatwerk kan verschillende vormen aannemen. De Nederlandse Taalunie is enkele jaren geleden gestart met een project dat uit twee fasen bestond: 'Doelgericht uit de startblokken' en 'ambassadeurs voor maatwerk'. De website www.NT2-beginnersdoelen.org is het concrete eindproduct van deze beide projecten waar materiaalontwikkelaars, intakers en leerkrachten modellen, instrumenten en inspirerende voorbeelden kunnen vinden. De begrippen maatwerk en rollen staan er centraal. Pas als een duidelijk beeld bestaat van wat de cursist wil kunnen (de verschillende rollen waarin hij of zij het Nederlands gebruikt) kan een leertraject op maat worden gemaakt, zo zegt de Taalunie. Op deze website wordt met de term 'maatwerk' aangeduid dat er bij de organisatie van het NT2-onderwijs rekening gehouden wordt met verschillen tussen deelnemers wat betreft:

1. de doelen en interesses waarmee anderstaligen onderwijs volgen,
2. het leertempo van de deelnemers,
3. de leerstijl(en) van de deelnemers,
4. de onderwijsachtergrond van de deelnemers,
5. eerder verworven competenties (EVC) van de deelnemers…

De domeinen waarin anderstaligen in de maatschappij (wensen te) functioneren zijn uiteenlopend: cursisten kunnen verschillende rollen opnemen, zoals werkende, werkzoekende, opvoeder, cursist/student, consument... Voor de meeste cursisten zal een NT2-opleiding die inspeelt op die rol(len) en taken die de cursisten willen opnemen, het meeste opleveren. Cursisten zien dan immers een rechtstreekse band tussen wat in de cursus wordt aangeboden en de situaties waarin zij in het Nederlands (wensen te) functioneren. Dit verhoogt de motivatie en biedt ook de mogelijkheid om het aangeleerde meteen toe te passen buiten de klas, wat het leerproces versnelt.

Waarom meteen vanaf de start? Meestal is de aangeboden leerstof wel gericht op communicatieve situaties maar gaat het om een beperkt aantal stereotype situaties waarvan algemeen wordt aangenomen dat ze nuttig zijn voor elke anderstalige: iets kopen in de winkel, de trein nemen, afval sorteren... Functioneringsdomeinen die specifiek zijn voor bepaalde rollen komen slechts zeer beperkt of helemaal niet aan bod in deze basiscursussen. Nochtans kunnen het net die specifieke domeinen zijn die voor bepaalde beginnende volwassen taalleerders de meest cruciale en interessantste aanknopingspunten vormen voor hun eerste stappen in de verwerving van het Nederlands. Vandaar dat deze website aanzetten geeft om NT2 meteen vanaf de start te koppelen met die rol(len) die voor cursisten relevant, cruciaal en/of interessant zijn. De keuze om NT2-trajecten vanaf de start in te vullen vanuit rollen betekent niet dat je mensen slechts die taalvaardigheid moet aanleren die ze nodig hebben in hun huidige rol, bijvoorbeeld van opvoeder.

Het werken met rollen is veeleer een manier om duidelijker in kaart te brengen welke functioneringsdomeinen een cursist wel of niet aanspreken, in de plaats van uit te gaan van een grootste algemene deler van behoeftes die wel voor iedere anderstalige nuttig lijken maar uiteindelijk niemand echt op het lijf zijn geschreven. Het is niet de bedoeling dat anderstaligen enkel zouden kiezen voor een inkleuring vanuit die rol die op het ogenblik van de intake het meest voor de hand ligt. Het is aan de intaker om samen met de cursist te bekijken welke 'ingang' de cursist het meeste aanspreekt. Het is evenmin de bedoeling dat een cursist doorheen zijn traject aan diezelfde rol 'gekluisterd' blijft. Een cursist moet op geregelde tijdstippen zijn keuze kunnen aanvullen of bijsturen.

Het luik maatwerk moet de leerkrachten in staat stellen om een antwoord te bieden op de verschillende noden van cursisten in één klasgroep via allerlei vormen van gedifferentieerd werken en hoekenwerk. In Vlaanderen hebben diverse NT2-specialisten van alle aanbieders (CVO, CBE, SYNTRA, UTC, VDAB en de Huizen) zich als een ambassadeur voor maatwerk opgeworpen en de centra aangezet om deze methoden meer te gebruiken.

Over het algemeen is de maatwerkcampagne van de Nederlands Taalunie een succes. Maandelijks wordt de website door ongeveer 3.000 mensen bezocht. In de periode van 18 maart tot en met 17 april telden we 3.196 paginaweergaves. Het aantal bezoekers uit Nederland is echter opmerkelijk groter dan die uit Vlaanderen: 74 versus 24%.

Bron: p. 85-86 van 'Professioneel geprofileerd?' Een rendementstudie van het NT2-aanbod binnen CVO met inbegrip van een evaluatie van de opleidingsprofielen. Vlaams ministerie van Onderwijs en Vorming - Onderwijsinspectie (juni 2008) Redactie: Inge Schuurmans en Carine Steverlynck

» Download het volledige rapport [pdf - 2932kB] (exclusief bijlages)

*Met dank aan Carine Steverlynck