De Toren van Babel

Get the Flash Player to see this player.

In Vlaanderen krijgen twaalf- tot achttienjarige anderstalige nieuwkomers een jaar lang een taalbad in de onthaalklas. Daarna stromen zij door naar het regulier onderwijs. Voor veel kinderen en jongeren is deze overstap een brug te ver. Velen schieten op inhoudelijk en talig vlak tekort. Tot voor enkele jaren weigerden vervolgscholen zelfs ex-onthaalklassers, omdat ze er niet mee vertrouwd waren. De Toren van Babel, een onthaalschool voor het secundair onderwijs in Gent, vond manieren om deze knelpunten weg te werken. Snuffelstages, vervolgcoaches, klasdoorbrekende projecten en samenwerking met de lerarenopleiding geven de anderstaligen meer kansen op een geslaagde doorstroming. De aanpak van de Toren van Babel blijkt zo goed te werken, dat alle Gentse onthaalscholen het systeem hebben overgenomen.

De Toren van Babel werkt samen met het Steunpunt Nederlands als Tweede Taal / Centrum voor Taal en Migratie uit Leuven

School en omgeving
Aanleiding voor het project
Doelstellingen
Doelgroep
Opzet
Uitvoering
Middelen
Planning
Resultaten
Contactpersoon

School en omgeving

De Toren van Babel is een school voor uitsluitend anderstalige nieuwkomers van twaalf tot achttien jaar oud. De leerlingen komen uit zo'n twintig verschillende landen. Sommige zitten voor het eerst op de schoolbanken. 75 leerlingen krijgen een schooljaar lang vooral Nederlands (28 lesuren per week) en schoolse vaardigheden. Nog eens 45 taalzwakke allochtone leerlingen volgen een vertraagd en meer op taal gericht curriculum (eerste en tweede beroepsvoorbereidend jaar). De school telt 9 voltijdse en 26 deeltijdse leerkrachten. Zij is gevestigd in een gebouw dat ze deelt met de Volkshogeschool (volwassenenonderwijs). In de Toren van Babel leren leerlingen van alle nationaliteiten Nederlands in vier fasen: vertrouwen, interactie, zinnen produceren en trajectbegeleiding.

Aanleiding

In Vlaanderen hebben twaalf- tot achttienjarige anderstalige nieuwkomers recht op één jaar onthaalonderwijs om hun taalvaardigheid in het Nederlands te ontwikkelen. Daarna stromen ze door naar het regulier onderwijs. Voor een grote groep anderstaligen is die overgang een knelpunt: op inhoudelijk en talig vlak schieten ze tekort. Vaak hebben deze leerlingen ook geen goede studiemethode. En in de vervolgschool blijken leerkrachten meestal niet voorbereid om ex-onthaalklassers op te vangen. Dit alles veroorzaakt een laag slaagpercentage onder deze leerlingen en frustraties bij de leerkrachten.

Doelstelling

Het project wil:

de kloof tussen de onthaalklas en het regulier onderwijs verkleinen;
de doorstroming en oriëntering van de ex-onthaalklassers naar het regulier onderwijs optimaliseren;
de leerkrachten in het regulier onderwijs meer sensibiliseren voor de opvang van ex-onthaalklassers;
de wederzijdse verwachtingen van de anderstalige nieuwkomers en de leerkrachten van de vervolgscholen op elkaar afstemmen;
studenten in de lerarenopleiding de kans geven om ervaring op te doen bij het begeleiden van anderstalige nieuwkomers.

Doelgroep

Alle leerlingen van twaalf tot achttien jaar oud, die bij hun aankomst in Vlaanderen géén Nederlands kennen.

Opzet

De Toren van Babel nam deel aan zes concrete initiatieven van de welzijnssector om onthaalklas en regulier onderwijs dichter bij elkaar te brengen:

snuffelstages voor onthaalklassers in reguliere scholen;
snuffelstages voor de leerkrachten van beide scholen in elkaars 'wereld';
aanstelling van een vervolgschoolcoach die ex-onthaalklassers begeleidt en die als contactpersoon fungeert tussen onthaal- en vervolgschool;
netoverschrijdend overleg tussen de Gentse onthaal- en vervolgscholen en met de welzijnssector;
inschakeling van studenten in de lerarenopleiding voor de begeleiding van ex-onthaalklassers;
klasdoorbrekende projecten waarin onthaalklassers en reguliere leerlingen samenwerken.

Uitvoering

De Toren van Babel wil anderstalige nieuwkomers meer kansen geven in hun onderwijsloopbaan. De school ontwikkelde hiervoor een werking die op zes pijlers rust:

Organisatie van snuffelstages:
De anderstalige nieuwkomers die daaraan toe zijn, lopen tijdens het onthaaljaar een week mee in een reguliere klas, in een school die aansluit bij hun interesses en capaciteiten. Tijdens die stages krijgen zij een peter of meter. Dat is een leerling van de vervolgschool die bereid is de nieuwkomer onder zijn hoede te nemen. De snuffelstages geven de leerlingen de mogelijkheid tot zelfevaluatie: zij ervaren waar hun toekomstige knelpunten zitten en kunnen beter hun capaciteiten afwegen bij de keuze van een studierichting.
Inschakeling van een vervolgschoolcoach:
Per onderwijsnet werd, in elke onthaalschool, een vervolgschoolcoach aangesteld.Deze werken netoverschrijdend samen. Een vervolgschoolcoach is een leerkracht die als go-between functioneert tussen de onthaalschool enerzijds en de leerkrachten en directie van de vervolgschool anderzijds.
De eerste drie maanden na hun onthaaljaar kunnen de ex-onthaalklassers bij hem (of haar) terecht voor problemen met de leerstof of met de taal. Indien nodig geeft hij ze steunlessen. Daarnaast is hij hun vertrouwenspersoon en vrijetijdscoach (bv. Als 'fietscoach', die anderstaligen leert fietsen). Ten slotte geeft hij de onthaalschool systematisch feedback over de vorderingen van haar ex-onthaalklassers.

De volgende vier maanden organiseert de vervolgschoolcoach de snuffelstages.

De laatste drie maanden van het schooljaar zet hij de trajectbegeleiding van de anderstalige nieuwkomers naar de vervolgscholen op poten. De vervolgschoolcoaches overleggen geregeld met elkaar over de stages, de individuele leerlingen, de didactiek.
Begeleiding door aspirant-leerkrachten:
Studenten in de lerarenopleiding begeleiden ex-onthaalklassers met leermoeilijkheden. Voorts geven zij schaaklessen of lessen wiskunde tijdens meerdaagse uitstappen (bos- en zeeklassen). Samen met oud-leerlingen van de school doen zij ook aan huiswerkbegeleiding. Voor de studenten maken deze activiteiten deel uit van hun opleiding en/of stage. Zij doen op die manier ervaring op die nuttig kan zijn in hun toekomstige taak als leerkracht in een klas met ex-onthaalklassers of anderstalige nieuwkomers. Bovendien overwinnen zij hun professionele angst voor anderstaligen.
Netoverschrijdend overleg
Er vindt netoverschrijdend overleg plaats tussen de verschillende Gentse scholen. Dit verbetert de informatiedoorstroom en de contacten tussen onthaal- en vervolgscholen. De frequentie van het overleg varieert tussen maandelijks en viermaandelijks.
Stages voor leerkrachten
Er zijn ook snuffelstages voor leerkrachten: de leerkrachten die lesgeven in de onthaalklas lopen stage in de vervolgschool en de leerkrachten van de vervolgschool lopen een dag mee in de onthaalschool. Zo krijgen onthaalleerkrachten een beter zicht op de talige en schoolse vaardigheden die de vervolgschool van hun leerlingen verwacht. Ze kunnen hun leerlingen er dan beter op voorbereiden. De reguliere leerkrachten krijgen een beter zicht op de beginsituatie van anderstalige nieuwkomers en op de ondersteuning die ex-onthaalklassers nodig hebben.
Klasdoorbrekende projecten
Onthaalklassers en reguliere leerlingen werken samen in klasdoorbrekende projecten: verhalen vertellen aan senioren vanuit de verschillende cultuurervaringen,podium-buurtprojecten,salsadansen,kriebeldagen (natuurexploratie-uitwisselingen). De projecten vinden zowel tijdens de lesuren plaats als daarbuiten. Dergelijke projectwerking stimuleert de taalvaardigheid van de onthaalklassers en brengt beide 'werelden' dichter bij elkaar.

Middelen

Materiaal

Lesmateriaal voor anderstalige nieuwkomers, bv. uitgaven van het Steunpunt Nederlands als Tweede Taal / Centrum voor Taal en Migratie.

Trajectbegeleidingsmappen: leidraad voor vervolgscholen met informatie over de taalknelpunten bij ex-onthaalklassers, de evolutie van de leerlingen die doorstromen, hun schoolresultaten enz.

Grafische fiches die de evolutie van de leerlingen weergeven in de vervolgschool.

Tijd

De snuffelstages van de onthaalleerlingen nemen een week per schooljaar in beslag. De school bundelt hiervoor de vier wekelijkse 'optionele lesuren' uit het lessenrooster.

De snuffelstages van de leerkrachten duren meestal niet langer dan een dag. Hier speelt de mate waarin leerkrachten kunnen worden vrijgesteld een rol.

Menskracht

Een halftijdse vervolgschoolcoach. De onthaalscholen putten hiervoor uit het specifieke urenpakket. De vervolgscholen ontwikkelen allerlei ondersteuningsinitiatieven in samenwerking met de vervolgschoolcoach dankzij de beschikbare GOK-uren.

Financiën

Het departement Onderwijs subsidieert het onthaalonderwijs. In dit project wordt een deel van deze subsidie gebruikt voor de bv. de aanstelling van de vervolgschoolcoach.

Planning

Het project startte in 2000. Het wordt elk jaar geëvalueerd en bijgestuurd.

Resultaten

In het schooljaar 1999-2000 zag de Toren van Babel zijn leerlingen nog geweigerd worden in heel wat vervolgscholen. Met moeite werden zij toegelaten in een school voor beroepsonderwijs (BSO). Vandaag zijn de ex-onthaalklassers overal meer dan welkom, ook in het technisch (TSO) en algemeen secundair onderwijs (ASO).

Vervolgscholen boren hun eigen creativiteit aan om ex-onthaalklassers zo goed mogelijk te begeleiden. De leerkrachten in de vervolgschool worden didactisch bewuster en de betrokkenheid van potentiële vervolgscholen is sterk vergroot

Elke onthaalschool in Gent werkt met het systeem van de vervolgschoolcoach, wat voor een brede overkoepeling zorgt. Rond en via anderstalige nieuwkomers is een netwerk ontstaan van scholen en leerkrachten die gezamenlijk de didactiek van schoolvakken in het licht van taalbeleid vernieuwen.

Alle leerkrachten van de onthaalschool zijn betrokken in de trajectbegeleiding van hun leerlingen.

Er is een ruim communicatienetwerk ontstaan. De communicatie met de reguliere leerkrachten en de ouders van ex-onthaalklassers verloopt vlotter.

De anderstalige nieuwkomers hebben een realistischer kijk op hun toekomstmogelijkheden, hun gevoel van eigenwaarde is toegenomen

De aanpak van de Toren van Babel is algemeen aanvaard als 'example of good practice', wat zelfs al tot studiebezoeken uit het buitenland heeft geleid

Leerlingen uit de onthaalschool worden enkel doorgestuurd naar vervolgscholen die daar klaar voor zijn, wat de kansen van de leerling verhoogt. Dat blijkt ook uit de schoolprestaties van de ex-onthaalklassers. De meesten zitten intellectueel op hun plaats en halen goede cijfers.

Contactpersoon

Ria Flament
Toren van Babel
Bargiekaai 1
9000 Gent
Tel. 0032 9 225 42 01
Torenvanbabel@pi.be

Woordverklaring

Een verklarende woordenlijst van Nederlandse en Vlaamse onderwijs termen vind je op http://taalunieversum.org/onderwijs/termen

Tekst en eindredactie: Jan T'Sas

© Nederlandse Taalunie, 2000-2008 alle rechten voorbehouden
Wegwijzer – Colofon – Contact – Vrijwaring – Opmerkingen en reacties

taalunieversum