De boekenbende aan huis

De boekenbende aan huis - uitgebreide toelichting

De Boekenbende Aan Huis is een project in het Brusselse Schaarbeek (B) waarbij aspirant-leerkrachten met een stapel kinderboeken naar gezinnen gaan om er voor te lezen aan vijf- tot zevenjarigen. Leerkrachten ondersteunen het project in hun klas. Enthousiaste ouders nemen de fakkel over.

School en omgeving
Aanleiding voor het project
Doelstellingen
Doelgroep
Opzet
Uitvoering
Middelen
Resultaten
Fanmail

School en omgeving

Brussel is een mengvat van culturen en talen en de Nederlandse taal is er van groot belang. Wie het Nederlands beheerst, krijgt in Brussel makkelijker een goede baan. Steeds meer anderstalige gezinnen sturen daarom hun kinderen naar Nederlandstalige scholen. In sociaal-emotionele relaties en thuis tussen ouder en kind blijft het Nederlands echter minimaal. Anders gezegd: de straat- en knuffelwaarde van die taal is beperkt. Scholen mogen nog zo hun best doen om de Nederlandse taalvaardigheid van hun leerlingen te realiseren en te stimuleren, als het Nederlands niet meer is dan een functionele taal, zal die verwerving beperkt blijven. Toch verwachten ouders dat hun kind scoort.

Leerkrachten realiseren zich steeds meer dat een emotionele binding met het Nederlands een belangrijke voorwaarde is voor hun leerlingen om die taal te leren. Ze zouden daarom in hun buurt terecht moeten kunnen in het Nederlandstalige vrijetijdsaanbod. Maar daar blijken heel wat drempels te zijn of het is gewoonweg niet uitnodigend genoeg. In het gezin begint het Nederlands helemaal aan een ongelijke strijd. Om de taal daar te introduceren is creativiteit nodig.

Wat was de aanleiding voor het project De Boekenbende Aan Huis?

In 1992 had de Nederlandstalige Bibliotheek van Schaarbeek nog welgeteld twee regelmatige lezers jonger dan twaalf⁽¹⁾. De gemeente nam daarop een belangrijke beslissing: er kwam een nieuwe bibliotheek met een nieuwe ploeg medewerkers! Via schoolopbouwwerk zochten de bibliotheekmedewerkers contact met de Schaarbeekse basisscholen, die allemaal veel allochtone leerlingen tellen. Met georganiseerde bezoeken voor klassen én ouders en een gul onthaal legden ze een basis voor vertrouwen. Er kwamen jeugdboekenweken, die al gauw uitgroeiden tot boekenmaanden, en het bibliotheekaanbod werd een perfecte aanvulling op de boeken in klas en school.

Vooral bij de jongste kinderen zoekt de bibliotheek naar banden met de ouders.
Zo ontstaat in 1994 de Boekenbende, een voorleesclub voor jonge lezertjes van zes en zeven jaar, die elke derde woensdag van de maand de bibliotheek onveilig maken. Twee jaar later groeit uit dit initiatief De Boekenbende Aan Huis, Vlaanderens eerste en meest gekende voorlees-aan-huisdienst. Meer dan honderd vrijwilligers, vooral studenten in de lerarenopleiding, werken eraan mee. Ze lezen kinderen thuis boeken voor. De link naar de ouders wordt definitief gelegd en het Nederlands krijgt eindelijk zijn knuffelwaarde, of in ieder geval een beetje.

Doelstelling

Het project De Boekenbende Aan Huis wil het Nederlands een volwaardige plaats geven naast andere talen in Brussel en een positief effect hebben op de 'straat- en knuffelwaarde' van het Nederlands.

Doelgroepen

De kinderen van anderstalige gezinnen waar nog niet de gewoonte bestaat om geregeld (in het Nederlands) voor te lezen, vormen de primaire doelgroep. Het gaat daarbij om kinderen van vijf tot zeven jaar oud die al Nederlandstalig kleuter- en lager onderwijs volgen. Daarnaast zijn de Nederlandstalige studenten van de hogescholen lerarenopleiding (pabo's) een belangrijke doelgroep.

Opzet

Studenten lezen prentenboeken voor aan kinderen in een gezin. De leerkracht van de kinderen speelt daar in de klas op in. Ouders worden gestimuleerd zelf naar de bibliotheek te stappen en thuis voor te lezen.

De Boekenbende Aan Huis is een gezamenlijk project van de Nederlandstalige Bibliotheek Schaarbeek en VZWimpuls-Brussel (schoolopbouwwerk), zes Schaarbeekse basisscholen, vier hogescholen, waarvan twee lerarenopleiding (pabo's), en een school voor secundair (voortgezet) onderwijs. Het initiatief is inmiddels ook uitgebreid naar andere Brusselse gemeenten in samenwerking met de lokale bibliotheken en andere lokale partners. Een schoolopbouwwerker coördineert het project.

Uitvoering

Twee keer per schooljaar, in het najaar en in het voorjaar, maken studenten in de lerarenopleidingen (pabo's) een keuze uit prentenboeken. De Nederlandstalige Bibliotheek bezorgt hen die boeken. Vervolgens gaan de studenten vijf weken lang, één uur per week, in het Nederlands vertellen of voorlezen in een gezin waar dat zelden of nooit gebeurt. Zij doen dit vrijwillig en als onderdeel van hun opleiding.

De leerkrachten van de basisscholen krijgen van de schoolopbouwwerker een lijst van de gezinnen waar wordt voorgelezen, wie er voorleest en over welke boeken het gaat. Op die manier kunnen zij daarop inspelen in de klas, bijvoorbeeld tijdens het dagelijks kringgesprek met de leerlingen. Momenteel streeft men ernaar het contact tussen de leerkrachten en de studenten aan te scherpen, bijvoorbeeld door samen te werken rond een thema.

De ouders worden gestimuleerd om zelf naar de bibliotheek te stappen en hun kinderen boeken voor te lezen: in het Nederlands maar ook in hun eigen taal. Tijdens informele gesprekken met de student krijgen zij ook impulsen om in te gaan op het Nederlandstalig vrijetijdsaanbod voor kinderen en volwassenen zoals jeugdclubs en sportverenigingen.

Middelen

Materiaal

Een draagtas met aantrekkelijk logo.
Een stapel kinderboeken, ter beschikking gesteld door de bibliotheken.

Personeels- en tijdsinvestering

De schoolopbouwwerker die het project coördineert, besteedt hieraan tien procent van zijn volledige baan.
Zo'n 150 studenten bezoeken twee keer per schooljaar, vijf weken lang, éénmaal per week een gezin. Gemiddeld een uur vertellen ze dan een verhaal of lezen ze een verhaal voor. De studenten doen dat vrijwillig, maar hun deelname aan het project wordt wel ingebouwd in hun takenpakket en vervangt er andere opdrachten. Zij worden vooraf aangespoord om deel te nemen aan het project en krijgen een eenmalige instapcursus.
In de bibliotheek worden de boekenpakketten samengesteld na overleg met de student en op basis van een vooraf opgestelde keuzelijst.
Op school spelen de leerkrachten tijdens de gewone lesuren in op de voorleesmomenten.

Organisatorische voorbereidingen

Een lijst opstellen van tien geschikte auteurs en hun werken.
Voorbereidende vergaderingen organiseren met de schoolopbouwwerker, de bibliotheek, de gangmakers van de hogescholen (pabo's) en verantwoordelijken van de basisscholen.
De studenten motiveren om in het project te stappen.
De gezinnen rekruteren waar voorlezen wenselijk is.
De vrijwilligers onder de studenten een instapcursus geven.
Plannen en afspraken maken.
In een vast aanspreekpunt voorzien voor de duur van het project.

Financiën
Dit project kost nagenoeg niets. De inzet van 150 vrijwilligers, 150 gezinnen, 30 leerkrachten uit 12 basisscholen en 5 bibliotheken gebeurt op basis van vrijwilligheid. De studenten betalen zelfs hun eigen reiskosten. De schoolopbouwwerker die het project coördineert, doet dat binnen zijn gewone takenpakket.

Resultaten

Voor kind en gezin
Een uur per week voorlezen of vertellen is te weinig voor een rechtstreekse impact op de taalontwikkeling van het kind, maar indirect heeft De Boekenbende Aan Huis wel invloed. Kinderen krijgen vooral een emotionele binding met het Nederlands, de taal krijgt een plaats in het gezin en de interesse in het Nederlands neemt toe. Uit wetenschappelijk onderzoek over voorlezen komen bovendien de volgende voordelen naar boven:

voorlezen stimuleert indirect de taalontwikkeling van het kind, zeker als het actief wordt betrokken bij het boek;
het helpt kinderen om nare ervaringen te verwerken;
het is een goede voorbereiding op en steun bij het lezen zelf;
kinderen leren op een prettige manier over de wereld om hen heen;
het kind geniet van volledige aandacht en voelt zich goed bij de activiteit, voorlezen is gewoon gezellig.

Voor de aspirant-leerkracht
Door het direct contact met een gezin krijgen deze studenten een breder referentiekader om doordacht met taalvaardigheidsonderwijs bezig te zijn.
Het feit dat de studenten zelf boeken kunnen kiezen, vergroot hun affiniteit met het genre en hun inzicht in wat jonge kinderen al of niet boeit.

Voor de ouders
De meerderheid van de ouders werd na afloop van het project actief lid van de Nederlandstalige bibliotheek: een derde maakte zich lid, een derde activeerde zijn lidmaatschap. Er wordt nu, al dan niet in het Nederlands, voorgelezen in het gezin en veel ouders hebben de fakkel overgenomen. De Boekenbende Aan Huis blijkt ook een uitstekend doorverwijskanaal naar het Nederlandstalig vrijetijdsaanbod in Brussel.

Voor de school
Leerkrachten ervaren het project als meerwaarde in hun taalvaardigheidonderwijs. De een speelt nog enthousiaster in op het project als de ander. Sommige leerkrachten slagen erin bijna al hun leerlingen (met hun ouders) de weg te wijzen naar de bibliotheek. Er is veel interactie tussen leerkracht en ouders en dat verhoogt het rendement van het project. De moeders die bij het voorleesproject betrokken waren, spelen nu een hoofdrol in de projecten rond leesbevordering op school.

Voor de bibliotheek
In 1992 telde de Nederlandstalige Bibliotheek van Schaarbeek amper twee regelmatige lezers jonger dan twaalf. Nu zijn het er meer dan zeshonderd.

Voor het brede onderwijsveld en opbouwwerk
Wat begon als een samenwerking tussen opbouwwerk, één bibliotheek, één basisschool en één hogeschool, is in de loop der jaren uitgebreid tot gezamenlijke projecten binnen en ver buiten Schaarbeek. Er lopen nu gelijksoortige projecten in Genk, Leuven, Hasselt en Turnhout.

Fanmail

- Jo Van de Hauwe (departement Lerarenopleiding, Katholieke Hogeschool Brussel):

"De boekenbende-aan-huis blijft vernieuwend. Het dicht de kloof tussen school en thuis, die in de (Brusselse) meertalige situatie soms erg groot is, door een unieke combinatie van taalstimulering en leespromotie. De opzet en de doelstellingen van het project zijn makkelijk overdraagbaar op andere situaties. Het loopt intussen in verscheidene scholen in het Brusselse en werd overgenomen door schoolopbouwwerk in Limburg. Het zorgt er elk jaar voor dat de drempel van het bibliotheekbezoek voor heel wat ouders lager ligt. Er is een duidelijke vraag van leerkrachten van de betrokken scholen om op de hoogte te worden gehouden van het project, zodat ze de verworvenheden ervan kunnen integreren in hun onderwijs. Ze kunnen inspelen op de voorleeservaringen van hun leerlingen of op de inhoud van boeken. De schooltaal wordt op een natuurlijke manier het anderstalige huis binnengebracht en de kloof tussen school en leven wordt verkleind. En misschien het belangrijkste: via boeken en gesprekken ontstaat er wederzijds begrip, openheid en vertrouwen. Is dat niet de noodzakelijke voedingsbodem voor alle leren?"

Voetnoot 1: In 1993 (eerste officiële telling die slaat op het werkjaar 1992) telde de bib van Schaarbeek 603 leden jonger dan 12. In 2007 (telling werkjaar 2006), zijn dat er 1239.

© Nederlandse Taalunie, 2000-2008 alle rechten voorbehouden
Wegwijzer – Colofon – Contact – Vrijwaring – Opmerkingen en reacties

taalunieversum