taalunieversum

U bent hier: start » onderwijs » onderzoek »

Over Belgen, Turken en schoonmoeders.
Metalinguïstisch inzicht in de vroege adolescentie.
Milliano, I.I.C., de, & J.J.H. Kurvers
2010
p. 334-350
in: Pedagogische Studiën, jrg. 87 , nr. 5

1. Achtergrond
Beleidsmakers en onderwijskundigen maken zich zorgen over het niveau van de geletterdheid

van groepen jongeren. In dit onderzoek werd het metalinguïstisch inzicht, een belangrijk deelaspect van geletterdheid, bij jongeren onderzocht. Om directe onderwijseffecten te vermijden werd metalinguïstisch inzicht niet onderzocht met typisch schoolse taaltaken, maar werd het begrip van zogenaamde raadselgrappen, taal van 'de straat', onderzocht.

2. Vraagstelling

1. Is er een effect van raadseltype, en dus van cognitieve en linguïstische kennis en vaardigheid die nodig is om een grap te doorzien?
2. Is er een effect van leerjaar op het raadselbegrip van jonge adolescenten?
3. Is er een effect van opleidingstype op raadselbegrip?
4. Is er een relatie tussen begrip van raadsels en woordenschat?

Dezelfde vragen werden ook gesteld voor waardering en de verhouding tussen raadselwaardering en raadselbegrip.

3. Methode
Aan het onderzoek namen 91 leerlingen deel van drie middelbare scholen in Zeeland en Noord-Brabant. Van alle leerlingen gaven er 81 aan het Nederlands als moedertaal te hebben, 8 leerlingen gaven aan een andere taal dan het Nederlands te spreken. In totaal deden 46 vmbo-leerlingen (basisberoeps- en kaderberoepsgerichte leerweg), en 45 vwo-leerlingen mee aan het onderzoek. De verdeling tussen eerste- en derdeklassers was voor beide opleidingstypen gelijk verdeeld.

Om het metalinguïstisch inzicht te meten is een Raadseltest ontwikkeld. Er werd onderscheid gemaakt tussen linguïstische en conceptuele raadsels. Bij linguïstische raadsels schuilt de humor in de taal, bij conceptuele in kennis van de wereld. Na elk raadsel moesten de leerlingen het raadsel uitleggen en hun waardering voor de grap uitspreken. Om de relatie tussen raadselbegrip (metalinguïstisch inzicht) en woordenschat te onderzoeken is een verkorte versie van een woordenschattest afgenomen.

4. Resultaten
De conceptuele raadsels werden over het algemeen het best uitgelegd, gevolgd door lexicale raadsels. De raadsels werden beter uitgelegd door derdeklassers dan door eersteklassers; dat gold voor het totaalgemiddelde en voor elk raadseltype afzonderlijk. De raadsels werden ook beter uitgelegd door vwo-leerlingen dan door vmbo-leerlingen; dat gold voor zowel het totaalgemiddelde als voor elk raadseltype afzonderlijk. De verschillen tussen de opleidingstypen zijn steeds groter dan de verschillen tussen de eerste en de derde klas.

Voor alle raadseltypen gold een positieve samenhang met leeswoordenschat: leerlingen met een grotere woordenschat hebben betere metalinguïstische vaardigheden. Verder bleek er weinig samenhang tussen raadselbegrip en raadselwaardering: leerlingen bleken ook andere criteria zoals het onderwerp te hanteren om een grap al dan niet te waarderen. Ten slotte was het opvallend dat op het vwo het metalinguïstisch inzicht en de woordenschat van derdeklassers hoger was dan van eersteklassers, maar dat dit niet gold voor het vmbo.

5. Conclusies
Vanwege de gevonden samenhang met woordenschat, leerjaar (leeftijd) en opleiding, mag geconcludeerd worden dat begrip van linguïstische raadselgrappen voor jonge adolescenten (ouder dan 12 jaar) een valide en geschikte operationalisatie is van metalinguïstisch inzicht.

6. Aanbevelingen
Eerst moet volgens de onderzoekers nagegaan worden of de voorzichtige conclusies die hier getrokken zijn, op basis van een grootschaliger en/of longitudinaal onderzoek bevestigd worden. Mocht dat zo zijn, dan dringt zich volgens hen de vervolgvraag op hoe het komt dat vmbo-leerlingen lijken te stageneren in hun taalontwikkeling.

 

De beschrijvingen van de onderzoeken in het voortgezet/secundair onderwijs uit de periode 2007-2009 zijn geschreven door Monique Oechies en Martine Braaksma.

Site Navigatie

• taal
• onderwijs
• literatuur
• wereldwijd
• over taalunie

In deze rubriek

• Start onderzoek
• Databank
• Statistieken
• Publicaties
• Achtergrond

zoek binnen deze site