taalunieversum

1. een contract afsluiten om ouders bij het beleid te betrekken;
2. samenwerken met het CLB;
3. (na)vorming volgen;
4. de begeleiding bij het beleid betrekken.

• beeldende kunsten;
• sociaal-cultureel vormingswerk;
• journalistiek.

Een aan de AHKCO gelieerd instituut is het Instituut voor Dienstverlening, Onderzoek en Studiebegeleiding (IDOS), dat diverse contractactiviteiten op het gebied van onderzoek en training ontplooit.

• van, betreffende, behorende tot een academie of hogeschool;
• gevormd aan een universiteit;
• academische rang van iemand die óf aan een hogeschool óf aan een universiteit is gepromoveerd.

Keten van expertisebureaus die actief zijn op het gebied van studie- en beroepskeuze: diagnostisch onderzoek en begeleiding van leerlingen, organisatieondersteuning voor het management van de scholen en nascholing van docenten. Als missie voor het werkveld Onderwijs geldt: jeugdigen adviseren en ondersteunen bij het ontwikkelen van talenten en bij het voorbereiden op een plaats in de maatschappij en op het deelnemen aan arbeid; docenten, ouders en management van schoolorganisaties en instellingen voor jeugdhulpverlening behulpzaam zijn bij het ontwikkelen en inzetten van begeleidingsvaardigheden en bij het organiseren van een efficiënt en doelmatig onderwijs- en begeleidingsproces.

Website: www.octant.nl.

Algemene theoretische vorming die jongeren in de eerste plaats voorbereidt op een hogere studie.

Zie: secundair onderwijs.

Mensen die een ander schrift dan het Latijnse schrift beheersen.

1. ze zijn tussen vijf en achttien jaar oud;
2. ze hebben een andere taal dan het Nederlands als moedertaal;
3. ze beheersen de Nederlandse onderwijstaal onvoldoende om met goed gevolg de lessen te kunnen volgen;
4. ze hebben geen Belgische of Nederlandse nationaliteit;
5. ze hebben nog geen volledig schooljaar onderwijs gevolgd in een school met het Nederlands als onderwijstaal.

In bepaalde gevallen kan een school een onthaalklas inrichten voor anderstalige nieuwkomers die er school lopen.

• een A-attest: de leerling is geslaagd; hij kan zonder enige beperking naar een volgend leerjaar overgaan en vrij kiezen welke studierichting hij wil volgen;
• een B-attest: de leerling is geslaagd, maar kan in een volgend leerjaar niet kiezen voor één of verschillende onderwijsvormen en/of studierichtingen. Dit wordt clausulering genoemd. De school in kwestie bepaalt tot welke onderwijsvormen en/of studierichtingen de leerling toegang krijgt en tot welke niet. De school moet meedelen waarom ze deze beslissing neemt. Wil de leerling toch een richting volgen waarvoor de school geen toegang gaf, dan kan hij/zij beslissen om het jaar over te doen en zo proberen een oriënteringsattest A te behalen;
• een C-attest: de leerling is niet geslaagd en moet zittenblijven. De school deelt de reden van deze beslissing mee. Ook als een leerling tijdens het schooljaar van school verandert krijgt hij bij de overstap naar zijn nieuwe school, een oriënteringsattest C mee, dit als bewijsstuk dat hij/zij de lessen van het schooljaar gevolgd heeft.

Ouders kunnen in beroep gaan tegen de beslissing van de school.

Systeem waarmee men de technische leesvaardigheid van kinderen en het leestechnisch niveau van teksten meet. AVI staat voor 'analyse van individualiseringsvormen' en heeft in het basisonderwijs grote bekendheid gekregen. Het ontstond in 1977 als KPC-project, dat zich richtte op het individualiseren van het leesonderwijs. In de oorspronkelijke versie werden er negen AVI-niveaus onderscheiden, in de vernieuwde versie (die beheerd wordt door Cito) zijn er twaalf niveaus.

Meer info over het nieuwe AVI-systeem: website van het Cito

Overkoepelende term voor kleuteronderwijs (ko) en lager onderwijs (lo).

Zie ook: primair onderwijs.

Opgelet: in Nederland heeft de term basisonderwijs een enigszins andere betekenis.

Sinds 1993 beginnen alle leerlingen het voortgezet onderwijs met een periode van basisvorming van drie jaar, ongeacht het feit of ze vmbo, havo of vwo volgen. Het doel is een brede vorming te geven aan leerlingen tussen 12 en 15 jaar. Er is geen strikte scheiding tussen algemene en technische vakken. Basisvorming is geen schooltype, maar een inhoudelijke vernieuwing die geldt voor alle schooltypen binnen het voortgezet onderwijs die aanvangen na het basisonderwijs.

In het schooljaar 2006/2007 is de basisvorming vereenvoudigd; sindsdien kunnen de scholen ook meer zelfstandig het programma in de eerste leerjaren vastleggen. 'Basisvorming' is sindsdien een wat beladen term geworden, die steeds vaker vervangen wordt door het neutralere 'nieuwe onderbouw'.

Opgelet: in Vlaanderen heeft basisvorming een andere betekenis.

Zie ook: open leercentrum.

• het individueel handelingsplan;
• het groepswerkplan;
• het schoolwerkplan.

Bewijs van professionele bekwaamheid dat gekoppeld is aan het lerarendiploma. Het bewijs van bekwaamheid bepaalt:

• welke ambten (bv. leraar secundair onderwijs, kleuteronderwijzer, leermeester lichamelijke opvoeding ...) een leraar mag uitoefenen;
• welke vakken hij/zij mag geven;
• in welk soort onderwijs (bv. gewoon of buitengewoon), het onderwijsniveau (bv. kleuteronderwijs, lager onderwijs, secundair onderwijs), de onderwijsvormen en de graden waarin een leraar mag lesgeven;
• in welke weddeschaal hij/zij bezoldigd zal worden;
• of een leraar al of niet vast benoemd kan worden.

Tot 1997 heette deze leerweg het 'leerlingwezen' of het 'leerlingenstelsel'. Vandaag wordt deze manier van opleiden aangeduid met de term 'mbo - werkend leren'.

1. de assistentopleiding;
2. de basisberoepsopleiding;
3. de vakopleiding;
4. de middenkader- of specialistenopleiding.

Zo'n 39 procent van de Nederlandse beroepsbevolking heeft een beroepsopleiding achter de rug. Elk jaar kiezen ongeveer 435 000 jongeren voor een beroepsopleiding in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo).

Regionale opleidingencentra (roc's) bieden naast beroepsonderwijs ook volwasseneneducatie aan. Zo'n 200 000 volwassenen maken daar elk jaar gebruik van. Zij leren onder andere (beter) lezen en schrijven, volgen inburgeringsprogramma's of een vmbo-, havo- en vwo-opleiding.

Een beroepsopleidende leerweg omvat een praktijkdeel van tenminste 20% en minder dan 60%. Er wordt in deze opleiding meer tijd in school doorgebracht dan bij de andere leerweg in het middelbaar beroepsonderwijs: de beroepsbegeleidende leerweg (bbl).

Tegenwoordig wordt deze manier van opleiden ook aangeduid met de term mbo-dagonderwijs.

Iedere mbo-opleiding bevat een praktijkdeel, . Dat wordt in de Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB) beroepspraktijkvorming (BPV) genoemd.

Hiervoor wordt ook gebruik gemaakt van de term 'praktijkleren'.

BPV werd ingevoerd in 1996 en is een essentieel onderdeel van elke beroepsopleiding, ongeacht de leerweg of het niveau. Het onderdeel beslaat 20 tot 80 % van de studieduur en moet met succes worden doorlopen om een diploma te behalen.

Een beroepsprofiel is een omschrijving van de eisen en de kwalificaties waaraan een beroepsbeoefenaar tenminste moet voldoen om gekwalificeerd te kunnen worden als een goede beroepsbeoefenaar. De beroepsprofielen worden door de sociale partners opgesteld en dienen als uitgangspunt voor de daarop te baseren eindtermen.

1. Op middellange termijn zullen bso-scholen een modulair systeem aanbieden. Ze stappen af van het jaarklassenmodel en de leerlingen kunnen per onderdeel van bewezen vakkennis een attest behalen. Deze modulaire opbouw is momenteel in een experimenteerfase.
   
   
2. Er bestaat in het bso ook een vierde graad. Die start na het zesde jaar. Een voorbeeld is de driejarige opleiding voor verpleegkundige. Daarnaast bestaan in deze graad ook de tweejarige richtingen kleding en plastische kunsten. Zie ook: asbo.

Tweede leerjaar in het secundair onderwijs dat voorbereidt op een bso-richting. Vervolg op het eerste leerjaar B.

In het bvl (ook wel eens 2bvl genoemd) krijgen de leerlingen de kans om naast de basisvorming kennis te maken met enkele beroepenvelden. Op basis daarvan kiezen ze dan vanaf de tweede graad bso een meer definitieve richting.

Niet te verwarren met beroepsvoorbereidend onderwijs in Nederland.

Zie: voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo).

Niet te verwarren met beroepsvoorbereidend leerjaar in Vlaanderen.

Getuigschrift dat aangeeft dat de houder ervan een pedagogische scholing gevolgd heeft. Een bekwaamheidsbewijs bestaat uit verschillende elementen:

• het basisdiploma: bijvoorbeeld diploma van master van de taal en letteren, diploma van geaggregeerde lager secundair onderwijs (=regent), diploma van hoger technisch onderwijs;
• een bewijs van pedagogische bekwaamheid: bijvoorbeeld diploma van geaggregeerde voor het hoger secundair onderwijs.
  Opgelet: sommige diploma's - bijvoorbeeld van (kleuter)onderwijzer, van regent - combineren in één diploma zowel het basisdiploma als het bewijs van pedagogische bekwaamheid;
• eventueel nuttige ervaring: voor een aantal ambten of vakken kan de praktijkervaring, d.i. de tijd waarin men als werknemer of zelfstandige een beroep of ambacht uitoefende buiten het onderwijs, , als een onderdeel van het bekwaamheidsbewijs erkend worden.

Beginselverklaring over het creëren van een Europese ruimte voor hoger onderwijs. De verklaring werd op 19 juni 1999 ondertekend door 29 Europese ministers van Onderwijs in de Italiaanse stad Bologna. De principes van de Bolognaverklaring zijn:

• de overheid (niet de privésector) neemt het initiatief de kennismaatschappij bij zoveel mogelijk Europeanen te brengen;
• de mobiliteit in Europa wordt bevorderd door vergelijkbare diploma's (het bachelor-masterstelsel);
• overdracht van studiepunten;
• uitwisseling van studenten en docenten;
• samenwerking tussen opleidingsinstituten wordt bevorderd;
• onafhankelijke kwaliteitscontrole.

Samenhangend netwerk van toegankelijke en goede voorzieningen voor kinderen, jongeren en gezin, met de school als middelpunt. Het systeem is opgericht met drie doelen: de ontwikkelingskansen van kinderen vergroten, een continue ontwikkelingslijn realiseren en een sluitend netwerk rond het kind creëren.

Inhoudelijke samenwerking tussen scholen en andere instellingen is hét kenmerk van brede scholen. Hoe die samenwerking vorm krijgt, met welke instellingen een school samenwerkt en wat ze daarmee wil bereiken, hangt af van plaatselijke behoeften en omstandigheden. Brede scholen zijn er dus in vele soorten en maten. Ze zijn ook overal te vinden.

Eerste jaar van het secundair onderwijs voor leerlingen vanaf 11 jaar die geen getuigschrift basisonderwijs behaalden, ook eerste leerjaar B of brugjaar genaamd. Voor deze brugklas wordt een apart kerncurriculum vastgelegd. Na de brugklas kunnen leerlingen overstappen naar het eerste jaar A of naar het tweede beroepsvoorbereidende leerjaar (bvl).

Opgelet: in Nederland heeft brugklas een andere betekenis.

Onderwijsvorm bedoeld voor kinderen die tijdelijk of permanent speciale hulp nodig hebben. Mogelijke redenen daarvoor zijn een lichamelijke of geestelijke handicap, ernstige gedragsproblemen, emotionele problemen, zware leerstoornissen etc. In het buitengewoon basisonderwijs onderscheidt men acht types:

1. kinderen met een lichte mentale handicap;
2. kinderen met een matige of zware mentale handicap;
3. kinderen met ernstige emotionele problemen en/of gedragsproblemen;
4. kinderen met een lichamelijke handicap;
5. kinderen die voor langere tijd zijn opgenomen in een ziekenhuis;
6. kinderen met een visuele handicap;
7. kinderen met een auditieve handicap;
8. kinderen met ernstige leerstoornissen.

Buitengewoon onderwijs voor leerlingen met speciale behoeften uit het kleuteronderwijs.

Zie: buitengewoon basisonderwijs.

1. bko (buitengewoon kleuteronderwijs) voor leerlingen van 2,5 tot 6 à 8 jaar;
2. blo (buitengewoon lager onderwijs) voor leerlingen van 6 tot 13 à 15 jaar (bko en blo vormen samen het buitengewoon basisonderwijs);
3. buso (buitengewoon secundair onderwijs) voor leerlingen van 13 (eventueel 12) tot 21 jaar of ouder.

1. type 1: voor jongeren met een lichte mentale handicap;
2. type 2: voor jongeren met een matige of ernstige mentale handicap;
3. type 3: voor jongeren met karakteriële stoornissen;
4. type 4: voor jongeren met een fysieke (= lichamelijke) handicap;
5. type 5: voor langdurig zieke jongeren;
6. type 6: voor jongeren met een visuele handicap;
7. type 7: voor jongeren met een auditieve handicap.

Bureau ICE is actief op het gebied van taal en toetsing. Sinds de oprichting in 1990 heeft Bureau ICE een belangrijke rol gespeeld in de wereld van NT2 en inburgering. Bureau ICE is marktleider op het terrein van NT2-toetsing en projectleider van het inburgeringsexamen. Daarnaast ontwikkelt Bureau ICE al ruim 20 jaar taaltoetsen, traint het docenten in dit vakgebied, en helpt het scholen actief op weg met het vormgeven en het concreet uitvoeren van taalbeleid.

De ondersteuningsactiviteiten van ICE zijn gericht op het vaststellen van taalachterstanden, het diagnosticeren van de oorzaken, het wegwerken van de achterstanden en het stimuleren van de verdere ontwikkeling van taal- en rekenvaardigheid. Bureau ICE werkt zowel in het voortgezet onderwijs, het middelbaar beroepsonderwijs en het hoger onderwijs.

Website: www.bureau-ice.nl.

Het Bureau voor Nieuwkomers helpt immigranten in Nederland een nieuw bestaan op te bouwen. Het bureau voert daarmee de Wet Inburgering Nieuwkomers (Win) uit. Deze wet is door de Nederlandse overheid in het leven geroepen om ervoor te zorgen dat deze mensen zich zo snel mogelijk zelfstandig kunnen redden.

Het Bureau voor Nieuwkomers verplicht nieuwkomers van buitenlandse afkomst om een inburgeringsprogramma te volgen. Dat bestaat uit de volgende onderdelen:

• gemiddeld 600 uur Nederlandse taal;
• een cursus maatschappijoriëntatie;
• een cursus beroepenoriëntatie;
• maatschappelijke begeleiding;
• trajectbegeleiding.

Voorheen het Centrum Educatieve Dienstverlening. Organisatie die werkt aan kwaliteitsverbetering in onderwijs en jeugdzorg. De voornaamste werkvelden van de CED-Groep zijn de vve-sector (voor- en vroegschoolse educatie), scholen voor primair onderwijs, het speciaal onderwijs (so), het voortgezet onderwijs (vo), het beroepsonderwijs, de volwasseneneducatie en het bestuurlijke veld.

Bijzonder aan het CED is haar deskundigheid op het gebied van achterstandsbestrijding, onderwijs aan leerlingen uit minderheidsgroepen en onderwijs aan kinderen met ontwikkelings-, leer- of gedragsproblemen.

Website: www.cedgroep.nl.

Voormalige naam van het Provinciaal Onderwijs Vlaanderen, de koepelorganisatie van alle provinciale scholen in het Vlaamse Gewest.

Zie: POV.

1. Het vmbo basisberoepsgerichte leerweg kent voor de praktijkvakken een centraal schriftelijk en praktisch examen (cspe) en uitsluitend voor de algemeen vormende vakken een centraal schriftelijk examen (cse);
2. Het vmbo kaderberoepsgerichte leerweg heeft naast het cse (centraal schriftelijk examen), voor de praktijkvakken ook nog een cie (centrale integratieve eindtoets);
3. vmbo gemengde leerweg, vmbo theoretische leerweg, havo en vwo hebben alleen een cse (centraal schriftelijk examen).

De CEVO is in 2010 opgegaan in het College voor Examens (CvE).

Een onafhankelijke, pluralistische instelling waar laaggeschoolde volwassenen lessen kunnen volgen om beter mee te kunnen in de maatschappij.

1. leren en studeren;
2. de schoolloopbaan;
3. preventieve gezondheidszorg;
4. sociaal-emotionele ontwikkeling.

Het CTO is actief in alle onderwijsgeledingen, en werkt samen met scholen, bedrijven, organisaties en overheden die werk willen maken van taalonderwijs Nederlands.

Het CTO is één van de drie partners die samen het Steunpunt GOK vormen. Binnen die structuur worden de activiteiten van het vroegere Steunpunt NT2 voortgezet.

Meer info: www.cteno.be.

Het Centrum voor taal en spraak (UIA Antwerpen) is in 2006 opgegaan met het ICTL/Steunpunt Taal en Communicatie (UFSIA Antwerpen) en Didascalia in Linguapolis, naar aanleiding van de fusie van de Antwerpse universiteiten UFSIA en UA.

Een instelling waarin volwassenen onderwijs kunnen volgen.

Zie: volwassenonderwijs.

Zie Eindtoets Basisonderwijs.

De covaartest is ontwikkeld door het centrum voor schoolpsychologie van de Katholieke Universiteit Leuven. Deze test meet cognitieve vaardigheden van volwassenen.

De covaartest is een door de Vlaamse overheid opgelegd instrument om te bepalen of gealfabetiseerde anderstalige volwassenen met meer dan zeven jaar scholing hun opleiding Nederlands dienen te volgen aan een centrum voor basiseducatie (CBE) of aan een centrum voor volwassenenonderwijs (CVO).

Meer info: Centrum voor schoolpsychologie.

1. Les van een hoogleraar;
2. School voor voortgezet/secundair onderwijs. In Vlaanderen zijn colleges altijd vrije scholen, die oorspronkelijk enkel toegankelijk waren voor jongens (de tegenhanger, lycea, waren oorspronkelijk enkel toegankelijk voor meisjes). Sinds 1994 mag in Vlaanderen echter niemand meer de toegang worden geweigerd tot een secundaire school op basis van geslacht.

1. Courant gebruikt als naam voor een scholengemeenschap;
2. Courant gebruikt als naam voor regionale opleidingscentra.

De Europese Commissie heeft een aantal van haar vroegere programma's in het domein van onderwijs en opleiding gegroepeerd in het Programma Een Leven Lang Leren (Lifelong Learning Programme, LLP). Het Comenius programma is daar één van. Het richt zich tot alle geledingen van het schoolonderwijs: het basisonderwijs, alle vormen van het secundair onderwijs (ASO, TSO, (D)BSO en KSO), het buitengewoon (basis- en secundair) onderwijs maar ook de lerarenopleiding en nascholing.

Het wil bij jongeren en het onderwijspersoneel de kennis over de culturele en taalkundige diversiteit in Europa ontwikkelen en de waarde daarvan laten inzien en ervaren. Daarenboven beoogt het bij de doelgroep de basisvaardigheden en -competenties die nodig zijn voor de persoonlijke ontwikkeling, de toekomstige tewerkstelling en het actief Europees burgerschap te verscherpen.

Dit gebeurt concreet door subsidie te bieden voor het ondersteunen van regionale samenwerking op het gebied van schoolonderwijs en de uitwisseling van ervaringen en goede praktijken tussen regio's en gemeentes in Europa over onderwerpen die door de regio's in kwestie gekozen worden.

Zie ook: Leonardo da Vinci, Grundtvig, Erasmus.

In Vlaanderen worden de Europese programma's begeleid door EPOS.
In Nederland worden de Europese programma's begeleid door het Europees Platform.

Een door het Ministerie van Onderwijs ingestelde commissie die in 1991 een rapport publiceerde met voorstellen om de Eindexamenprogramma's voor Nederlands te hervormen. Deze hervormingen hadden vooral betrekking op een uitbreiding van de domeinen en de lesstof van het vak Nederlands.

Ondanks protesten hiertegen van het sectiebestuur Nederlands van Levende Talen vakvereniging VON, die vreesden voor een te hoge werkdruk voor de docenten, werden deze voorstellen grotendeels overgenomen.

Onafhankelijk klachtenbureau voor onderwijs. Wie een mogelijke inbreuk op de onderwijswetgeving vaststelt of hiervan het slachtoffer is, kan zich tot deze commissie richten. Zorgvuldig bestuur betekent dat scholen (basis, secundair, deeltijds kunstonderwijs en internaten) en centra (centra voor leerlingenbegeleiding en centra voor volwassenonderwijs) zich in de dagelijkse werking aan een aantal principes moeten houden:

• kosteloosheid;
• eerlijke concurrentie;
• verbod op politieke activiteiten;
• handelsactiviteiten;
• reclame en sponsoring;
• participatie.

Comprehensief onderwijs: onderwijssysteem met een gemeenschappelijk basisprogramma, vooral zichtbaar in het Scandinavisch onderwijsmodel. Bedoeld wordt een vorm van onderwijs met één leerplan, zonder open of verborgen voorbestemming voor vwo/aso of vmbo/tso-bso, met bredere pakketten en uitstel van studiekeuze tot rond de leeftijd van 16 jaar.

Categoriaal onderwijs (vooral in het secundair of voortgezet onderwijs): onderwijssysteem waarbij leerlingen "per categorie" worden gegroepeerd. De meer theoretisch gerichte leerlingen volgen samen vwo of aso, de meer praktisch ingestelde leerlingen zitten samen in het vmbo of tso-bso. Als een school slechts één onderwijsvorm aanbiedt noemt men ze dan ook (bijvoorbeeld) een categoriaal gymnasium.

De Mammoetwet in Nederland en het vernieuwd secundair onderwijs (vso) in Vlaanderen waren pogingen in de jaren 1960 om het onderwijs minder categoriaal te maken. Zo kregen de leerlingen in een brugklas of middenschool samen onderwijs, zonder dat er reeds onderscheid gemaakt werd tussen de onderwijsvormen.

Eventueel: Zie voor Vlaanderen ook: eenheidstype.

In Nederland vergelijkbaar met de bijzondere school.

Ordeningskader, opgebouwd rond de vier pijlers context, input, proces en output, dat probeert een beeld te schetsen van de school als organisatie. Aan de hand van dit model bepaalt de onderwijsinspectie de kwaliteit van een school.

Context
Verzameling van alle onderdelen van het schoolgebeuren waarop een school weinig of geen invloed heeft. De belangrijkste onderdelen zijn de inplanting van de school en alles wat te maken heeft met het beheren ervan.

Input
Verzameling van alle onderdelen van het schoolgebeuren die door een school zelf enigszins veranderd kunnen worden. Alles wat te maken heeft met de menselijke beschikbaarheid, het onderwijsaanbod en de materiële middelen.

Proces
Verzameling van alle onderdelen van het schoolgebeuren die een school volledig zelf in de hand heeft. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen het onderwijskundig beleid (basisvorming, samenhang, gelijke kansen, zorgverbreding, beoordeling, vakoverschrijdend werken ...) en het onderwijsondersteunend beleid (organisatorisch beleid, financieel en materieel beleid, nascholingsbeleid ...).

Output
Verzameling van alle onderdelen die rechtstreeks en onrechtstreeks te maken hebben met de kwaliteit die een school bereikt (in welke mate bereikt een school haar vooropgezette doelen?). Deze kwaliteit heeft zowel te maken met de leerprestaties als met de persoonlijkheidsvorming, zowel op korte termijn (bv. bereiken van eindtermen) als op lange termijn (bv. slagen in verdere studies of tewerkstelling). Deze gegevens vormen samen het vertrekpunt van de doorlichting.

In Nederland bestaat het inburgeringsexamens uit een praktijkexamen en een centraal examen. Tijdens het praktijkexamen worden een aantal functionele taalvaardigheden getoetst: spreken, luisteren, schrijven en gespreksvaardigheid. Om deze functionele taalvaardigheden te kunnen toetsen is een aantal cruciale praktijksituaties beschreven, die ingedeeld kunnen worden in vier domeinen:

• domein werk algemeen;
• domein opvoeding, gezondheidszorg en onderwijs;
• domein burgerschap;
• domein werk specifiek (techniek, handel & dienstverlening en zorg & welzijn).

Samenhangend geheel van studieonderdelen die samen een opleiding vormen. Een curriculum omvat een plan voor onderwijzen en leren, dat bestaat uit schoolboeken, modules, cursussen, lespakketten, leerplannen en lijsten met eindtermen. Deze plannen kunnen worden opgesteld voor een enkele les, een bepaald leerjaar of voor een schooltype/onderwijsvorm.

Zie ook: Wet Educatie en Beroepsonderwijs

Daltonscholen hanteren een vorm van methodeonderwijs die steunt op drie grote principes: verantwoordelijkheid, zelfstandigheid en samenwerking.

De wortel van het daltononderwijs ligt in 1905 in een school in Wisconsin in de Verenigde Staten. De jonge, net afgestudeerde onderwijzeres Helen Parkhurst werd er aangesteld om als enige leerkracht de veertig kinderen van zes tot en met twaalf jaar op dit eenmansschooltje les te geven. De pas begonnen docente koos voor een onderwijsvorm afgestemd op het individu in plaats van het frontale klassikale onderwijs.

Zie ook: methodeschool, traditionele vernieuwingsschool.

School die werkt volgens de beginselen van de Belgische psycholoog en pedagoog Ovide Decroly (Ronse 23 juli 1871-Brussel 12 sept. 1932). Als doctor in de geneeskunde stichtte hij in 1901 in Ukkel een school voor geestelijk en/of fysiek gehandicapte kinderen. Na veel studie en onderzoek paste hij zijn beginselen toe op normale kinderen, in wat hij noemde de 'école pour la vie par la vie' (school voor en door het leven). Zijn ideeën zijn sterk vervlochten met de totaliteitspsychologie. Voor het onderwijs ontleent hij hieraan vier principes:

1. het concretiseren van de leerstof;
2. de actieve deelname van het kind;
3. de globalisatie (het kind ziet eerder het geheel dan de delen);
4. de belangstellingscentra.

Het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) kent eindtermen die aangeven wat de leerlingen aan kennis en vaardigheden moeten leren. Het examenprogramma wordt vastgesteld op basis van deze eindtermen en ingedeeld in onderdelen die overeenkomen met zogenaamde deelkwalificaties. Een deelkwalificatie is dus een hoeveelheid bij elkaar horende leerstof uit een mbo-opleiding.

Deelkwalificaties hebben elk een betekenis in het kader van de beroepsuitoefening of doorstroming naar het vervolgonderwijs:

• men heeft recht op het diploma wanneer men alle deelkwalificaties behorende bij de opleiding met een voldoende heeft afgesloten;
• wanneer men na het behalen van het diploma wil doorstuderen, krijgt men vrijstelling voor die deelkwalificaties die men reeds heeft behaald in een eerdere opleiding.

1. Deeltijdse opleidingen komen voor in het hoger beroepsonderwijs (hbo) en in de volwasseneneducatie, maar ook in het voortgezet onderwijs (vo), in het kader van de partiële leerplicht.

Zodra een leerling op 16-jarige leeftijd zijn volledige leerplicht beëindigt, begint zijn partiële leerplicht, die een jaar duurt. De leerling moet dan in principe gedurende twee dagen geregeld onderwijs volgen aan een instelling voor gedeeltelijke leerplicht. Partieel leerplichtige jongeren die een beroepspraktijkovereenkomst hebben in een bepaalde bedrijfstak volgen één dag per week onderwijs in de beroepsbegeleidende leerweg (bbl) en volgen vier dagen per week de praktijkopleiding.

Opgelet: in Vlaanderen heeft deeltijdonderwijs een iets andere betekenis.

2. Hoger onderwijs

• dat gedurende minder dan 7 maanden gegeven wordt;
• van gedurende 7 maanden of meer dat minder dan 16 klokuren of 19 lesuren per week wordt gegeven;
• dat gegeven wordt aan studenten voor wie het volgen van onderwijs niet de voornaamste bezigheid is.

De volledige term luidt: departement Onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap. Vlaamse tegenhanger van het Nederlandse ministerie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Het verschil met Nederland is dat Onderwijs in België gefederaliseerd is. Dit houdt in dat Vlaanderen, het Brussel Hoofdstedelijk Gewest en de Franstalige Gemeenschap hun eigen onderwijsadministratie, -financiering en -beleid hebben.

Website: www.ond.vlaanderen.be.

Middelen om effectief en efficiënt les te geven: schoolboeken en werkbladen, software, allerlei teksten, audiovisuele hulpmiddelen (cd-speler, multimedia-pc, beamer, film, radio ...l, technische hulpmiddelen (bv. labo, grondstoffen, gereedschap, knutselmateriaal ...) enz.

Zie ook: didactische werkvormen.

Didascalia is in 2006 met het Centrum voor taal en spraak (UIA Antwerpen) en het ICTL/Steunpunt Taal en Communicatie (UFSIA Antwerpen) opgegaan in Linguapolis.

Diva vzw is omgevormd tot het Regionaal Technologisch Centrum of RTC-Netwerk.

Zie: Entiteit Curriculum.

Officieel bewijsstuk dat een persoon voldaan heeft aan de eisen die een eindexamen aan hem gesteld heeft. Een diploma wordt bij het met succes afronden van een bepaalde opleiding uitgereikt aan leerlingen uit het algemeen vormend onderwijs (avo), het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (vwo), educatie en beroepsonderwijs (na 1-8-97) en voor de deeltijdopleiding tot leraar speciaal onderwijs (so).

Opgelet: in Vlaanderen heeft deze term een iets andere invulling

Schriftelijk bewijs van een met succes afgeronde studierichting in het secundair en/of hoger onderwijs. Aan het eind van het lager onderwijs krijgen leerlingen geen diploma, maar het getuigschrift basisonderwijs. De klassenraad kan ook beslissen om een getuigschrift basisonderwijs toe te kennen aan leerlingen die het volledig lager onderwijs (nog) niet doorlopen hebben (bijvoorbeeld aan een hoogbegaafde leerling uit het vierde of vijfde leerjaar).

Opgelet: in Nederland heeft deze term een iets andere invulling.

Zie doctorandus.

Synoniem voor masterproef.

De hoogste academische graad die men kan behalen. De titel die daaraan verbonden is, heet doctor.

In Vlaanderen gebruikt men de termen doctoraat en doctoraatsthesis ook om een proefschrift aan te duiden.

Synoniem voor proefschrift.

Wettelijk beschermde titel. Wie aan een Nederlandse universiteit of hogeschool met goed gevolg een doctoraal examen heeft afgelegd waaraan niet de titel van meester of ingenieur is verbonden, mag zich doctorandus noemen.

Opgelet: sinds het Bologna-akkoord voor de hervorming van het hoger onderwijs in Europa, spreekt men van 'master'. Dat geldt ook voor Vlaanderen, waar men voor Bologna de term 'licentiaat' gebruikte.

Zie ook: bachelor-master.

Opgelet: doctorandus heeft in Vlaanderen een iets andere betekenis.

In Vlaanderen gebruikt om iemand aan te duiden die een academisch proefschrift maakt.

Opgelet: doctorandus heeft in Nederland een iets andere betekenis.

De Vlaamse onderwijsinspectie gaat via schooldoorlichtingen na of de school haar maatschappelijke opdracht vervult en/of de gemeenschapsgelden op verantwoorde wijze worden gebruikt. Zij doet dit in opdracht van de overheid. Op basis van een doorlichting brengt de inspectie een advies uit over het al of niet erkennen of subsidiëren van scholen. Het inspectieteam heeft de volle bevoegdheid voor alle vakken die op school worden aangeleerd, met uitzondering van filosofische of godsdienstige vakken. Daarnaast heeft de inspectie een adviesfunctie naar het beleid toe. De informatie over de effecten van het gevoerde beleid op de scholen en het onderwijs in het algemeen is belangrijk voor de verdere uitstippeling van het beleid. De taken van de inspectie zijn bij wet vastgelegd.

Het inspectieteam:

• controleert de ontwikkeling en realisatie van de leerplannen die zijn goedgekeurd door de regering;
• controleert of de school de vak- of leergebiedgebonden eindtermen bereikt en of ze de ontwikkelingsdoelen en/of vak- of leergebiedoverschrijdende eindtermen in voldoende mate nastreeft;
• controleert de toepassing van de schooltijd;
• controleert de hygiëne van de schoolaccommodatie, de taalwetgeving, de onderwijs- en schooluitrusting;
• geeft advies over de financiering van de onderwijsinstellingen;
• formuleert beleidsadviezen over het onderwijs.

Studierichting binnen het (hoger) beroepsonderwijs (hbo).

Voor Suriname, zie ook: imeao

Lesgevers in de basiseducatie in Vlaanderen worden gewoonlijk 'educatieve medewerkers' genoemd.

Ondersteunende koepelorganisatie voor het officieel onderwijs. De Educatieve Vereniging voor Ouderwerking in het officieel onderwijs wordt eind 2010 opgeheven. Haar taken worden overgenomen door de Koepel van Ouderverenigingen van het Officieel Gesubsidieerd Onderwijs en GO!Ouders.

Zie ook: koepel van ouderverenigingen.

Meer info: de website van EVO

Website: www.edventure.nu.

In 1989 ingevoerde vernieuwing in het secundair onderwijs. Het eenheidstype verzoende het in 1975 ingevoerde vernieuwd secundair onderwijs (vso, type 1) en het traditionele secundair onderwijs dat men type 2 noemt. Niet te verwarren met de onderwijstypes in het buitengewoon onderwijs.

Zie ook: onderwijstype, vernieuwd secundair onderwijs.

Zorg voor leerlingen die prioritair bij de school ligt. Elke school organiseert de studieoriëntering van leerlingen, pakt leerproblemen aan en vangt de sociaal-emotionele problematiek op. Het centrum voor leerlingbegeleiding (CLB) is een ondersteunende instantie hiervoor. In tegenstelling tot vroeger houdt het zich niet meer met álle leerlingen bezig, maar enkel met die leerlingen die een bijzondere opvang vragen (tweedelijnszorg), waarvoor de school tekortschiet. Het CLB kan zich ook toespitsen op de kinderen bij wie de problemen dreigen groter te zijn: kleuters en kinderen van de eerste en zesde klas, de 1B-brugklas, enz.

1. het schoolexamen (tot 1998 'schoolonderzoek' genoemd) wordt georganiseerd door de school;
2. het centraal examen (ce): dit is een landelijk examen dat voor alle scholen gelijk is.

Deze toets, beter bekend als de Citotoets, is ontwikkeld door de Cito Groep. Veel Nederlandse basisscholen nemen deze toets af van hun leerlingen en stellen aan de hand van de toetsresultaten een advies op voor het vervolgonderwijs.

Ook de 'ontvangende' school in het voortgezet onderwijs moet het eens zijn met de gemaakte keuze en er kan eventueel nader overleg of een heroverweging plaatsvinden.

Basisscholen kunnen deze toets ook gebruiken om hun resultaten te meten en te vergelijken met andere scholen.

De Entiteit Curriculum (vroegere naam: Dienst Voor Onderwijsontwikkeling - DVO) ressorteert onder het departement Onderwijs, ministerie van de Vlaamse Gemeenschap. De dienst vervult vooral een beleidsvoorbereidende opdracht. In die zin geeft hij wetenschappelijk onderbouwde adviezen aan de Vlaamse regering en aan de onderwijsminister. De huidige activiteiten van de Entiteit Curriculum omvatten:

• eindtermen en ontwikkelingsdoelen;
• ontwikkeling van instrumenten;
• voorbereiding opleidingenstructuur;
• adviseren en deskundigheidsinbreng;
• beleidsvoorbereidend studiewerk;
• samenwerkingsverbanden met andere diensten van het departement Onderwijs;
• internationale samenwerkingsverbanden;
• publicaties en implementatie eindtermen en ontwikkelingsdoelen;
• dienstverlening.

Website: www.ond.vlaanderen.be/dvo.

Subsidieregeling voor de hogescholen, ingevoerd in 1986. De Vlaamse Gemeenschap draagt met een jaarlijkse uitkering bij in de financiering van de werking van de hogescholen. De hogeschool beslist autonoom over de besteding ervan (werkingsmiddelen, personeelskost, enz.). In Nederland werd de enveloppenfinanciering op bredere schaal ingevoerd.

In Nederland spreekt men van lumpsumfinanciering.

Universiteiten en hogescholen die over een Erasmus University Charter (EUC) beschikken kunnen deelnemen aan het Erasmus-programma en een aanvraag voor subsidie doen. De toegekende gelden kunnen worden gebruikt om de studenten- en stafmobiliteit mogelijk te maken.. Erasmus ondersteunt ook intensieve programma’s, multilaterale projecten en netwerken of andere initiatieven die passen binnen het kader van de doelstellingen van Erasmus.

Zie ook: Leonardo da Vinci, Grundtvig, Comenius.

In Vlaanderen worden de Europese programma's begeleid door EPOS.
In Nederland worden de Europese programma's begeleid door het Europees Platform.

Onderwijsmethode die het beste wil halen uit lerenden door te focussen op de kwaliteit van het proces, met name het welbevinden en de betrokkenheid van de lerenden. Van de leerkracht en alle betrokkenen bij de school wordt een ervaringsgerichte houding verwacht, uitgaande van aanvaarding, echtheid en empathie. Waar sommige scholen vooral uitgaan van aanbod en andere van producten (testgegevens), richt het ervaringsgericht onderwijs zich op het proces dat zich afspeelt in kinderen, in de groep. Leerkrachten hebben aandacht voor een goed voorbereide omgeving en ruimte voor initiatieven van kinderen, en zijn in gesprek met kinderen. Zij hebben permanente aandacht voor de betrokkenheid en het welbevinden van kinderen en nemen interventies op basis van die observaties, waardoor diepgaand leren tot stand komt op eigen niveau en tempo. Het ervaringsgericht onderwijs wil op die manier bijdragen tot een gave emotionele ontwikkeling, fundamenteel leren, ontwikkeling in de breedte en meer verbondenheid.

Zie ook: methodeschool, traditionele vernieuwingsschool.

Websites: www.cego.be; www.cego.nl.

Het Europees Platform is belast met het uitvoeren van nationale, bilaterale en Europese onderwijsprogramma's gericht op studiebezoeken van leraren en schoolleiders, uitwisselingen van leerlingen, grensoverschrijdende onderwijssamenwerking en tweetalig onderwijs, versterkt talenonderwijs en vroeg vreemdetalenonderwijs.

Zie ook: Erasmus, Comenius, Grundtvig en Leonarde Da Vinci.

Website:www.europeesplatform.nl

De Vlaamse tegenhanger van het Europees Platform is Epos.

In 1990 door de minister van Onderwijs & Wetenschappen ingesteld nationaal samenwerkingsverband. Sinds 1 januari 1994 is het Platform een stichting van de onderwijskoepelorganisaties: de Nederlandse Algemeen Bijzondere Schoolraad (NABS), de Nederlandse Katholieke Schoolraad (NKSR), de Nederlandse Protestants-Christelijke Schoolraad (NPCS) en het Contactcentrum Bevordering Openbaar Onderwijs (CBOO) / Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Het Epno heeft als opdracht het versterken van de Europese dimensie en het bevorderen van de internationalisering van het onderwijs in Nederland. Het voert een verscheidenheid aan activiteiten uit, waarvan het functioneren als agentschap voor gesubsidieerde internationaliseringprogramma's tot de belangrijkste taak behoort. Het betreft hier onder andere het Europese programma Socrates, gefinancierd door de Europese Commissie, en de nationale programma's en bilaterale programma's, gefinancierd door het Nederlandse Ministerie van Onderwijs.

Websites:
EPNO: www.europeesplatform.nl.
NKSR: www.nksr.nl.
CBOO: www.cboo.nl.
VNG: www.vng.nl.

Zie: Gemeenschappelijk Europees Referentiekader.

EPOS vzw is het agentschap dat door de Vlaamse overheid belast is met het implementeren van het Europees Programma "Een Leven Lang Leren". Hieronder zijn een aantal reeds langer bestaande programma's gegroepeerd zoals Leonardo da Vinci, Grundtvig, Erasmus en Erasmus.

De Nederlandse tegenhanger van EPOS is het Europees Platform.

Vorm van productevaluatie in het secundair en hoger onderwijs. In België werd bij de hervorming van het secundair onderwijs het traditionele examen vervangen door een vorm van globale evaluatie, zodat examen er als verzamelterm kan worden gebruikt voor toetsen, proefwerken, enz. In de praktijk wordt de term examen nog vaak gebruikt in zijn oorspronkelijke betekenis. Examens worden nog wel afgelegd in het hoger onderwijs, voor het verkrijgen van de bachelor- en mastertitels of de andere academische graden, geaggregeerde en doctor.

Opgelet: in Nederland heeft examen een iets andere betekenis.

Afsluiting van een opleiding of een deel daarvan. Het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (vwo), het hoger algemeen voortgezet onderwijs (havo), het middelbaar algemeen voortgezet onderwijs (mavo) en de algemene vakken in het voorbereidend beroepsonderwijs (vbo) zijn voltooid na het examen.

De meeste opleidingen in beroepsonderwijs en educatie kunnen worden afgesloten met een examen of een staatsexamen.

In het hoger onderwijs kan er aan het eind van het eerste studiejaar een propedeutisch examen zijn. Na vier jaar is er een afsluitend examen. Zie ook: centraal examen.

Zie ook: tentamen.

Voor Nederland:
Zie: eindexamen en Centrale Examencommissie Vaststelling Opgaven.

Voor Vlaanderen:
Zie: Examencommissies van de Vlaamse Gemeenschap.

Centrum dat de beschikbare expertise op het terrein van de NT1- en NT2-didactiek bundelt, uitbreidt en geschikt maakt voor leerkrachten in de klas, met interactief taalonderwijs als centrale doelstelling.

Website: www.taalonderwijs.nl.

Organisatie die advies, trainingen, onderzoek en content voor gebruik op internet geeft binnen de domeinen arbeid, beroepen en opleidingen. De uitgeverij LDC publiceert jaarlijkse studiegidsen voor het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) en het hoger onderwijs (ho), en gidsen voor de arbeidsmarkt.

Website: www.ldc.nl.

1. Laatste leerjaar (secundair of hoger onderwijs);
2. Einddoelstelling in het hoger onderwijs.

Methodeschool die werkt volgens de pedagogie van Celestin Freinet. De basisprincipes van dit onderwijs zijn:

1. Het onderwijs is ervaringsgericht: zelf ontdekken, onderzoeken en uitproberen is de basis van het leren, experimenteren, samenwerken met anderen;
2. Kinderen werken graag (een kamp bouwen, een verhaal schrijven, een tekening maken...). Het is hun 'natuurlijk bezig zijn', veel meer dan vrijblijvend spelen (bv. computerspelletjes). Dat laatste doen kinderen meestal maar wanneer ze zich vervelen;
3. De natuur van het kind moet gerespecteerd worden en in principe zijn kinderen en volwassenen gelijkwaardig;
4. De leerkracht moet rekening houden met alle facetten van elk kind in de klas. Om dit te kunnen waarmaken zijn freinetscholen qua omvang beperkt.

In Nederland hanteert men de term POP-gesprek.

Overkoepelende term voor het basisonderwijs (bo) en het voortgezet onderwijs (vo).

In Vlaanderen gebruikt men hiervoor de aanduiding regulier onderwijs.

Student die de universitaire lerarenopleiding met succes heeft afgerond. Hij/zij behaalde het diploma voor het hoger secundair onderwijs. Dit diploma stelt hem/haar in staat les te geven in de tweede en derde graad van het secundair onderwijs en in het hoger onderwijs.

Zie: aggregatie en specifieke lerarenopleiding (slo)

Met geïntegreerd onderwijs wordt in Vlaanderen een regeling aangeduid die is bedoeld om jongeren met een handicap en/of leer- en opvoedingsmoeilijkheden tijdelijk of permanent, gedeeltelijk of volledig de lessen te laten volgen in een school voor gewoon onderwijs. Hiervoor krijgt deze school hulp van een school voor buitengewoon onderwijs (bo), die daarvoor aanvullende lestijden krijgt (het GON-pakket).

Het geïntegreerd onderwijs kan georganiseerd worden in het kleuter-, lager , secundair en hoger onderwijs (maar niet in het universitair onderwijs). De begeleiding van GON-leerlingen in het hoger onderwijs gebeurt door een school voor buitengewoon secundair onderwijs (buso), omdat er in geen scholen voor buitengewoon hoger onderwijs bestaan.

Opgelet: geïntegreerd onderwijs is niet helemaal hetzelfde als inclusief onderwijs, al worden beide termen vaak wel door elkaar gebruikt.

In Nederland bedoelt men met dit begrip dan weer vaak iets anders.

Meer info: op de website van het Departement Onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap.

1. koppelingen tussen het algemeen voortgezet onderwijs (avo) en het beroeps- en/of praktijkgericht onderwijs. In de volwasseneneducatie wordt in dat verband ook gesproken van geïntegreerde trajecten;
   
   
2. onderwijs waarbij verschillende vakken op een geïntegreerde manier worden gegeven, bijvoorbeeld in probleemgeoriënteerd onderwijs.

Soms wordt de term 'geïntegreerd onderwijs' in Nederland ook als synomiem gebruikt voor inclusief onderwijs.

Opgelet 'geïntegreerd onderwijs' heeft in Vlaanderen een andere invulling.

Proef waarin beroepsvaardigheden, manuele vaardigheden, algemene kennis en communicatievaardigheden evenwichtig en aangepast aan de studierichting aan bod komen. Ze wordt afgelegd door leerlingen die het beroepssecundair onderwijs (bso) volgen.

De gip is voor de leerling een aanleiding om in een realistisch kader beroepsvaardigheden geïntegreerd aan te leren en dit gedurende een heel schooljaar. Doel van de proef is aan te tonen dat de leerling gestructureerd mondeling en schriftelijk kan rapporteren en vragen beantwoorden en geleidelijk complexere taken kan uitvoeren waarin verschillende deelvaardigheden aan bod komen.

De gip moet een duidelijk beeld geven van de rijpheid van de leerling om deel te nemen aan het beroepsleven en om te functioneren in het maatschappelijk proces en is één van de elementen waardoor de delibererende klassenraad zich zal laten leiden bij zijn eindoordeel over de leerling.

In Nederland vergelijkbaar met het profielwerkstuk.

1. inschrijvingsrecht (GOK I): het recht op inschrijving van een kind in een school naar keuze en de wijze waarop dit recht wordt verzekerd;
2. zorg (GOK II): een geïntegreerd ondersteuningsaanbod dat de scholen de mogelijkheid biedt een zorgbrede werking te ontwikkelen gericht op kansarme kinderen;
3. maatwerk in samenspraak (GOK III).
   

Om op langere termijn te werken aan de onderwijsachterstand van kansarme leerlingen en om hun integratie te bevorderen, kunnen Vlaamse scholen van de overheid aanvullende middelen krijgen voor begeleiding en ondersteuning. Kinderen met minder ontwikkelingskansen worden hierdoor beter geholpen.
Hoeveel extra middelen scholen hiervoor krijgen, wordt bepaald door vijf gelijkekansenindicatoren. Dat zijn vijf vragen die de school over elke leerling beantwoordt. De formulieren met de antwoorden worden verzameld door het departement Onderwijs. Voor het basisonderwijs en de eerste graad van het secundair onderwijs peilen de gelijkekansenindicatoren naar de financiële situatie van het gezin, de taal die thuis gesproken wordt, e.d.

In de tweede en derde graad van het secundair onderwijs wordt bijvoorbeeld gepeild naar het aantal keren dat een leerling reeds een jaar heeft moeten overdoen. De indicatoren kwamen tot stand op basis van wetenschappelijk onderzoek naar factoren die onderwijsachterstand veroorzaken of bestendigen.

Zie ook: wegingscoëfficiënt.

Voor meer informatie, zie: www.ond.vlaanderen.be.

In Nederland gebruikt men de term gewichtenregeling.

Het Common European Framework of Reference of het Gemeenschappelijk Europees Referentiekader is ontwikkeld in opdracht van de Raad van Europa als een ijkpunt voor de beschrijving van taalvaardigheidsniveaus voor de verschillende Europese talen. Instellingen in verschillende Europese landen kunnen dit referentiekader gebruiken om het niveau van hun cursussen, materialen, diploma's en certificaten te situeren.

De niveaus worden beschreven aan de hand van zogenaamde 'can do-statements'. Voor ieder niveau wordt per vaardigheid aangegeven waartoe men in staat is. Naast niveaus voor de vier algemene vaardigheden (spreken, luisteren, schrijven en lezen), worden ook niveaus aangeduid voor zeer specifieke vaardigheden, bijvoorbeeld uitspraak of het houden van presentaties.

Meer info: op de website van de Raad van Europa.

Een Nederlandse vertaling van het Gemeenschappelijk Europees Referentiekader is beschikbaar op het Taalunieversum (download én online versie)

Onderwijs georganiseerd door steden en gemeenten resp. provincies.

Zie: ' gesubsidieerd officieel onderwijs'.

Beleid dat zorg biedt aan leerlingen die het risico lopen achterop te raken. Via het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (goa-beleid) wil het ministerie van OCW de leerprestaties en schoolloopbanen van kinderen en jongeren in achterstandssituaties verbeteren, zodat ook zij hun talenten optimaal kunnen ontplooien. Een goa-gemeente bepaalt samen met de schoolbesturen welke scholen in de gemeente in aanmerking komen voor geld of middelen uit het goa-beleid.

Website: www.onderwijsachterstanden.nl.

In Vlaanderen kent men het gelijkeonderwijskansenbeleid.

• Als de leerling slaagt in de eerste en tweede graad, krijgt hij telkens een getuigschrift.
• Bezit een leerling in het secundair onderwijs om een of andere reden nog geen getuigschrift van basisonderwijs, dan krijgt hij dit getuigschrift er bovenop wanneer hij slaagt in het eerste leerjaar A of B of in het beroepsvoorbereidend leerjaar (bvl).
• Slagen in het derde leerjaar van de tweede graad bso (vervolmakingsjaar) levert eveneens een studiegetuigschrift op. Een dergelijk studiegetuigschrift krijgt de leerling ook na het tweede leerjaar van de derde graad bso en na het derde leerjaar van de derde graad tso en kso (specialisatiejaar).
• Het bijzonder getuigschrift over de basiskennis van het bedrijfsbeheer wordt behaald in het tweede en derde leerjaar van de derde graad en in de leerjaren van de vierde graad wanneer de leerling het programma bedrijfsbeheer beheerst. Dit studiebewijs is nodig voor leerlingen die willen starten als 'zelfstandige' (= een beroepsactiviteit uitoefenen die in het handels- of ambachtsregister wordt ingeschreven).

Oude benaming van de specifieke lerarenopleiding (slo) die wordt aangeboden als volwassenenonderwijs. De opleiding is evenwaardig met de lerarenopleidingen (zie de oude term aggregatie ) aan hogescholen en universiteiten en vormt vooral leerkrachten voor beroepsvakken of sommige technische vakken. (Vroegere benaming: 'D-cursus'.)

1. Gewicht van 0,25: Leerlingen van wie beide ouders of verzorgers maximaal een schoolopleiding hebben genoten tot of tot en met het niveau eindexamen voorbereidend beroepsonderwijs (vbo). Indien het een leerling uit een eenoudergezin betreft, geldt deze opleidingseis alleen voor de ouder die de dagelijkse verzorging van het kind op zich heeft genomen;
2. Gewicht van 0,4: Leerlingen die verblijven in een internaat of pleeggezin en van wie de vader of moeder het schippersbedrijf uitoefent of heeft uitgeoefend;
3. Gewicht van 0,7: Leerlingen van wie de ouders werkzaam zijn in het circus- of kermisbedrijf. Leerlingen van wie één van beide ouders of voogden in een woonwagen woont of heeft gewoond;
4. Gewicht van 0,9: Leerling met een niet-Nederlandse culturele achtergrond die tevens voldoet aan één van de volgende voorwaarden: de vader of verzorger heeft een schoolopleiding genoten tot of tot en met het niveau eindexamen voorbereidend beroepsonderwijs de moeder of verzorgster heeft een schoolopleiding genoten tot het niveau eindexamen voorbereidend beroepsonderwijs; de meest verdienende ouder of verzorger oefent een beroep uit in loondienst, waarin hij/zij lichamelijke of handarbeid verricht, of geniet geen inkomsten uit tegenwoordige arbeid

De Vzw GO! ouders is de koepelorganisatie die de ouderwerking ondersteunt in het Vlaamse GO! onderwijs.

GO! ouders is in de plaats gekomen van de Raad voor Ouders van het Gemeenschapsonderwijs (ROGO), dat opgeheven is.

Zie ook: koepel van ouderverenigingen.

Meer info: de website van GO! ouders.

Zie graadklas.

Tot 2003 de benaming van een driejarige opleiding aan een hogeschool in Vlaanderen, vergelijkbaar met het Nederlandse hoger beroepsonderwijs (hbo).

Het decreet van de Vlaamse overheid van 4 april 2003 betreffende de herstructurering van het hoger onderwijs in Vlaanderen stelt dat graduaatsdiploma's die vóór het academiejaar 2004-2005 afgeleverd zijn door instellingen voor hoger onderwijs met volledig leerplan of door de centrale examencommissie, zijn gelijkgeschakeld met de graad van 'bachelor'.

Meer info over graduaat.

Meer info over bachelor-masterstructuur.

Het programma “GROS” (“GrensOverschrijdende Samenwerking”) heeft tot doel Vlaamse secundaire scholen uit alle onderwijsvormen de mogelijkheid te bieden om in een gemeenschappelijk onderwijsproject samen te werken met een secundaire school uit de onmiddellijke buurlanden van België: Nederland, Luxemburg, Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Scholen die in zo'n project geïnteresseerd zijn, kunnen hiervoor een subsidie krijgen. Zij dienen hiervoor een aanvraag in bij het departement Onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap.

In het programma staat klassenuitwisseling centraal maar die uitwisseling moet een onderdeel zijn van een onderwijskundig project, gemeenschappelijk uitgewerkt met de partnerschool en ingebed in het normale curriculum van de betrokken leerlingen.

De Europese Commissie heeft een aantal van haar vroegere programma's in het domein van onderwijs en opleiding gegroepeerd in het Programma Een Leven Lang Leren (Lifelong Learning Programme, LLP).

Grundtvig is er één van. Het richt zich tot alle vormen van de niet-beroepsgerichte volwasseneneducatie. Hiertoe behoren zowel het formele volwassenenonderwijs als de non-formele vorming. Het Grundtvig programma is bedoeld voor cursisten en instellingen van de volwasseneneducatie. Het wil opleidingsmogelijkheden faciliteren waardoor volwassenen hun know-how en competenties kunnen verbeteren zodat ze zich beter kunnen aanpassen aan de snel evoluerende maatschappij.

Zie ook: Leonardo da Vinci, Comenius, Erasmus.

In Vlaanderen worden de Europese programma's begeleid door EPOS.
In Nederland worden de Europese programma's begeleid door het Europees Platform.

In het buitengewoon onderwijs stippelt de school voor elke leerling een individueel leerplan uit, dat rekening houdt met de kennis, vaardigheden en attitudes van deze leerling enerzijds en met zijn specifieke behoeften anderzijds. Dit (individueel) handelingsplan bevat de pedagogisch-didactische planning voor bedoelde leerling(en) voor een bepaalde periode en legt onder meer de keuze van ontwikkelingsdoelen vast.

Bij uitbreiding wordt de term ook gebruikt voor een plan dat in om het even welk type school wordt opgesteld voor een leerling die extra zorg nodig heeft.

Opgelet: in Nederland heeft de term handelingsplan een vergelijkbare betekenis, maar de praktische invulling verschilt.

De belangen- en werkgeversvereniging van de bekostigde hogescholen in Nederland.

Zie ook hbo.

Website: www.hbo-raad.nl.

Onderwijsaanpak waarbij de school niet langer een plaats is voor de overdracht van kennis, maar een plaats waar leerlingen vaardigheden ontwikkelen. In een leerrijke omgeving worden leerlingen in staat gesteld om zelfstandig kennis te construeren en competenties te verwerven, het liefst met behulp van informatie- en communicatietechnologie (ICT). De leraar/docent is daarbij begeleider van het leerproces. In 'het nieuwe leren' wordt vakoverstijgend, thematisch onderwijs gestimuleerd.

'Het nieuwe leren' volgt de ontwikkeling van een samenleving die aanbodgestuurd was, naar een samenleving die vraaggestuurd is. Het is gebaseerd op nieuwe leertheoretische inzichten, waarin leren gezien wordt als het uitbreiden en reorganiseren van persoonlijke, unieke voorkennis.

Meer info: themapagina rond het nieuwe leren / begeleid zelfstandig leren op het Taalunieversum.

Jaarlijkse conferentie rond moedertaaldidactiek, die afwisselend plaatsvindt in Vlaanderen en in Nederland, en uitgaat van de Stichting Conferenties Het Schoolvak Nederlands.

Website: www.hetschoolvaknederlands.org.

Middelste niveau in het voortgezet onderwijs (vo), naast voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (vwo) en het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo). De leerlingen volgen eerst gezamenlijk met de vwo-leerlingen een twee- of driejarig gemeenschappelijk programma, de basisvorming. Na deze drie jaar basisvorming kiest de leerling voor havo of vwo. Het programma van het havo duurt daarna nog twee jaar en bereidt leerlingen voor op het volgen van een opleiding aan het hoger beroepsonderwijs (hbo).

Opgelet: in Suriname volgt havo op een andere onderbouw.

Vorm van hoger onderwijs dat wordt verstrekt aan de hogescholen. Het hbo leidt op voor hogere en leidinggevende functies bij overheid, handel en industrie. Wie bijvoorbeeld in het leger een officiersopleiding wil volgen, moet minstens een diploma vwo of havo in handen hebben. Het hoger beroepsonderwijs verzorgt de theoretische en praktische voorbereiding, die nodig is om beroepen uit te oefenen waarvoor een hbo-opleiding vereist is of van nut kan zijn.

Afgestudeerden kunnen terechtkomen in functies op midden en hoger niveau in het bedrijfsleven, de maatschappelijke dienstverlening, de gezondheidszorg en de overheidssector. Als hoofdregel voor toelating geldt het bezit van een diploma havo, vwo of mbo op niveau 4. Het hbo kent zeven sectoren: Hoger Pedagogisch, Agrarisch, Gezondheidszorg, Economisch, Technisch, Sociaalagogisch en Kunstonderwijs.

Opgelet: in Vlaanderen heeft deze term een iets andere betekenis.

Op 1 september 2009 werd het hoger beroepsonderwijs (HBO5) ingevoerd. Hierin worden de opleidingen van het hoger onderwijs voor sociale promotie en de opleiding verpleegkunde uit de 4e graad beroepssecundair onderwijs ondergebracht. (Decreet van 30 april 2009 betreffende het secundair-na-secundair onderwijs en het hoger beroepsonderwijs & het decreet van 31 juli 1990 betreffende het onderwijs II - zoals gewijzigd).

Door het niet aanwezig zijn van ingeschaalde beroepsprofielen, beroepskwalificaties en onderwijskwalificaties konden er echter nog geen nieuwe HBO5-opleidingen starten in 2009-2010.

Opgelet: in Nederland heeft deze term een iets andere betekenis.

Bron: Vlaams Eurydice rapport 2010 (Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Departement Onderwijs & Vorming).

Hoger economisch en administratief onderwijs. Tot dit onderwijs behoren de opleidingen accountancy, bedrijfseconomie, commerciële economie, communicatie, managementeconomie en recht (mer), en economische linguïstiek.

Zie: hoger beroepsonderwijs (hbo).

Periodiek (tweejaarlijks) plan van het ministerie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen met betrekking tot het beleid voor het hoger onderwijs. In het Hoop wordt gewerkt met een indeling van opleidingen in zogenoemde "Hoop-gebieden": Economie, Gezondheidszorg, Gedrag en maatschappij, Onderwijs en Techniek. Het hoger beroepsonderwijs (hbo) krijgt extra geld om de aansluiting op het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) te verbeteren.

In een nieuw bekostigingssysteem zal het geld over de universiteiten verdeeld worden op basis van kwaliteit en prestaties. In de bekostiging van de hogescholen zal geen verschil meer gemaakt worden tussen deeltijd- en voltijdonderwijs, dit om het deeltijdonderwijs te stimuleren. Het wetenschappelijk onderzoek moet sterker worden gericht op de maatschappelijke behoeften en op kwaliteit.

Hoger niet-universitair onderwijs dat leidt tot het diploma van bachelor.

Onderwijs van het korte type is vooral gericht op de praktijk: de cursussen over het gekozen vakgebied beginnen vaak al in het eerste jaar, veel opleidingen gaan gepaard met stages in bedrijven.

Zie: hogescholenonderwijs en bachelor-master.

Hoger niet-universitair onderwijs van twee cycli dat leidt tot het diploma van master. Het onderwijs van het lange type is van universitair niveau.

Zie: hogescholenonderwijs en bachelor-master.

Website: www.hovo-nederland.org.

Vroeger hoger onderwijs van het korte type voor sociale promotie (hoktsp) genoemd. Hoger onderwijs van het korte type (hoktp) (max. drie studiejaren), georganiseerd door een centrum voor volwassenenonderwijs. Volwassenen kunnen in een hosp een diploma behalen in marketing, rechtspraktijk, bedrijfsbeleid, doventolk e.d. Een diploma van het hoger onderwijs voor sociale promotie is onderwijskundig niet gelijkwaardig aan de bachelors- of mastersgraad, uitgereikt door hogescholen en universiteiten.

Enkele opleidingen van het hoger onderwijs voor sociale promotie werden vanaf het academiejaar 2004-2005 overgenomen door de hogescholen in de bachelor-masterstructuur. Enkele opleidingen uit het hoger onderwijs voor sociale promotie streven ernaar om hun graduaat om te vormen tot een bachelor. Zo werd de opleiding gezinswetenschappen in september 2007 geaccrediteerd als 'professioneel gerichte bachelor'.

Verzamelnaam voor al het hoger onderwijs dat niet aan universiteiten, maar aan hogescholen gegeven wordt.

Hogescholen kunnen de volgende opleidingen verstrekken:

Basisopleidingen omvatten de professioneel gerichte bacheloropleidingen, de academisch gerichte bacheloropleidingen en de masteropleidingen. Hun studieomvang wordt uitgedrukt in studiepunten. De professionele en academische bachelors omvatten minstens 180 studiepunten. De masters sluiten aan bij een academische bachelor en omvatten minstens 60 studiepunten.

Voortgezette opleidingen sluiten aan bij de basisopleidingen. Een professionele bachelor kan een bachelor-na-bachelor volgen. Na een masteropleiding is het mogelijk om een master-na-master te beginnen. Deze opleidingen omvatten telkens 60 studiepunten.

De hogescholen kunnen ook postgraduaten organiseren, korte opleidingstrajecten van ten minste 20 studiepunten die bekrachtigd worden met een getuigschrift.

De namen van de verschillende ambten in het hoger onderwijs zijn bij decreet geregeld. "Art. 101. De ambten van het onderwijzend personeel van de hogescholen worden in de volgende drie groepen ingedeeld:

• 1° groep 1 : de praktijklector, de hoofdpraktijklector, de lector en de hoofdlector;
• 2° groep 2 : het assisterend personeel: de assistent, de doctor-assistent en de werkleider;
• 3° groep 3 : de docent, de hoofddocent, de hoogleraar en de gewoon hoogleraar.

Lector en docent doen dus hetzelfde werk, maar het 'ambt' van lector bestaat alleen in de professionele bacheloropleidingen (en de 1c-opleidingen in afbouw). Het ambt van docent bestaat in de professionele én academische bacheloropleidingen en masterjaren. Aan verschillende ambten zijn verschillende barema's verbonden, dus verschillende salarissen.

In de dagelijkse communicatie springt men als volgt met deze termen om:

1. Hogescholen (en departementen ervan) met alleen driejarige professionele opleidingen noemen hun onderwijzende personeelsleden gewoonlijk 'lectoren' (zonder het onderscheid te maken tussen praktijklector, de hoofdpraktijklector, de lector, de hoofdlector);
2. In de langere 'academische' opleidingen (3+1) spreekt men dan van 'docenten';
3. Hogescholen (en departementen ervan) gebruiken het woord 'docenten' echter ook wel als verzamelnaam voor 'lesgevers in het hoger onderwijs' en laten dan het ambtelijke onderscheid tussen lectoren en docenten links liggen, zeker als die hogeschool zowel korte (3) als lange (3+1) opleidingen organiseert."

Extra leerjaar dat leerlingen kunnen volgen nadat ze hun diploma bso hebben behaald. Leerlingen die dit 'zevende jaar' met succes afronden, krijgen een homologatiegetuigschrift dat hen het recht verleent een hogere studie aan te vatten.

Zie ook: secundair onderwijs in Vlaanderen.

Term uit het hoger onderwijs voor de in het algemeen drie jaar durende opleiding die volgt op de propedeuse.

Ieder Huis van het Nederlands neemt in een bepaalde regio de begeleiding op zich van anderstalige volwassenen die Nederlands willen leren, en helpt hen om uit het grote cursusaanbod een cursus te selecteren die aansluit bij hun specifieke niveau en behoeften. De Huizen organiseren dus zelf geen cursusaanbod, maar trachten de werking van de verschillende aanbodsverstrekkers op elkaar af te stemmen, door de intake, testing en oriëntering te coördineren.

Meer info: website Huizen van het Nederlands; website Departement Onderwijs.

Proces van het als buitenlander (allochtoon) gradueel opgenomen worden in een gemeenschap, onder meer door de verwerving van de taal en de gewoonten.

In Nederland:
In Nederland gebruikt men de term ook voor de eerste fase van integratie van nieuwkomers in de Nederlandse samenleving. Hierbij wordt gestreefd nieuwkomers door een vlot en intensief programma zo snel mogelijk een vorm van zelfredzaamheid te laten bereiken. Het inburgeringstraject heeft een welzijns- en educatieve component. De educatieve component is een programma dat kan bestaan uit onderwijs in Nederlands als tweede taal (NT2), maatschappelijke oriëntatie en beroepenoriëntatie.

Zie ook: de Wet inburgering nieuwkomers.

Het inburgeringsbeleid is bedoeld voor inburgeraars en minderjarige anderstalige nieuwkomers. Inburgeraars zijn vreemdelingen van achttien jaar en ouder die zich langdurig in Vlaanderen of Brussel komen vestigen. Ook Belgen die niet in België geboren zijn en van wie minstens een van de ouders niet in België geboren is, behoren tot de doelgroep van het inburgeringsbeleid. Inburgeraars hebben recht op een inburgeringstraject, dat wordt gecoördineerd door één van de onthaalbureaus. Het traject bestaat o.m. uiteen vormingsprogramma en individuele begeleiding. Het vormingsprogramma wordt samengesteld uit lessen Nederlands, maatschappelijke oriëntatie en loopbaanoriëntatie. Sommige inburgeraars hebben ook een inburgeringsplicht.

Naast meerderjarigen, behoren ook minderjarige anderstalige nieuwkomers tot de doelgroep van het inburgeringsbeleid. Voor hen wordt onthaalonderwijs georganiseerd.

Zie ook: onthaalbeleid.

Een inburgeringscursus is een onderwijspakket, bedoeld voor immigranten.

Na de inburgeringscursus kan een inburgeringsplichtige in Nederland intekenen voor het inburgeringsexamen. Het examen bestaat uit een praktijkdeel (1 examen) en een centraal deel (3 examens). Slechts wanneer men slaagt voor alle examens, wordt het inburgeringsdiploma uitgereikt.

Als onderbouwing van inclusief onderwijs wordt vaak verwezen naar 'The Standard Rules for Equal Opportunities for the disabled', een tekst van de Verenigde Naties (1993) over de voorkoming van discriminatie van kinderen en volwassenen met een belemmering. Lees meer op de website van de VN.

Het individueel voorbereidend beroepsonderwijs (ivbo - vroeger ibo genoemd) maakt deel uit van het voorbereidend beroepsonderwijs (vbo) en is bedoeld voor leerlingen van twaalf tot zestien jaar die veel hulp en individuele aandacht nodig hebben.

Het ivbo is onderwijs in de eerste fase van het voortgezet onderwijs (vo) en duurt vier jaar. Met ingang van 1 augustus 1998 is het ivbo veranderd in afdelingen voor leerwegondersteunend onderwijs.

Formule waarbij een bedrijf een werkzoekende een opleiding geeft. Het bedrijf betaalt geen loon, geen rijkssociale zekerheid, enkel een productiviteitspremie. Wordt deze opleiding succesvol afgerond, dan is het bedrijf verplicht om de cursist aan te werven met een contract voor onbepaalde duur.

Website: www.vdab.be/ibo

Opgelet: niet te verwarren met individueel beroepsonderwijs in Nederland.

De Informatiebeheergroep voert als zelfstandig bestuursorgaan in opdracht van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) een aantal onderwijswetten en -regelingen uit.

• verstrekken van studiefinanciering, ov-studentenkaart en tegemoetkoming schoolkosten;
• verzorgen van het proces van aanmelding, selectie en plaatsing hoger onderwijs;
• innen van lesgelden en studieschulden;
• beheren van diverse onderwijsgerelateerde basisregistraties, waaronder het Basisregister Onderwijsnummer;
• erkennen van diploma's;
• organiseren van staats- en schoolexamens (o.a. het staatsexamen NT2).

De afnemers zijn de individuele onderwijsvolgers en onderwijsorganisaties in Nederland.

Website: www.ib-groep.nl.

Het normale vierjarige hoger onderwijs, ter onderscheiding van nascholing en/of post-hbo-onderwijs.

Vroegere benaming voor de geïntegreerde lerarenopleiding.

Vroegere benaming voor de geïntegreerde lerarenopleiding voor het kleuteronderwijs.

Vroegere benaming voor de geïntegreerde lerarenopleiding voor het lager onderwijs.

Vroegere benaming van de lerarenopleiding aan universiteiten en hogescholen die studenten opleidt tot geaggregeerde voor het onderwijs. Dit diploma stelt hen in staat les te geven in het secundair onderwijs en in het hoger onderwijs.

Zie: specifieke lerarenopleiding

Instantie die verantwoordelijk is voor een of meerdere scholen, te vergelijken met een raad van bestuur in een bedrijf. De inrichtende macht kan de vorm aannemen van een overheid, een natuurlijke persoon of een rechtspersoon/rechtspersonen. Een inrichtende macht van een basisschool wordt 'schoolbestuur' genoemd.

De leden van de inrichtende macht zijn verantwoordelijk om de school goed te laten functioneren. Om deze taak te vervullen, werven zij een directie en leraren aan. De inrichtende macht ontvangt ook de werkingsmiddelen voor de school van het departement Onderwijs. Ze huurt of bezit de schoolgebouwen.

De inrichtende macht werkt voor de school/scholen die zij onder haar bevoegdheid heeft een pedagogisch project uit. De keuze van de levensbeschouwelijke of filosofische basis van waaruit onderwijs wordt gegeven (het zogenaamde pedagogisch project) staat vrij. Het gemeenschapsonderwijs is echter verplicht neutraal qua levensbeschouwing en het gesubsidieerd officieel onderwijs (OGO) moet openstaan voor alle levensbeschouwingen.

Daarnaast is ook de keuze van een opvoedingsconcept en de daaraan gekoppelde opvoedingsmethode vrij. Wil een school echter erkend worden of financieel gesteund worden door de overheid, moet ze wel een aantal bepalingen nakomen. De school moet bijvoorbeeld voldoende uitgerust zijn en beschikken over voldoende didactische hulpmiddelen. De gebouwen moeten bijvoorbeeld bewoonbaar, veilig en hygiënisch zijn.

Decreet dat de inschrijving van leerlingen in een school regelt. Elke leerling heeft wettelijk het recht op een inschrijving in de school en vestigingsplaats die zijn ouders kiezen. Het algemene principe daarbij luidt: wie eerst komt, wordt eerst ingeschreven. Slechts onder bepaalde omstandigheden mag een school weigeren een leerling in te schrijven. Een uitzondering op het principe vormt ook de inschrijving van broers en zussen van reeds ingeschreven leerlingen. Zij krijgen voorrang. Een leerling of ouder die meent dat een weigering tot inschrijving onterecht is, kan zich tot het Lokale Overlegplatform(LOP) wenden. Als het LOP geen oplossing vindt, kan een klacht worden ingediend bij een speciale commissie. Nog volgens de wet kunnen leerlingen die al schoollopen in een school rekenen op een gewaarborgde inschrijving voor het volgende schooljaar, zelfs al kregen ze een B-attest of C-attest met een advies voor een andere studierichting of school. Het inschrijvingsrecht maakt deel uit van het gelijkekansenbeleid.

Team van deskundigen dat kwaliteit beoordeelt van de centra voor leerlingenbegeleiding (CLB's). De CLB-inspectie:

• geeft advies over de financierings- of subsidiëringsvoorwaarden;
• gaat na of en hoe de centra hun begeleidingsopdracht realiseren;
• controleert de uitvoering van de decretale en reglementaire bepalingen;
• gaat na of het beleidsplan of het beleidscontract alle vereiste elementen bevat;
• oefent toezicht uit op de toepassing van de taalwetgeving, de hygiëne en de bewoonbaarheid van de lokalen en de kwaliteit van de uitrusting;
• ziet erop toe of de centra een kwaliteitsbeleid voeren;
• brengt beleidsadviezen uit over de werking van de centra;
• controleert of de contractueel aanvullende opdrachten die het CLB aanneemt voldoen aan de voorwaarden vermeld in het CLB-decreet.

Team van deskundigen dat in opdracht van de overheid de kwaliteit van het onderwijs van (bijna) alle onderwijsinstellingen beoordeelt. Dit gebeurt onder andere door op de scholen een onderzoek te houden.

Voor Nederland:
Zie: www.onderwijsinspectie.nl.

Voor Vlaanderen:
Zie: www.onderwijsinspectie.be.

1. Is het onderwijsleerproces in de groepen van voldoende kwaliteit?
2. Realiseert de school voldoende opbrengsten?
3. Zijn de condities op school voldoende gunstig voor de kwaliteit van het onderwijsleerproces en voor het bereiken van voldoende opbrengsten?

• via analyse van schooldocumenten (zoals onder andere het schoolplan, de schoolgids, leerlingdossiers, handelingsplannen en groepsadministraties);
• via analyse van vragenlijsten die zijn ingevuld door de groepsleraren en directie;
• via observatie van onderwijsactiviteiten;
• via gesprekken met groepsleraren, leerlingen, ouders, het bevoegd gezag, de directie en de coördinatie leerlingenzorg.

Het ICTL (of: Steunpunt Taal en Communicatie van UFSIA Antwerpen) is in 2006 opgegaan met het Centrum voor taal en spraak (UIA Antwerpen) en Didascalia in Linguapolis, naar aanleiding van de fusie van de Antwerpse universiteiten UFSIA en UA.

Onafhankelijke, internationale koepelorganisatie van onderzoeksinstituten die zich bezighouden met de vergelijkende studie van onderwijs.

Website: www.iea.nl.

1. Elk mens is uniek en heeft het recht een eigen identiteit te ontwikkelen;
2. Elk mens heeft voor het ontwikkelen van een eigen identiteit persoonlijke relaties nodig: met andere mensen, met de zintuiglijk waarneembare werkelijkheid en met de niet-zintuigelijk waarneembare werkelijkheid;
3. Elk mens wordt steeds als totale persoon erkend en waar mogelijk ook zo benaderd en aangesproken;
4. Elk mens wordt als een cultuurdrager en - vernieuwer erkend en waar mogelijk ook zo benaderd en aangesproken;
5. Mensen moeten werken aan een samenleving die ieders unieke en onvervangbare waarde respecteert en die ruimte en stimulansen biedt voor ieders identiteitsontwikkeling;
6. Mensen moeten werken aan een samenleving die zorgvuldig en met respect de natuurlijke en culturele hulpbronnen beheert en waarin rechtvaardig, vreedzaam en constructief met verschillen en veranderingen wordt omgegaan;
7. De school is een relatief autonome coöperatieve organisatie van betrokkenen. Ze wordt door de maatschappij beïnvloed en heeft er zelf ook invloed op;
8. In de school hebben de volwassenen de taak de voorgaande uitspraken over mens en samenleving tot (ped)agogisch uitgangspunt voor hun handelen te maken;
9. In de school wordt de leerstof zowel ontleend aan de belevingswereld van de kinderen als aan de cultuurgoederen die in de maatschappij als belangrijke middelen worden beschouwd. Wereldoriëntatie neemt een centrale plaats in, met als basis ervaren, ontdekken en onderzoeken;
10. In de school wordt het onderwijs vormgegeven door een ritmische afwisseling van de basisactiviteiten gesprek, spel, werk en viering;
11. In de school vindt overwegend heterogene groepering van kinderen plaats, naar leeftijd en ontwikkelingsniveau, om het leren van en zorgen voor elkaar te stimuleren;
12. In de school worden zelfstandig spelen en leren afgewisseld en aangevuld door gestuurd en begeleid leren. Dit laatste is expliciet gericht op niveauverhoging. In dit alles speelt het initiatief van de kinderen een belangrijke rol;
13. In de school vinden gedrags- en prestatiebeoordeling van een kind zoveel mogelijk plaats vanuit de eigen ontwikkelingsgeschiedenis van dat kind en in samenspraak met hem;
14. In de school worden verandering en verbeteringen gezien als een nooit eindigend proces. Dit proces wordt gestuurd door een consequente wisselwerking tussen doen en denken.

Meer informatie: http://www.jenaplan.nl/.

Zie ook: methodeschool, traditionele vernieuwingsschool.

Website: www.job-site.nl.

Zie: Vlaams Secretariaat voor het Katholiek Onderwijs (VSKO).

Een vak in het inburgeringsprogramma van migranten. Vroeger werd dit vak maatschappijoriëntatie genoemd.

Zie ook: Bureau voor Nieuwkomers.

Oude benaming: Landelijk Orgaan Beroepsonderwijs. De 18 kenniscentra beroepsonderwijs bedrijfsleven (verenigd in Colo) zorgen voor de relatie tussen onderwijs en het bedrijfsleven. Ze erkennen leerbedrijven waar (v)mbo-leerlingen terechtkunnen voor het praktijkgedeelte van hun opleiding. Ook ontwikkelen en onderhouden ze kwalificatiedossiers waarin is vastgelegd wat een leerling moet kennen en kunnen als hij klaar is met zijn opleiding.

Daarnaast ontwikkelen de kenniscentra activiteiten op het gebied van arbeidsmarktinformatie en zorgen ze voor de erkenning van elders verworven competenties (evc).

Voor een lijst van de erkende leerbedrijven, zie: www.stagemarkt.nl.
Voor een lijst van alle kwalificatiedossiers, zie: www.kwalificatiesmbo.nl.

Zie ook: www.colo.nl.

Leerstoel van een of meer instellingen waar een lector wordt benoemd. De kenniskringen zijn ingebed in een context van vernieuwing, toegepast onderzoek en publicaties.

Zie ook: lectoraat.

In 1998 vastgestelde eindtermen voor het onderwijs in de Nederlandse taal in het basisonderwijs. In de kerndoelen wordt beschreven wat leerlingen minimaal leren in het basisonderwijs. De kerndoelen Nederlands zijn te vinden op website van het ministerie van OCW: dossier kerndoelen basisonderwijs.

Er zijn kerndoelen voor vakken - zoals Nederlands - en voor algemene vaardigheden, bijvoorbeeld sociaal gedrag. Bepalend voor de inhoud van de kerndoelen is de vraag wat een leerling aan kennis en vaardigheden nodig heeft voor een succesvolle toekomst in vervolgonderwijs en maatschappij.
Momenteel worden de kerndoelen, op onder andere dit punt, herzien. Daarbij is het belangrijk een goede balans te vinden tussen een brede algemene vorming enerzijds en keuzeruimte voor scholen anderzijds.

Zie ook tussendoelen.

Zie ook: eindtermen.

Door de overheid gesubsidieerde 'consumentengids' voor scholieren. Elk jaar worden hierin verschillende opleidingen per hogeschool of universiteit beoordeeld op basis van onderzoek naar de waardering van studenten en/of visitatierapporten.

Website: www.keuzegids.org.

Assistent van de leraar in de onderbouw (groep 1 tot en met 4) van het speciaal basisonderwijs, en is dus de tegenhanger van de onderwijsassistent in het regulier (basis)onderwijs.

1. Klassenassistenten met de laagste functiewaardering (schaal 3) vervullen vooral verzorgende taken, en geen onderwijsinhoudelijke taken;
2. Klassenassistenten met de hoogste functiewaardering (schaal 4) verrichten net als de onderwijsassistent naast verzorgende ook eenvoudige, routinematige onderwijsinhoudelijke taken. Zij begeleiden bijvoorbeeld leerlingen, individueel of in kleine groepjes. De functie van klassenassistent in schaal 4 is uitwisselbaar met de functie van onderwijsassistent.

Verplicht overlegplatform van vooral leerkrachten in het secundair onderwijs. Voor elk leerjaar bestaat een afzonderlijke klassenraad. De klassenraad heeft een begeleidende en een delibererende functie (zie ook: delibererende klassenraad).

In het basisonderwijs spreekt van multidisciplinair overleg.

Schoolvak. Klassieke culturele vorming kan door leerlingen van vwo en havo worden gevolgd. Het vak omvat onderwerpen uit de klassieke oudheid, ingedeeld volgens vier hoofdgebieden: verhalen, drama, beeldende kunst, bouwkunst.

Zie ook: culturele en kunstzinnige vorming.

• de de Koepel van Ouderverenigingen van het Officieel Gesubsidieerd Onderwijs (Koogo);
• de Vzw GO! ouders;
• de Vlaamse Confederatie van ouders en Ouderverenigingen (VCOV).

Extra jaar onderwijs voor anderstalige leerlingen (zowel neven- als zij-instromers) die aan het eind van de basisschool nog zoveel achterstand hebben op het gebied van de Nederlandse taal, dat men vreest dat ze in het voortgezet onderwijs niet zullen kunnen volgen. In dat extra jaar wordt vooral aandacht besteed aan het leren van het Nederlands.

Wanneer leerlingen administratief vallen onder het basisonderwijs, spreekt men van 'kopklas', wanneer ze onder het voortgezet onderwijs vallen, spreekt men van 'voetklas'.

Zie ook: schakelklassen.

Centrum dat in opdracht van het ministerie van OCW onderzoek verricht binnen de context van onderwijsvernieuwingen. De inzichten die hieruit voortvloeien, worden getoetst in de praktijk. KPC Groep geeft advies aan overheden, instellingen voor onderwijs en opleiding, bedrijven en non-profitorganisaties.

Website: www.kpcgroep.nl.

1. de opleidingen voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (vavo);
2. de opleidingen Nederlands als tweede taal (NT2) I;
3. de opleidingen Nederlands als tweede taal (NT2) II;
4. de opleidingen gericht op breed maatschappelijk functioneren en gericht op sociale redzaamheid (basiseducatie).

Ordeningskader voor de eindtermen voor het hele opleidingsaanbod van het beroepsonderwijs. Met dit kader wil men de kwaliteit en het profiel van de educatie bewaken. Een samenhangend geheel van eindtermen schept duidelijkheid over het aanbod van de educatie en biedt op die manier de individuele deelnemer duidelijkheid over de inhoud en het resultaat van de opleiding of cursus.

De eindtermen bieden instellingen en gemeenten mogelijkheden om afspraken te maken over de afstemming van het aanbod op de vraag en om in te spelen op nieuwe educatieve behoeften en vragen. Deze nieuwe vraag kan bijvoorbeeld voortvloeien uit de actuele discussie over 'een leven lang leren', waarin sprake is van nieuwe competenties, dat wil zeggen nieuwe kennis, vaardigheden en inzichten die van belang zijn voor het leven en werken in de toekomstige samenleving. Zulke competenties kunnen worden beschreven in eindtermen en deze eindtermen kunnen vervolgens weer een plaats krijgen in de kwalificatiestructuur.

Door de overheid gemandateerde organisatie die de kwaliteit van de examens en de examinering in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) moet bewaken. Het KCE ontwikkelt onder meer landelijke standaarden voor examens in het middelbaar beroepsonderwijs. Het gaat ook na in hoever onderwijsinstellingen zich aan deze standaarden houden.

Informatiekaart van elke school(vestiging) voor voortgezet onderwijs. Op de kaart staat algemene informatie, zoals de signatuur (protestants, openbaar ...), het aantal leerlingen en de verdeling van de leerlingen over de opleidingen (vbo, mavo, havo). Daarnaast bevat de kwaliteitskaart actuele gegevens over zittenblijven, doorstroom en examenresultaten. De kwaliteitskaart geeft een beeld van enkele belangrijke kwaliteitsaspecten van de school. Ze worden overzichtelijk gepresenteerd voor ouders, leerlingen, scholen en andere belangstellenden. Op die manier is een vergelijking mogelijk met andere scholen in de regio en het landelijk gemiddelde. De kwaliteitskaarten worden elektronisch beschikbaar gesteld door de Inspectie van het Onderwijs.

Website: www.kwaliteitskaart.nl.

Synoniem met pedagogische academie kleuteronderwijs.

De kweek-A is een vierjarige onderwijzersopleiding. Het diploma geeft de bevoegdheid les te geven aan kinderen in de leeftijd van vier tot acht jaar, d.w.z. twee jaren kleuterschool en de eerste twee jaren lagere school.
Naast het lbgo-AE-stream diploma laat de opleiding voor kleuterleidster ook studenten toe die over zijn van mulo 3 naar mulo 4 of afgewezen zijn in klas mulo 4 tot de tweede klas.

In klas 2 en 3 gaan de studenten eenmaal per week naar een kleuterschool voor praktijkoefening. Studenten van klas 4 gaan een dag per week naar een kleuterschool en een dag naar klas 1 en 2 van het glo.

Kleuterleidsters kunnen in een jaar verder opgeleid worden tot Hoofdkleuterleidster en zijn dan bevoegd een kleuterschool te leiden.

Het lager nijverheidsonderwijs, vroeger huishoudschool (hhs) genoemd, kende drie richtingen:

1. een vooropleiding voor verzorgende beroepen;
2. een opleiding voor huishoudelijke vakken;
3. een opleiding voor naaldvakken.

Bij het lno is er sprake van drie niveaus: A, B en C. A en B leiden op voor de arbeidsmarkt. Leerlingen van het C-niveau kunnen in aanmerking komen voor vervolgonderwijs. Studenten kunnen dan uit vijf vakrichtingen kiezen:

1. Mode en Kleding
2. Assistent Kinder- en Jeugdverzorging
3. Dienstverlening en Verzorging
4. Verzorgingsassistent(e)
5. Horeca

In Vlaanderen staat de term lager onderwijs voor de eerste zes leerjaren van het reguliere leerplichtonderwijs (zie: leerplicht). Kinderen starten in het eerste leerjaar als ze zes jaar oud zijn en verlaten het na het zesde leerjaar. Ze zijn dan twaalf of maximum dertien jaar oud.

In Nederland worden de termen lager onderwijs en lagere school minder gebruikt.

Zie: primair onderwijs.

Het lto wordt gegeven op een lagere technische school (lts). Het is een vierjarige opleiding, waar naast algemeen vormende en theoretische vakken ook praktijkvakken worden verzorgd.

Aan het eind van het eerste studiejaar kunnen de leerlingen kiezen voor de volgende studierichtingen:

• bouwkunde;
• elektrotechniek;
• schilderen;
• werktuigbouwkunde;
• voertuigentechniek;
• gas, water en sanitair;
• agrarische productie.

Zie: lager technisch onderwijs (lto).

Opgelet: in Nederland heeft lagere technische school een andere betekenis.

Het Landelijk Aktie Komitee Scholieren is een organisatie van, voor en door scholieren. Het LAKS organiseert diverse activiteiten voor scholieren en behartigt hun belangen. Doel van het LAKS is de leerling centraal te stellen en hem/haar een stem te geven. Dat gebeurt door scholieren om hun mening te vragen, klachten en vragen te beantwoorden en door cursussen te geven. Het LAKS richt zich onder andere op het vmbo, geeft mr/llr cursusses en focust op alle mogelijke vormen van leerlingparticipatie. Voor de vertegenwoordiging van het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) richtte het LAKS in 1999 de Jongerenorganisatie Beroepsonderwijs (JOB) op.

Website: www.laks.nl.

De Vlaamse tegenhanger van het LAKS is de Vlaamse Scholierenkoepel (VSK).

Een van de vier landelijke organisaties voor ouders in het basis-, speciaal en voorgezet onderwijs. De LOBO behartigt de rechten en belangen van ouders waarvan de kinderen naar een school voor algemeen bijzonder onderwijs gaan. Ze biedt ze ondersteuning, bv. voor bij het oprichten van een ouderraad en voert overleg met de overheid.

Website: www.lobo.nl.

• het Algemeen Pedagogisch Studiecentrum (APS)
• het Christelijk Pedagogisch Centrum (CPS)
• KPC-Groep

Vakvereniging die zijn leden informeert over de ontwikkelingen en mogelijkheden van de neerlandistiek. Dat gebeurt o.a. via een eigen tijdschrift ('Vaktaal') en door het organiseren van cursussen, excursies, lezingen en congressen.

Website: www.lvvn.nl.

Een vorm van alternerend onderwijs voor leerlingen van 16 tot 25 jaar (vanaf 15 ½ als de leerling een tweede jaar secundair onderwijs met een volledig leerplan heeft gevolgd). Een leerling onder leercontract volgt afwisselend een theoretische opleiding (één dag per week) en een praktische beroepsopleiding in een onderneming (vier dagen per week). Samen met een erkend opleidingscentrum wordt een opleidingsplan opgemaakt.

Zie: leertijd.

Opgelet: In Nederland heeft leercontract een andere betekenis.

Contract dat wordt afgesloten tussen een docent en een leerling met de bedoeling om de leerling die dat aankan meer beslissingsvrijheid te geven bij zijn studie. Binnen de krijtlijnen van het contract en gedurende een bepaalde periode kan de leerling zijn eigen leeractiviteiten regelen. Zo kan hij beslissen de lessen van sommige vakken niet bij te wonen, maar de leerstof zelfstandig te verwerken. In het leercontract staan de rechten en plichten van de leerling. Tegenover de rechten staan de verplichtingen om bepaalde opdrachten op bepaalde tijdstippen klaar te hebben. Indien de leerling zijn verplichtingen niet nakomt, vervalt het contract.

Opgelet: In Vlaanderen heeft leercontract een andere betekenis.

Samenhangend geheel van leerinhouden. Verder uitsplitsbaar in deelleergebieden. Voorbeeld: meten is een deelleergebied van het leergebied wiskunde en rekenen.

Eerste jaar van het secundair onderwijs waar alle jongeren terecht kunnen die 12 jaar zijn of die het 6de leerjaar basisonderwijs gevolgd hebben. De jongeren hoeven geen getuigschrift basisonderwijs te hebben om in te stappen. Na dit jaar kunnen de leerlingen overstappen naar het eerste jaar A of doorstromen naar het beroepsvoorbereidend leerjaar, ook 2bvl genoemd.

Een leerlijn geeft voor een bepaald leergebied aan hoe kinderen van een bepaald beginniveau tot de kerndoelen komen. Cruciale momenten van de leerlijn worden tussendoelen genoemd.

Aan de hand van leerlijnen en tussendoelen kunnen leerkrachten de ontwikkeling van hun leerlingen veel beter volgen en hebben zij een leidraad om de kerndoelen te behalen.

De vertaling van de kerndoelen naar de dagelijkse onderwijspraktijk bleek voor veel scholen erg lastig. De kerndoelen zijn te algemeen geformuleerd om voldoende richting te geven aan het onderwijs. Daarom besloot men de leerlijnen en tussendoelen te ontwikkelen.

Opgelet: in Vlaanderen heeft leerlijn een iets andere betekenis.

Didactische term die verwijst naar de opbouw van les- of leerstofonderdelen volgens bepaalde criteria. Deze criteria kunnen variëren en worden gekoppeld aan doelen.

Een leerlijn kan chronologisch zijn (bv. in het vak geschiedenis), maar kan ook een traject weerspiegelen van gemakkelijk naar moeilijk, van concreet naar abstract, van vertrouwd naar niet-vertrouwd, van deel naar geheel (of omgekeerd) enz.

Het begrip leerlijn wordt meestal genoemd in verband met een jaarplan of breed curriculum, maar wordt ook toegepast binnen één les. In dat geval betekent leerlijn de constructieve en logische opeenvolging van fasen en activiteiten van het onderwijsproces.

Opgelet: in Nederland heeft leerlijn een iets andere betekenis.

Participatieorgaan in het secundair onderwijs/voortgezet onderwijs.

In Vlaanderen:
In Vlaanderen is de oprichting van een leerlingenraad in het secundair onderwijs verplicht, tenzij het schoolreglement al een vorm van leerlingenparticipatie garandeert of tenzij minder dan tien procent van de leerlingen erom vraagt. Een leerlingenraad wordt door de leerlingen verkozen. In de raad hebben uitsluitend leerlingen zitting, maar zij kan wel het schoolhoofd en/of een of meerdere leerkrachten uitnodigen om de vergaderingen bij te wonen, in een kennisnemende of adviserende functie. De raad verleent advies over alle onderwerpen die de leerlingen rechtstreeks aanbelangen: van de noodzaak van een drankautomaat tot de samenstelling van het examenrooster. Voor advies kunnen leerlingenraden terecht bij de Vlaamse Scholierenkoepel.

In Nederland:
In Nederland hebben leerlingen het recht om zich te organiseren en mee te praten over beslissingen waar ze direct door geraakt worden. (art. 9, Wet Medezeggenschap Onderwijs) Dit meebeslissen gebeurt in de medezeggenschapsraad waarin alle personen die met de school te maken hebben worden vertegenwoordigd: leerlingen (in het voortgezet speciaal onderwijs (vso) vanaf 13 jaar), ouders, leerkrachten. Leerlingen kunnen naast hun vertegenwoordiging in deze raad ook hun eigen raad oprichten, een leerlingenraad. Die vertegenwoordigt de mening van scholieren op een school. Bovendien kan de raad zich bezighouden met verbetering van de sfeer op een school en met de kwaliteit van het onderwijs. Het belangrijkste recht dat de leerlingenraad heeft, is het recht om advies uit te brengen aan de medezeggenschapsraad: gevraagd en ongevraagd. De leerlingenraad kan bovendien eisen dat de medezeggenschapsraad dat advies doorgeeft aan het schoolbestuur. Het schoolbestuur moet op zijn beurt binnen drie maanden een schriftelijk antwoord geven. Leerlingen die een leerlingenraad willen oprichten, kunnen daarover advies krijgen van het LAKS.

Website: www.laks.nl.

1. wat de schoolregels zijn;
2. hoe de school met geschillen tussen bijvoorbeeld leerkrachten en leerlingen omgaat;
3. hoe de school de gegevens van de individuele leerling beschermt ('privacyregeling');
4. hoe de school de kwaliteit van het onderwijs bewaakt.

Informeel ook wel 'Rugzak' genoemd. Daarmee bedoelt men faciliteiten en financiering voor leerlingen die les volgen in het gewoon onderwijs maar die specifieke zorg nodig hebben.

Ouders willen graag zelf beslissen of hun gehandicapte kind naar het speciaal onderwijs (so) gaat of naar een 'gewone' school in de buurt. De rijksoverheid wil de integratie en emancipatie van mensen met een handicap bevorderen. Beide wensen zijn in 1995 verenigd in het beleidsplan 'de Rugzak'.

Het speciaal onderwijs of de rugzak is bedoeld voor kinderen met handicaps en zware leerproblemen. Om in aanmerking te komen voor het speciaal onderwijs of een Rugzak moet een leerling de goedkeuring krijgen van de commissie voor indicatiestelling. Ouders kunnen daarvoor bij één loket in de regio terecht: het regionale expertisecentrum (REC). Als leerlingen een indicatie hebben voor een bepaalde onderwijssoort, kan een school voor (voortgezet) speciaal onderwijs (vso) ze niet weigeren op grond van hun handicap.

voorwerp of techniek die gebruikt wordt om iets aan te leren: schoolboek, wereldbol, proefbuis ...

Zie ook: didactische hulpmiddelen.

Overzicht van leerstof die in de klas moet worden behandeld. Alle Vlaamse scholen zijn verplicht een door de overheid goedgekeurd leerplan te volgen. De belangrijkste voorwaarde voor goedkeuring van een leerplan is dat de ontwikkelingsdoelen of eindtermen die de overheid voor het lager (lo) en secundair onderwijs heeft laten opstellen, er herkenbaar in aanwezig zijn.
Leerplannen worden hetzij opgesteld door schooloverstijgende organisaties van schoolbesturen (koepels, netten), hetzij door andere instanties die gespecialiseerd zijn in leerplanontwikkeling, hetzij door de schoolbesturen.
Zo verbindt de school er zich toe om, zowel naar de overheid als naar de leerlingen en de ouders, de minimale verwachtingen, die breed maatschappelijk worden ondersteund, in haar onderwijsdoelen op te nemen. Door een bepaald leerplan te volgen geeft de school duidelijk aan welke doelen zij nastreeft en op welke manier zij die wil realiseren.

Zie ook: eindtermen.

Niet te verwarren met schoolplicht.

In Nederland:
In Nederland geldt een leerplicht van vijf tot en met zestien jaar. Daarna volgt de zogenaamde kwalificatieplicht. Dat betekent dat jongeren (in principe tot hun 18e) dagonderwijs moeten volgen totdat ze een startkwalificatie (vwo, havo of mbo-2 diploma) hebben behaald.

In Vlaanderen:
In Vlaanderen begint de leerplicht op 1 september van het kalenderjaar waarin de jongere zes jaar wordt, en duurt ze vervolgens twaalf schooljaren.

Gemeentelijke ambtenaar die erop toeziet dat scholieren, ouders en schooldirecties zich houden aan de regels van de leerplicht. Bovendien zetelt hij in het bestuursorgaan dat beslist over aanvragen voor ontheffing van de leerplicht, vervangende leerplicht en extra verlof .

Beter bekend onder de officieuze benaming 'leercontract' en ook wel 'leerovereenkomst' genoemd. De leertijd is een opleidingssysteem dat bestaat uit een combinatie van leren en werken voor jongeren vanaf 16 jaar. Het is een programma van ten minste zes maanden en bestaat uit twee delen: een contract voor een praktische beroepsopleiding in een zaak (minstens halftijds) en een theoretisch-praktische opleiding.
De opleiding wordt verzorgd door Syntra (Vlaams agentschap voor ondernemersvorming).

Leerplichtige jongeren kunnen met een ondernemingshoofd-opleider een leerovereenkomst (leercontract) sluiten. Wie ouder is dan 18 (en dus niet meer leerplichtig), maar weinig of geen vooropleiding heeft, kan met een stageovereenkomst noodzakelijke praktijkervaring opdoen. De jongere heeft als cursist-stagiair het statuut van leerling, maar krijgt wel een vergoeding van de patroon-opleider.

In Nederland is leerlingwezen een vergelijkbare term.

Zie ook: www.leertijd.be.

Binnen het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) kan een leerling zijn opleiding volgen in twee varianten:

• de beroepsopleidende leerweg (bol). In de bol vindt de opleiding hoofdzakelijk op de school plaats, minimaal 20 en maximaal 60 procent van de opleiding vindt plaats in de beroepspraktijk.
• de beroepsbegeleidende leerweg (bbl).
  In de bbl-opleiding omvat de beroepspraktijkvorming minimaal 80 procent van de studieduur.

De Europese Commissie heeft een aantal van haar vroegere programma's in het domein van onderwijs en opleiding gegroepeerd in het Programma Een Leven Lang Leren (Lifelong Learning Programme, LLP).

Leonardo da Vinci is er één van. Het focust op de leer- en opleidingsnoden van allen die betrokken zijn bij beroepsonderwijs en beroepsopleiding. Het heeft tot doel de competitiviteit van de Europese arbeidsmarkt te vergroten door Europese burgers te helpen nieuwe vaardigheden, kennis en kwalificaties te verwerven en om die erkend te zien over de grenzen heen.

Leonardo da Vinci staat open voor alle onderwerpen die betrekking hebben op beroepsonderwijs en -opleiding. Het ondersteunt de transfer van kennis, innovatie en expertise tussen alle sleutelactoren in dit domein.

Zie ook: Erasmus, Comenius, Grundtvig.

In Vlaanderen worden de Europese programma's begeleid door EPOS.
In Nederland worden de Europese programma's begeleid door het Europees Platform.

Administratieve term die verwijst naar het aantal lesuren (van 50 minuten) dat:

• een school in de vorm van een subsidie wordt toegewezen om zijn onderwijs te organiseren (het precieze aantal wordt berekend volgens een aantal parameters, o.a. het aantal ingeschreven leerlingen - men spreekt dan van het lestijdenpakket);
• een onderwijsniveau of studierichting wekelijks omvat;
• een leraar voor de klas staat;
• enz.

Zie: wegingscoëfficiënt.

Zie: lestijden.

Beleidsterm die stelt dat leren start bij de geboorte en nooit als voltooid kan worden beschouwd. Op Europees beleidsniveau wordt levenslang leren gedefinieerd als 'alle leeractiviteiten die gedurende het hele leven ontplooid worden om kennis, vaardigheden en competenties vanuit een persoonlijk, burgerlijk, sociaal en/of werkgelegenheidsperspectief te verbeteren.' De doelstellingen van levenslang leren omvatten persoonlijke ontplooiing, actief burgerschap, sociale integratie en inzetbaarheid/aanpassingsvermogen.

Naast de term levenslang is er ook de term levensbreed leren. Die term is echter enkel relevant als men levenslang leren verengt tot leren in functie van inzetbaarheid en alle andere leren tot leren met een direct economische meerwaarde.

Wetenschappelijke verhandeling die een kandidaat moet schrijven en om de graad van licentiaat te krijgen.

Sinds de invoering van de bachelor-masterstructuur worden de termen kandidaat, licentiaat en licentiaatsverhandeling niet langer gebruikt. In de plaats van licentiaatsverhandeling spreekt men nu van masterproef.

Linguapolis is een expertisecentrum voor taalonderwijs. Het is een onderzoeks-, ontwikkelings- en opleidingsinstelling met als domein het leren, het onderwijzen en het toetsen van taal. Linguapolis organiseert taalopleidingen en communicatietrainingen. Het doet aan onderzoek en ontwikkelt materialen voor taalonderwijs en -toetsing.

Linguapolis is in 2006 ontstaan uit de fusie van het ICTL/Steunpunt Taal en Communicatie (UFSIA Antwerpen), het Centrum voor taal en spraak (UIA Antwerpen) en Didascalia.

Website: www.ua.ac.be/linguapolis en www.linguapolis.be.

Orgaan dat tot doel heeft het inschrijvingsrecht te bewaken.
Sinds 1 september 2002 zijn in Vlaanderen 69 lokale overlegplatforms in werking. Er zijn LOP's voor het basisonderwijs en voor het secundair onderwijs.

Het lokaal overlegplatform heeft een onderzoeks- en adviesopdracht en speelt daarnaast een ondersteunende en bemiddelende rol. Zo zullen de medewerkers van het lokaal overlegplatform bemiddelen als een school een kind niet wil inschrijven. Zij zullen ouders ook bijstaan in hun zoektocht naar een gepaste school in geval van weigering of doorverwijzing.

Elk LOP is samengesteld uit directies en inrichtende machten van scholen en centra voor leerlingenbegeleiding, het personeel van scholen, ouders en leerlingen, vertegenwoordigers van plaatselijke socioculturele en/of economische partners, vertegenwoordigers van organisaties van allochtonen en (kans)armen, integratiecentra, onthaalbureaus voor nieuwkomers en schoolopbouwwerk.

Vroeger participatieorgaan in het Gemeenschapsonderwijs, ingericht per school of scholengroep.

De lorgo bestond uit vertegenwoordigers van de inrichtende macht, de ouders, het personeel, de lokale gemeenschap. Zij had beslissingsbevoegdheid over al wat op lokaal vlak kan worden geregeld: materiële kwesties, financiën, onderwijskundige zaken en personeelsbeleid (aanstelling van tijdelijke leerkrachten).

Sinds 2001 zijn de lorgo's vervangen door nieuwe schoolraden.

Lumpsum financiering betekent dat de overheid bestedingsvrijheid geeft aan scholen. Schoolbesturen krijgen een totaalbedrag voor personeelskost en materiële uitgaven. Ze maken daarbij zelf uit hoe ze dat geld besteden.

Het gaat bij lumpsum financiering niet enkel om de centen, het systeem is onlosmakelijk verbonden met de principes van 'deregulering en autonomievergroting'. Dat staat voor meer vrijheid voor de onderwijsinstellingen en minder beregeling vanwege de overheid.
Scholen krijgen meer ruimte om te bepalen hoe ze hun onderwijs inrichten en welke functie hun school moet hebben in relatie tot de omgeving. Het onderwijs kan dan worden afgestemd op de specifieke situatie in een bepaalde school, wijk of stad. Dat zou de school, het onderwijs, de leerlingen en hun ouders ten goede moeten komen.

In Vlaanderen spreekt men van enveloppenfinanciering.

Het lyceum is een van de drie schooltypes van het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (vwo) voor leerlingen van 12-18 jaar. Op het lyceum zijn Grieks en Latijn keuzevakken. Andere schooltypes in het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs zijn het atheneum en het gymnasium.

Opgelet: in Vlaanderen heeft lyceum een andere betekenis.

Scholen in het secundair onderwijs die behalve algemeen (aso) ook kunst-(kso), technisch (tso) en beroepsonderwijs (bso) geven, heten 'lyceum' of 'college' als het gaat om vrije scholen en 'atheneum' als het gaat om officiële (neutrale) scholen. Instellingen waar technisch of beroepsonderwijs wordt gegeven, worden meestal 'instituut' genoemd.

Lycea waren in Vlaanderen oorspronkelijk enkel toegankelijk voor meisjes, colleges enkel voor jongens. Sinds 1994 mag in Vlaanderen echter niemand meer de toegang geweigerd worden tot een secundaire school op basis van geslacht.

Opgelet: in Nederland heeft lyceum een andere betekenis.

Leervak in het secundair onderwijs.

Opgelet: in Nederland staat de afkorting mavo voor middelbaar algemeen voortgezet onderwijs.

In Nederland:

Oude benaming voor Kennis van de Nederlandse Samenleving (KNS), een vak in het inburgeringsprogramma van migranten. Zie ook: Bureau voor Nieuwkomers.

In Vlaanderen:

1. Vak in de basiseducatie en als dusdanig een onderdeel van het inburgeringstraject dat een eerste aanzet biedt tot zelfstandig functioneren in de maatschappij. Voorbeelden: theorie rijbewijs, geheugentraining, gezinsleren, actief burgerschap (verkiezingen) enz.
2. Minder gebruikte term voor een vak in het basisonderwijs.

Aan sommige universiteiten kunnen studenten kiezen voor een hoofdprogramma (major, bv. Engels) en een nevenprogramma (minor, bv. Nederlands). Bedoeling is een bredere opleiding te realiseren.

Zie: bachelor-master.

Wetenschappelijke verhandeling die een bachelor moet schrijven en om de graad van master te krijgen.

Meer info: zie bachelor-master.

Voor Vlaanderen, zie ook: licentiaatsverhandeling, thesis en scriptie.

Zie masterproef.

Zie masterproef.

Combinatie van een langdurige stage en een afstudeeropdracht. Een door de hbo-raad en de werkgeversorganisatie MKB-Nederland uitgestippelde proef die meer hogeschoolstudenten moet betrekken bij het midden- en kleinbedrijf. In het vierde en laatste studiejaar kunnen studenten een jaar, tegen een vast salaris, meelopen in een klein of middelgroot bedrijf. De studenten mogen ook drie jaar doen over het examenjaar.

1. de beroepsbegeleidende leerweg (bbl, mbo-werkend leren)
2. de beroepsopleidende leerweg (bol, mbo-dagonderwijs)

Er bestonden in Nederland honderden mbo-instellingen. Vandaag zijn die gefuseerd tot 65 instellingen, waaronder 44 regionale opleidingscentra (zie roc).

Opgelet: in Vlaanderen heeft middelbaar beroepsonderwijs een andere betekenis. Het middelbaar beroepsonderwijs in Nederland is in Vlaanderen te vergelijken met het technisch onderwijs (tso).

Het programma stimuleerde samenwerking op het vlak van open- en afstandsonderwijs (OAO) en informatie- en communicatietechnologie (ICT) in het onderwijs. De Europese Commissie heeft een aantal van haar vroegere programma's in het domein van onderwijs en opleiding gegroepeerd in het Programma Een Leven Lang Leren (Lifelong Learning Programme, LLP).

Nederlands ministerie van onderwijs, cultuur en wetenschappen.

Website: www.minocw.nl.

Experimenteel secundair onderwijs volgens een modulair stelsel dat jongeren meer kansen wil bieden op de arbeidsmarkt en dat onderwijs en arbeidsmarkt dichter bij elkaar wil brengen. Omdat een behoorlijk aantal Vlaamse jongeren het leerplichtonderwijs (leerplicht) verlaat zonder diploma wordt het onderwijsaanbod van beroepsopleidingen gemodulariseerd. Dit gebeurt in het bso, in opleidingsvorm 3 en 4 van het buso en in het dbso.

Concreet betekent dit dat leerlingen die hun schoolloopbaan niet afmaken of niet slagen, een getuigschrift krijgen voor die vakken of vakkengroepen waarvoor ze wel geslaagd zijn. Deelcertificaten geven toegang tot de arbeidsmarkt of tot vervolgonderwijs. Door de opleidingsstructuur en de verschillende onderdelen daarvan af te stemmen op de gevraagde kwalificaties, worden het onderwijsaanbod en de arbeidswereld dichter bij elkaar gebracht.

Zie ook: naschoolse opvang, nablijven

In Nederland:
Na de officiële schooluren nog wat langer op school blijven.

In Vlaanderen:
Idem, maar mogelijk ook als straf bedoeld, bv. 'Piet moest een uur nablijven, omdat hij zijn huiswerk niet had gemaakt.'

Zie ook: nabewaking, naschoolse opvang.

Om het onderwijs in het Nederlands als vreemde taal te ondersteunen, werd het Steunpunt NVT opgericht. Dat is een wetenschappelijk advies- en informatiecentrum met als belangrijkste taken: service verlenen, beleidsadviezen geven en voorstellen doen voor onderzoek, bijscholing en leermiddelenontwikkeling.

Het steunpunt maakt deel uit van de Faculteit der geesteswetenschappen (leerstoelgroep Tweedetaalverwerving) van de Universiteit van Amsterdam.

Website: www.snvt.hum.uva.nl.

Website: www.nko.nl.

Stichting waarin de HBO-Raad, de VSNU en SAIL (koepelorganisatie voor internationaal onderwijs) deelnemen.
Het Nuffic heeft als doelstelling het ondersteunen van internationalisering in het hoger onderwijs. Daartoe voert ze de volgende taken uit:

• beheer van beurzen voor studenten die een stage of een deel van hun studie in het buitenland willen volgen;
• beheer van het stimuleringsfonds internationalisering hoger onderwijs;
• voorlichting over uitwisseling, mobiliteit en vergelijkbaarheid van diploma's.

Website: www.nuffic.nl

Vakvereniging voor neerlandici die de belangen behartigt van de didactiek en het onderwijs Nederlands in de Vlaamse Gemeenschap en daarbuiten. Dit doet het Netwerk Didactiek Nederlands door:

1. haar leden, het onderwijsbeleid, de inrichtende machten van het onderwijs... (via o.a. een uitgebreide digitale nieuwsbrief) te informeren over de taaldidactische ontwikkelingen in binnen- en buitenland;
2. initiatieven te ondernemen en/of te stimuleren die betrekking hebben op taaldidactische ontwikkelingen en onderzoek;
3. structurele en organisatorische onderwijsontwikkelingen of beleidsvoornemens die betrekking hebben op taaldidactiek kritisch te onderzoeken;
4. internationale contacten voor de taaldidactiek te verzorgen;
5. de Vlaamse taaldidactiek in het buitenland te vertegenwoordigen.

Een nieuwkomer is een vreemdeling tussen 16 en 65 jaar oud die:

• geen Nederlands paspoort heeft;
• na 1 januari 2007 in Nederland is komen wonen (of op 31 december 2006 nieuwkomer was volgens de oude Wet Inburgering Nieuwkomers).

Let op: In Vlaanderen heeft nieuwkomer een andere betekenis.

Het non-discriminatiepact is een overeenkomst tussen de verschillende onderwijsnetten om niet langer kinderen van allochtone afkomst te weigeren. Hiermee wordt een spreiding van de kinderen van allochtone afkomst over de onderwijsnetten beoogd.

De Nederlandse tegenhanger van de normaalschool is de pedagogische academie basisonderwijs (pabo) (oude benaming: kweekschool).

Een onbekostigde onderwijsinstelling is een instelling die opleidingen aanbiedt die binnen de reikwijdte van de kwalificatiestructuur van de WEB vallen, maar niet voor bekostiging in aanmerking komen.

• de Nederlandse taalverwerving en taalvaardigheid te ontwikkelen en te stimuleren;
• de kennis van en de binding met de Nederlandse cultuur te bevorderen.

Dit onderwijs wordt groepsgewijs gegeven en richt zich op aansluiting bij de doelen van het Nederlands onderwijs of minimaal tot het behalen van het Certificaat Nederlands als Vreemde Taal (CNaVT).

NTC-scholen krijgen ondersteuning van de Stichting NOB in de vorm van speciale documenten, zoals een raamschoolplan en raamschoolgids en een zelfevaluatie-instrument voor dit type onderwijs. Daarnaast biedt de Stichting NOB jaarlijkse bijscholing aan over deelgebieden van het NTC-onderwijs.

Oude term voor centra voor volwassenonderwijs (CVO).
Onderwijs georganiseerd op secundair niveau (beroeps- en technisch) en op het niveau van het hoger onderwijs (ho). Op enkele opleidingen na is het onderwijsaanbod een afspiegeling van het aanbod van het voltijds onderwijs.

Onder verantwoordelijkheid van de leraar verrichten onderwijsassistenten eenvoudige, routinematige onderwijsinhoudelijke taken en begeleiden ze leerlingen bij het verwerven van vaardigheden. Ook kunnen onderwijsassistenten kleine groepen met langzame of juist snelle leerlingen ondersteunen. Verder kunnen zij ertoe bijdragen dat kinderen sociale en andere vaardigheden aanleren, zoals 'luisteren', 'opruimen' of 'vragen stellen'. Ten slotte kunnen de assistenten helpen om lesmateriaal samen te stellen voor bijzondere projecten. Onderwijsassistenten hebben geen volwaardige lerarenopleiding gevolgd en hebben dus ook minder bevoegdheden.

In het (voortgezet) speciaal onderwijs (so). heet deze functie klassenassistent.

Zie ook: lerarenondersteuner.

1. het GO! onderwijs: overkoepelt alle scholen waarvan de Vlaamse Gemeenschap de inrichtende machten is;

2. het Gesubsidieerd Officieel Onderwijs (OGO): omvat alle scholen georganiseerd door een gemeente, stad of provincie; de inrichtende machten van dit onderwijs zijn verenigd in twee koepels, het Onderwijssecretariaat van de Steden en gemeenten van de Vlaamse Gemeenschap (OVSG) en het Provinciaal Onderwijs (POV).

3. het Vlaams Secretariaat van het Katholiek Onderwijs (VSKO) : overkoepelt alle scholen waarvan de inrichtende macht een vrije vereniging of private instantie is die onderwijs organiseert vanuit de katholieke geloofsovertuiging.

1. Niveaus van onderwijs. De schoolloopbaan van een Vlaamse leerling loopt over verscheidene niveaus die op elkaar aansluiten: basisonderwijs (bo), secundair onderwijs, hoger onderwijs (ho). Omdat Vlaamse leerlingen leerplichtig zijn tot hun achttiende jaar, doorloopt het merendeel onder hen minimum de eerste twee niveaus;
2. Algemeen opleidingsniveau;
3. Laatste met succes afgerond onderwijssegment.

1. Organisatievorm binnen het secundair onderwijs. Momenteel spreekt men van het eenheidstype. Vroeger bestonden er twee verschillende types, elk met een eigen structuur.
2. Term uit het buitengewoon onderwijs, waarbij type verwijst naar onderwijs toegespitst op de aard van de handicap of probleem van de leerling. Men onderscheidt acht types.

Opgelet: in Nederland heeft onderwijstype een andere betekenis.

Verwijst naar de onderbouw, bovenbouw of middenbouw of naar de studierichting in het voortgezet onderwijs.

Opgelet: in Vlaanderen heeft onderwijstype een andere betekenis.

Met die subsidies kunnen scholen werken op vier domeinen: taalvaardigheid, intercultureel onderwijs, preventie/remediëring en schoolopbouwwerk (betrokkenheid ouders). Om de subsidies te krijgen, moeten scholen aan een aantal voorwaarden voldoen, bv. een minimumaantal anderstalige leerlingen tellen.

Sinds het schooljaar 2001-2002 spreekt met niet langer van ovb en zorgverbreding afzonderlijk, maar van GOK (gelijke onderwijskansen). Niet enkel scholen met migrantenkinderen maar elke Vlaamse school krijgt dan een subsidie om kinderen met leer- en/of ontwikkelingsachterstand extra begeleiding te geven.

Opgelet: in Nederland heeft de term onderwijsvoorrangsbeleid een andere invulling.

Niet te verwarren met: onderwijstype.

1. Manier van lesgeven, didactische werkvorm (doceren, groepswerk, zelfstandig leren ...);
2. Net zoals in de meeste andere landen, kan een Vlaamse leerling in zijn schoolloopbaan kiezen uit verschillende onderwijsvormen:
   • in het basisonderwijs (bo): gewoon en buitengewoon basisonderwijs (bbo)
   • in het secundair onderwijs: gewoon en buitengewoon secundair onderwijs (buso)
   • in het hoger onderwijs (hokt, hoktsp en holt): universitair en niet-universitair onderwijs

• het algemeen secundair onderwijs (aso)
• het technisch secundair onderwijs (tso)
• het beroepssecundair onderwijs (bso)
• het kunstsecundair onderwijs (kso)

Opgelet: in Nederland heeft onderwijsvorm een andere betekenis.

Ook: aanduiding van het beroepsstatuut van docenten: voltijds of deeltijds.

Opgelet: in Vlaanderen heeft onderwijsvorm een andere betekenis.

Zie ook: leerkracht.

Beleid dat gericht is op de opvang en doorstroming van anderstalige nieuwkomers.

Zie ook: inburgering.

Meer info op de website van het Ministerie van Bestuurszaken.

Ook in de basiseducatie in Vlaanderen noemt men de doelen waaraan gewerkt wordt ontwikkelingsdoelen.

Zie ook: eindtermen en basiscompetenties.

Didactische term voor een speciaal uitgeruste ruimte in een school of opleidingscentrum waar leerlingen en cursisten al of niet onder begeleiding zelfstandig leren. De standaarduitrusting van een open leercentrum bestaat uit computers of laptops met internetverbinding, naslagwerken, werktafels enz. Leerlingen en cursisten leren volgens eigen tempo en/of stellen de leerstof zelf samen en verwerken deze zelfstandig. De leraar/docent fungeert eventueel als begeleider.

Zie ook: begeleid zelfstandig leren.

Websites: Open Universiteit Nederland; Departement Onderwijs Vlaanderen

Sinds maart 1996 wettelijk verplicht adviesorgaan voor elke opleiding in het hoger onderwijs (ho) in Nederland. De opleidingscommissie brengt advies uit over het onderwijs van de opleiding en beoordeelt jaarlijks de uitvoering ervan. Voorts kan de opleidingscommissie advies uitbrengen over alle andere aangelegenheden die het onderwijs van de opleiding betreffen.

1. Deeltijd
   Een deeltijdopleiding betekent dat een student de lessen volgt naast zijn baan (doorgaans in de avonduren). De deeltijdopleidingen worden afgesloten met een hbo-diploma. Na het afronden van de opleiding mag hij/zij de titel bachelor of 'ing.' voeren.
   
   
   
2. Duaal
   In de duale vorm maakt de student een combinatie met zijn/haar baan. De studie wordt aangepast aan zijn werk, en het werk past bij zijn studie. Er wordt dan ook een overeenkomst gesloten met de werkgever, die zorgt voor begeleiding vanuit de organisatie. De hogeschool zorgt voor een docentbegeleider.
   Ook de duale opleidingen worden afgesloten met een hbo-diploma. Na het afronden van de opleiding mag de student de titel 'bachelor' of 'ing.' voeren.
   
   
   
3. (Post-hbo-)cursussen en opleidingen
   Deze cursussen en opleidingen bieden de student de mogelijkheid snel zijn kennis te vergroten op een specifiek gebied. De omvang varieert van een dagdeel tot enkele jaren. Cursussen worden afgesloten met een diploma.
   
   
   
4. Open Onderwijs
   Naast de deeltijd-/duale opleidingen en cursussen kan de student er ook voor kiezen om losse modules uit het onderwijsprogramma te volgen. In twee à drie lesuren per week kan hij zijn kennis over diverse onderwerpen vergroten of opfrissen. Deze mogelijkheid wordt nu alleen geboden in het vakgebied Life Sciences & Chemistry. De student kan eventueel ook losse modules uit een andere opleiding volgen.
   
   
   
5. Masters
   De masteropleidingen zijn internationaal georiënteerde vervolgstudies op de hbo-opleiding. De student wordt opgeleid voor het masterdiploma.
   
   

Zie:attest.

Niet-officieel participatieorgaan voor ouders, dat onder meer advies uitbrengt aan de officiële medezeggenschapsraad. Naast de ouderraad bestaat soms ook een oudercommissie, met gelijkaardige functies. In tegenstelling tot de medezeggenschapsraad hebben ouderraad noch oudercommissie wettelijk geregelde rechten.

Zie ook: ouderraad in Vlaanderen.

Participatieorgaan waar ouders onderling overleggen over aspecten uit de school die hen aanbelangen. De ouders die in deze ouderraad zitten worden democratisch verkozen door andere ouders. Elke ouder van een schoolgaand kind kan zich voor de raad verkiesbaar stellen en is ook kiesgerechtigd. De belangrijkste rol van de ouderraad is ondersteuning bieden aan de ouders die in de schoolraad zetelen. Een ouderraad is verplicht als tien procent van de ouders erom vraagt.

Zie ook: ouderraad in Nederland.

• geen Nederlands paspoort heeft;
• voor 1 januari reeds in Nederland woonde;
• minder dan 8 jaar in Nederland heeft gewoond toen hij/zij nog leerplichtig was;
• geen diploma's heeft waarop hij/zij kan laten zien dat hij/zij de Nederlandse taal en het Nederlands goed kent.

Net zoals een nieuwkomer, is ook een oudkomer verplicht om in te burgeren, tenzij hij/zij jonger is dan 18 en ouder is dan 60. De inburgering is pas voltooid wanneer hij/zij slaagt voor het inburgeringsexamen.

Let op: in Vlaanderen heeft oudkomer een andere betekenis.

• geboren is buiten België;
• ingeschreven is in het rijksregister;
• minstens één ouder heeft die geboren is buiten België;
• Nederlands onkundig is;
• niet beschikt over: (a) een getuigschrift basisonderwijs of (b) een getuigschrift of diploma secundair onderwijs of (c) een diploma hoger onderwijs, behaald aan een onderwijsinstelling die erkend is door de Vlaamse, Franse of Duitstalige Gemeenschap of door het Koninkrijk der Nederlanden (met uitzondering van Aruba en de Nederlandse Antillen).

Let op: in Nederland heeft oudkomer een andere betekenis.

Synoniem: pedagogische academie. Vierjarige onderwijzersopleiding. Het diploma geeft de bevoegdheid tot onderwijs aan kinderen die lager onderwijs volgen en bij het gewoon lager onderwijs (glo).
Naast pedagogische academies is er sprake van avondonderwijs, avondopleidingen voor de onderwijzersakte en voor de hoofdakte. De onderwijzersakte, een vierjarige opleiding, geeft de bevoegdheid onderwijs te verzorgen aan een lagere school. Bezitter van de hoofakte (hoofdonderwijzersakte) is bevoegd een lagere school te leiden.

Opmerking: Van het rangenstelsel voor onderwijzers (eerste tot vierde rang), zoals dat vroeger in Nederland en afgeleid daarvan in Suriname gangbaar was, zijn momenteel nog in gebruik de eerste rang of hoofdonderwijzersakte en de derde rang of onderwijzersakte.

De praktische studieduur bij de deeltijdopleiding verschilt, afhankelijk van de vooropleiding. Het getuigschrift geeft een volledige bevoegdheid om les te geven aan de basisschool in alle vakken en alle leeftijdsgroepen (vier tot twaalf jaar).

De officiële naam van de pabo's is overigens 'lerarenopleiding voor het basisonderwijs', vroeger beter bekend als 'kweekschool'.

In Vlaanderen spreekt men van de initiële lerarenopleiding.

Sinds 1991 is de oude inspectie in de Vlaamse Gemeenschap opgesplitst in inspectie en begeleiding. De inspectie wordt door het departement Onderwijs centraal gecoördineerd. De begeleiding werd toevertrouwd aan de verschillende onderwijsnetten en wordt door de overheid gefinancierd.

Er zijn ongeveer duizend begeleiders, adviseurs, pedagogische medewerkers ... actief. Statistisch voorziet het decreet van 1991 in één begeleider per 850 leerkrachten, maar de netten schakelen ook bijkomende begeleiders in. Velen van hen geven nog deeltijds les. Er zijn begeleiders voor de verschillende vakken, maar ook voor vakoverschrijdende thema's en pedagogische topics (pesten, drugs...).

Niet te verwarren met: schoolbegeleidingsdienst in Nederland.

Peilingsonderzoeken van het onderwijsniveau worden ook in Vlaanderen uitgevoerd, in opdracht van het departement onderwijs, o.a. om na te gaan in welke mate Vlaamse leerlingen de eindtermen bereiken.

Zie peuteronderwijs.

Instrument waarmee de Europese Unie de kandidaat-lidstaten in Midden- en Oost-Europa ondersteunt in de voorbereiding op hun toekomstige toetreding. Het Phare-programma concentreert zich op twee soorten ondersteuning: institutionele en investeringssteun. Het onderwijsluik van het Phare-programma heet Tempus.

Vanaf 2007 zijn PHARE en andere toetredingsinstrumenten, vervangen door het Pretoetredingsinstrument.

POP staat voor 'persoonlijk ontwikkelingsplan' en is een 'ontwikkelingscontract' tussen werkgever en werknemer. Het moet de werknemer de kans bieden om zich verder te ontwikkelen. Op die manier wordt het mogelijk de organisatiedoelen van de werkgever en de ambities van de werknemer zo goed mogelijk op elkaar afstemmen. Een POP-gesprek is een onderdeel van het contract. In het gesprek, tussen werkgever en werknemer, moeten de volgende vragen aan bod komen:

• Hoe functioneert de werknemer nu volgens de leidinggevende?
• Hoe vindt de werknemer zelf dat hij functioneert?
• Wat zou de werknemer moeten leren om de huidige functie goed te vervullen?
• Hoe ontwikkelt de organisatie als geheel zich en wat betekent dat voor de functie?
• Wat zou de werknemer moeten leren om de functie in de toekomst te blijven vervullen?
• Wat zou de werknemer willen leren in het kader van de huidige of toekomstige functie?
• Wat zou de werknemer willen leren met het oog op zijn loopbaanwensen?

Meer info: http://www.leren.nl/cursus/leren_en_studeren/pop.

In Vlaanderen spreekt men van een functioneringsgesprek.

Postuniversitair opleidingsprogramma voor afgestudeerden.

Vanaf het academiejaar 2004-2005 werd de bachelor-master structuur, ingevoerd in het Vlaamse hoger onderwijs. Opleidingen hoger onderwijs van 1 cyclus worden bekroond met een diploma van professionele bachelor, het vroegere kandidaatsdiploma werd vervangen door een academische bachelor en een licentiaats- of ingenieursdiploma heet nu een masterdiploma (master). Het decreet op de herstructurering van het hoger onderwijs voerde echter nog een nieuwe titel in, namelijk het postgraduaat. Het gaat om een wettelijk erkende titel, naast de bachelor- en mastertitel, die alleen door universiteiten en hogescholen in het kader van permanente vorming kan worden uitgereikt.

Verzamelterm voor cursussen en opleidingen voor mensen met een hoger-onderwijsopleiding of vergelijkbaar kennisniveau.

Leraar beroepspraktijkvakken in het technisch secundair onderwijs (tso) en/of in het beroepssecundair onderwijs (bso).

Studenten die na 1 september 1996 voor het eerst met studiefinanciering in het hoger onderwijs studeren, vallen onder de prestatiebeurs. Met een basisbeurs wordt de studiefinanciering in eerste instantie als een rentedragende lening uitgekeerd. Als de student voldoende presteert, wordt de lening omgezet in een beurs.

Als de student in het eerste jaar met studiefinanciering 21 studiepunten behaalt, worden de eerste twaalf maanden omgezet in een beurs. Daarna moet hij/zij binnen zes jaar zijn/haar diploma behalen om nog 36 maanden een financiering als beurs toegekend te krijgen. Alles samen kan een student die voldoende presteert 48 maanden of 4 jaar lang van een beurs genieten. Daarna bestaat er nog 36 maanden recht op een rentedragend lenen.

Door particulieren of verenigingen opgerichte school die niet erkend wordt door de overheid. Dit betekent dat zij niet wordt gefinancierd of gesubsidieerd door de overheid en geen erkend studiebewijs kan afleveren. In Vlaanderen moeten leerlingen die les volgen in een privéschool les en die een officieel getuigschrift of diploma willen verwerven, examen afleggen via de examencommissie van de Vlaamse Gemeenschap. In Nederland dienen leerlingen die les volgen in een privéschool het landelijk eindexamen af te leggen.

1. Een profiel bestaat uit een samenhangend onderwijsprogramma dat - samen met zelfstandiger werken - de leerling in havo en vwo beter voorbereidt op een opleiding aan een hogeschool of universiteit. Door die betere aansluiting kan ook het aantal studenten dat het hoger onderwijs voortijdig verlaat, verminderen.

Leerlingen kunnen kiezen uit vier profielen:

• cultuur en maatschappij
• economie en maatschappij
• natuur en gezondheid
• natuur en techniek

2. In het volwassenenonderwijs heeft profiel een andere betekenis. In Nederland bestaat het inburgeringsexamen uit een praktijkexamen en een centraal examen. Het centraal examen bestaat uit een test van de kennis van de Nederlandse samenleving, uit een toets gesproken Nederlands en uit een elektronisch praktijkexamen. Met betrekking tot het elektronisch praktijkexamen dient de inburgeringsplichtige te kiezen uit twee onderwerpen, namelijk 'Werk' en 'Onderwijs, gezondheid en opvoeding'. Deze onderwerpen worden profielen genoemd.

Het behalen van een doctoraat noemt men in Nederland promotie of promoveren. In Vlaanderen spreekt men eerder van doctoreren.

Wie een doctoraat tracht te behalen, noemt men in Nederland een promovendus. In Vlaanderen noemt men zo'n persoon een doctorandus.

De Raad van het Gemeenschapsonderwijs is de inrichtende macht van het Gemeenschapsonderwijs; vroeger de Autonome Raad van het Gemeenschapsonderwijs (ARGO) geheten.De Raad stelt zich als fundamentele opdracht de vrije schoolkeuze in Vlaanderen en Brussel te waarborgen. Hij beschikt over eigen administratieve en pedagogische diensten.

De RAGO is niet bevoegd voor het hoger onderwijs en het afstandsonderwijs.

Zie ook: onderwijsnetten in Vlaanderen.

Ondersteunende koepelorganisatie voor ouderwerking in het Gemeenschapsonderwijs. ROGO is opgeheven en vervangen door de vzw GO!Ouders.

Zie ook: koepel van ouderverenigingen.

Een raamwerk waarin zowel technisch als functioneel schriftelijke vaardigheden van het alfabetiseringsproces zijn beschreven tot het niveau Breakthrough (= niveau A1 van het Gemeenschappelijk Europees Referentiekader). Het is uitgegeven door Cito-groep.

Het Raamwerk Alfabetisering NT2 is geen overheidsdocument met een wettelijk vastgelegde status. Het is door en voor het veld ontwikkeld ten behoeve van transparantie bij te behalen doelen en het afsluiten van contracten met afnemers van het onderwijs.

Zie ook: het Raamwerk NT2.

Zie ook: het Portfolio Alfabetisering NT2.

Het Raamwerk NT2 is een op het Europees Referentiekader gebaseerd raamwerk bewerkt als instrument voor het NT2-onderwijs. De niveaus A1 tot C1 van het Europees Referentiekader zijn doorgevoerd in wet en regelgeving en als document bij communicatie over niveaus.

Zie ook: Raamwerk Alfabetisering NT2.

Samenwerkingsverband van speciale scholen in een regio, opgericht als onderdeel van de wet op nieuwe, leerlinggebonden financiering. De samenwerking verloopt per cluster. Doel van de samenwerking is een efficiënter en doelmatiger stelsel van speciaal onderwijs. Dat is van belang om de deskundigheid in het speciaal onderwijs te behouden en te vergroten, ook als een deel van de leerlingen naar het regulier onderwijs gaat.
Het REC heeft de volgende taken:

• het inrichten en in stand houden van een commissie voor de indicatiestelling (CvI);
• het coördineren van de ambulante begeleiding;
• het coördineren van de onderzoeksactiviteiten door de (v)so-scholen in de regio ten behoeve van de indicatiestelling;
• het ondersteunen van de ouders bij het indienen van een verzoek om indicatiestelling (indien gewenst door ouders);
• het ondersteunen van de ouders van een geïndiceerde leerling bij het zoeken naar een reguliere of een (v)so-school (indien gewenst door ouders).

Om de invoering van leerlinggebonden financiering beter mogelijk te maken, krijgt het speciaal onderwijs middelen en instrumenten van het ministerie van OCW om de kwaliteit verder te verbeteren.

Niet te verwarren met Regionaal Expertisenetwerk in Vlaanderen.

Initiatief van de Vlaamse regering om de nascholing van leerkrachten rond informatie- en communicatietechnologie te intensifiëren door de expertise, beschikbaar bij diverse instanties, per regio samen te brengen. Scholen kunnen er terecht voor vorming en ondersteuning.

Website: www.renvlaanderen.be

Niet te verwarren met Regionaal Expertisecentrum in Nederland.

Initiatief van de Vlaamse regering om onderwijs en bedrijfswereld dichter bij elkaar te brengen. De RTC’s zijn netoverschrijdende samenwerkingsverbanden tussen het onderwijs en het bedrijfsleven die op provinciaal niveau allerlei acties op vlak van infrastructuur, leerlingenstages en bedrijfsstages/nascholing voor leerkrachten ondernemen. Elke Vlaamse tso- en bso-school kan bij zijn RTC aankloppen voor ondersteuning.

1. Gangbare verzamelterm voor leerplichtonderwijs;
2. Gangbare verzamelterm voor onderwijs dat zich niet richt tot speciale doelgroepen (zoals buitengewoon/speciaal onderwijs, onthaalonderwijs e.d.).

• financiering van het onderwijs;
• gelijke kansen voor allen;
• kwaliteitsonderwijs voor allen;
• onderwijspersoneel;
• vrijheid van onderwijs.

Scholen met bijzondere pedagogische taken die voortkomen uit specifieke behoeften van leerlingen. Om een antwoord te geven op deze bijzondere behoeften kunnen scholen tot 3 procent extra subsidie krijgen. Bij de toekenning van de subsidie wordt rekening gehouden met:

1. de ligging van de school;
2. het totale aantal leerlingen;
3. het absolute of relatieve aantal beroepsschoolleerlingen;
4. de schoolse achterstand;
5. het relatieve of absolute aantal neveninstromers;
6. de aanwezigheid van antisociaal gedrag;
7. objectieve indicatoren van kansarmoede en risicofactoren.

Een scholengemeenschap bevat meerdere schooltypen voor voortgezet onderwijs die samenwerken: middelbaar voortgezet onderwijs (mavo), hoger algemeen voortgezet onderwijs (havo) en/of voorbereidend beroepsonderwijs (vbo). De overheid bevordert het creëren van scholengemeenschappen.

Opgelet: in Vlaanderen heeft deze term een iets andere betekenis.

Een scholengemeenschap is in Vlaanderen een vrijwillig samenwerkingsverband tussen verschillende scholen die tot het zelfde onderwijsniveau behoren (bijvoorbeeld basisonderwijs of secundair onderwijs). Door de schaalvergroting kunnen scholen in een scholengemeenschap efficiënter werken.

Sinds 1998 bestaan er scholengemeenschappen in het secundair onderwijs, en sinds 2003 in het basisonderwijs.

Opgelet: in Nederland heeft deze term een iets andere betekenis.
Deze term is ook niet te verwarren met scholengroep in Vlaanderen.

In de onderwijskoepel GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap, duidt men met 'scholengroep' een samenwerkingsverband aan tussen basis- en secundaire scholen (en eventueel een centrum voor leerlingenbegeleiding). Scholengroepen vormen samen met de centrale Raad de inrichtende macht van scholen die aangesloten zijn bij GO!.

Opgelet: 'scholengroep' is niet te verwarren met scholengemeenschap in Vlaanderen.

In Vlaanderen:
Zie: inrichtende macht.

In Nederland:
Eindverantwoordelijk orgaan voor de beslissingen die in verband met de school worden genomen over het onderwijs dat wordt gegeven (keuze van een wiskundemethode, huiswerkbegeleiding, klasindeling, enz.) en over de school als geheel (verandering van de onderwijskundige doelstelling van de school, fuseren met een andere school, enz.). Het schoolbestuur neemt die beslissingen in overleg met de medezeggenschapsraad.

Inspectie van een school door een team van overheidsinspecteurs. Het team blijft gemiddeld een zestal dagen ter plaatse en licht de school door volgens vooraf bepaalde criteria (zie: CIPO-model).
De resultaten van de doorlichting komen in een doorlichtingsrapport. Scholen kunnen drie soorten beoordelingen krijgen:

• positief;
• positief onder voorbehoud (de school moet binnen een vastgestelde termijn een of meer punten verbeteren);
• negatief.

In Nederland vergelijkbaar met integraal schooltoezicht.

Zie: eindexamen.

Selor (afgeleid van 'SELectie - ORiëntatie), is het selectiebureau van de federale overheid in België.

Selor selecteert en oriënteert medewerkers voor verschillende overheidsdiensten.

Je kan bij Selor terecht als:

1. je op zoek bent naar een job binnen de overheid;
2. je als ambtenaar een nieuwe wending aan je carrière wil geven;
3. je een officieel bewijs van je taalkennis wil behalen;
4. je als overheidsdienst:
   • op zoek bent naar nieuwe medewerkers;
   • oriëntatie- of certificatieopdrachten wil laten uitvoeren;
   • een professioneel advies wil over diversiteitsbeleid;
   • op zoek bent naar logistieke ondersteuning (verhuur van selectielokalen of pc-klassen).

Benaming voor volwassenen die al wel technisch kunnen lezen, maar onvoldoende toegerust zijn om functionele lees- en schrijftaken in hun context zelfstandig uit te voeren.

Overheidssubsidie die bedoeld was om kansarmoede te bestrijden. Via het SIF konden lokale projecten tot stand komen waaraan ook scholen meewerkten. Sinds 2003 werden de gelden overgeheveld naar het bestaande Gemeentefonds, dat een verhoogde dotatie heeft gekregen, en het nieuwe Stedenfonds. Het Stedenfonds richt zich specifiek naar volgende steden: de grootsteden Antwerpen en Gent, de regionale steden Aalst, Brugge, Hasselt, Genk, Kortrijk, Leuven, Mechelen, Oostende, Roeselare, Sint-Niklaas en Turnhout en de Vlaamse Gemeenschapscommissie, die optreedt als de bevoegde instelling voor het tweetalig gebied Brussel-Hoofdstad.

De Europese Commissie heeft een aantal van haar vroegere programma's in het domein van onderwijs en opleiding gegroepeerd in het Programma Een Leven Lang Leren (Lifelong Learning Programme, LLP).

Zie ook: Lingua, Leonardo da Vinci, Grundtvig, Comenius, Erasmus, Minerva.

Ook: buitengewoon onderwijs. Benaming voor schoolvormen die gericht zijn op leerlingen die specifieke zorg behoeven.

Tot 1998 bestond er basisonderwijs en speciaal onderwijs. Het speciaal onderwijs was voor leerlingen die speciale zorg nodig hadden. In 1998 is het speciaal onderwijs gesplitst in het speciaal basisonderwijs en het speciaal onderwijs. Naast de speciale scholen voor basisonderwijs, zijn er de speciale scholen. Deze scholen zijn bedoeld voor lichamelijk, zintuiglijk of verstandelijk gehandicapte leerlingen en leerlingen met gedragsstoornissen. Voor deze groep kinderen zijn er in totaal tien soorten scholen, die in vier clusters onderverdeeld zijn:

• Cluster 1: scholen voor visueel gehandicapte kinderen, of meervoudig gehandicapte kinderen met deze handicap;
• Cluster 2: scholen voor dove kinderen, slechthorende kinderen en kinderen met ernstige spraakmoeilijkheden, of meervoudig gehandicapte kinderen met één van deze handicaps;
• Cluster 3: scholen voor lichamelijk gehandicapte kinderen, zeer moeilijk lerende kinderen en langdurig zieke kinderen met een lichamelijke handicap, of meervoudig gehandicapte kinderen met één van deze handicaps;
• Cluster 4: scholen voor zeer moeilijk opvoedbare kinderen (ZMOK), langdurig zieke kinderen anders dan met een lichamelijke handicap en onderwijs aan kinderen in scholen verbonden aan pedologische instituten.

Om de snelle groei van het speciaal onderwijs in te perken, is de overheid een actie gestart met de naam Weer samen naar school.

Zie ook: tyltylschool en mytylschool.

In Vlaanderen spreekt men van buitengewoon onderwijs.

Examen Nederlands als tweede taal, vooral bedoeld voor mensen die in Nederland een opleiding willen volgen of willen gaan werken.

Afhankelijk van het soort opleiding of werk dat men op het oog heeft, zijn er twee verschillende examens. Beide evalueren de vier taalvaardigheden: spreken, luisteren, lezen en schrijven.

1. Het Staatsexamen Programma I is de afronding van een NT2-traject toeleidend naar niveau B1.
2. Het Staatsexamen Programma II is de afronding van een NT2-traject toeleidend naar niveau B2/C1.

Meer informatie: www.expertisecentrumnt2.nl/staat/.

1. Het leerplan is geïnspireerd door een ontwikkelingspsychologie. Het geeft veelomvattende thema's aan, die verbonden zijn aan fasen in de kinder- en jeugdontwikkeling. Onderwijs is vanuit die optiek eerst en vooral pedagogie;
2. Het onderwijs is situationeel. Inhoud en vorm komen tot stand in concrete leersituaties, in de relatie tussen een bepaalde leerkracht en bepaalde leerlingen. Deze kwaliteit van het onderwijs maakt het mogelijk dat een leerling gestimuleerd en begeleid wordt bij het vormen van eigen waarden en normen;
3. Het onderwijs is intuïtief. Daardoor kan in onderwijssituaties aan het punt geraakt worden, waarop voor de leerling op dat moment ontwikkeling mogelijk is. De leerkracht observeert, wisselt zijn observaties uit met collega's, bezint zich, handelt situationeel;
4. Het onderwijs wordt in hoofdzaak gegeven aan klassen, dat wil zeggen qua vermogens heterogene en qua leeftijd homogene groepen van leerlingen, die de school gezamenlijk doorlopen. Bekendheid met en veiligheid in de groep hoeven niet telkens opnieuw gerealiseerd te worden. Daardoor kunnen, in elke leeftijdsfase weer andere, sociale vermogens ontplooid en beoefend worden. Vroegtijdige selectie en determinatie zijn uitgesloten;
5. Het onderwijs is kunstzinnig. Het beleven van schoonheid en harmonie is voor het basisschoolkind een voorwaarde om zich innerlijk te verbinden met de door het onderwijs ontsloten aspecten van de wereld;
6. De praktische beoefening van ambachtelijke vaardigheden (handwerk, tuinbouw, houtbewerking) is bij uitstek het middel waarmee de innerlijke motivatie voor werk en in bredere zin voor het deelnemen aan de samenleving gevoed wordt;
7. Innerlijke motivatie staat tegenover externe motivatie.

Door de overheid gesubsidieerde instelling die ondersteuning biedt aan organisaties in het onderwijs en daarbuiten, zowel in de Vlaamse Gemeenschap als internationaal. Die ondersteuning uit zich in vorming, materiaal- en instrumentontwikkeling en onderzoek. Het centrum is werkzaam binnen het basis- en buitengewoon onderwijs, het secundair onderwijs, het volwassenenonderwijs en de lerarenopleiding. Het Steunpunt Diversiteit & Leren werkte samen met het CTO en het ECEGO mee aan gelijke onderwijskansen binnen het Steunpunt Gelijke Onderwijskansen (gefinancierd door de Vlaamse Overheid). Dit laatste project werd stopgezet op 31/12/2009.

Voorheen werd het Steunpunt Diversiteit en Leren het Steunpunt Intercultureel onderwijs genoemd.

Website: www.steunpuntdiversiteitenleren.be.

Het Steunpunt GOK bood vanaf 2004 in opdracht van het Vlaamse Departement Onderwijs een geïntegreerd ondersteuningsaanbod aan het onderwijsveld aan met betrekking tot gelijke onderwijskansen. Eind 2009 werd het Steunpunt GOK ontbonden.

Het Steunpunt GOK was een samenwerkingsverband van het Centrum voor Taal en Onderwijs (K.U.Leuven), het Steunpunt Diversiteit en Leren (UGent) en het Expertisecentrum Ervaringsgericht Onderwijs (K.U.Leuven).

Meer info: www.steunpuntgok.be.

Het Steunpunt SSL (tot 2006 het Steunpunt Loopbanen) is een interuniversitair expertisecentrum dat gegevens verzameld over en onderzoek uitvoert naar de schoolloopbanen van jongeren doorheen heel het reguliere onderwijs, met inbegrip van de overgang naar de arbeidsmarkt.

Meer info: www.steunpuntloopbanen.be.

Het steunpunt was een door de overheid opgerichte en gefinancierde organisatie die leerlingenparticipatie in de meest ruime betekenis van het woord wil stimuleren. Het Steunpunt ontwikkelde hiervoor instrumenten en begrippenkaders waar de verschillende partners in het onderwijsveld mee aan de slag konden. Het Steunpunt was ook een centrum waar praktijkervaringen werden samengebracht en verspreid. Het richtte zich zowel op participatie van leerlingen op het niveau van de school als naar participatie-initiatieven op het niveau van de klas. Het Steunpunt werd in 2005 op non-actief gesteld.

Zie studietoelage.

• In het secundair en volwassenenonderwijs: groep van structuuronderdelen die inhoudelijk verwant zijn en die, in het technisch (tso) en beroepsonderwijs (bso), behoefte hebben aan eenzelfde onderwijsinfrastructuur (aangepaste lokalen, machines ...) en gericht zijn op eenzelfde beroepssector. Momenteel zijn er 29 studiegebieden, waarvan één voor het aso, drie voor het kso, één (nl. sport) aso en tso-overschrijdend en 24 (voor het merendeel) tso- en bso-overschrijdend.
• In het hoger en universitair onderwijs: groep van structuuronderdelen op basis van een inhoudelijke verwantschap. De studiegebieden omvatten verschillende opleidingen, die op hun beurt kunnen opgesplitst worden in verschillende opties. In de hogescholen zijn er elf studiegebieden, in de universiteiten achttien .

Vorm van begeleid zelfstandig leren (bzl) voor de leerjaren 4-5 van het hoger algemeen voorgezet onderwijs (havo) en leerjaren 4-6 van het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (vwo). Het studiehuis houdt in dat leerlingen in toenemende mate hun eigen studie plannen en meer zelfstandig en in groepjes opdrachten uitvoeren. De rol van de docent verschuift van lesgeven naar begeleiden, hij zal dus minder frontaal lesgeven. Het studiehuis moet de leerlingen helpen hun studievaardigheid te vergroten en ze beter voorbereiden op een studie in het hoger onderwijs. Het woord 'studiehuis' wil het verschil duidelijk maken met de gebruikelijke schoolroutine van een vast rooster, vaklokalen, lesuren enz. In het studiehuis gaat het om leren leren.

Het concept van het studiehuis wil daarnaast twee problemen oplossen:

1. de veelvoorkomende demotivatie, consumptiegerichte houding en uitval (drop-out)als gevolg van een door leerlingen als saai, schools en kunstmatig ervaren leeromgeving;
2. het door het hoger onderwijs en de arbeidsmarkt gevraagde vermogen van jongeren om zelfstandig te kunnen plannen en blijven leren, flexibel en met inzicht om te kunnen gaan met nieuwe situaties, en niet bang te zijn om verantwoordelijkheid te nemen.

Ook 'studiebeurs'. Door de overheid, een bepaalde instelling of een particulier verleende toelage om een studie te bekostigen.

Voor Nederland:
Zie: http://studiebeurs.pagina.nl.

Voor Vlaanderen:
Zie: http://www.ond.vlaanderen.be/studietoelagen.

Opleidingsnetwerk voor zelfstandige ondernemers in Vlaanderen, gesubsidieerd door de overheid (meer bepaald door het Syntra Vlaanderen). De lesplaatsen van Syntra (voorheen de 'Centra voor Middenstandsopleiding') zijn verdeeld in vijf koepels. Hun aanbod omvat opleiding, vorming en begeleiding.

Binnen het Syntra-aanbod kan men drie opeenvolgende niveaus onderscheiden:

1. de leertijd: beroepsopleiding voor leerjongeren vanaf 15-16 jaar;
2. de ondernemersopleiding: basisvorming die voorbereidt op een zelfstandig beroep;
3. de voortgezette vorming: verzamelterm voor allerlei vormingsactiviteiten voor zelfstandigen, bedrijfsleiders en hun naaste medewerkers.

Syntra Vlaanderen is een agentschap voor (beginnende) ondernemers dat door de overheid gesubsidieerd wordt. Het verzorgt opleidingen en neemt initiatieven die de ondernemingszin stimuleren.

Het opleidingsaanbod van Syntra Vlaanderen vindt plaats in de lesplaatsen van het Syntra (voorheen de 'Centra voor Middenstandsopleiding') en omvat opleiding, vorming en begeleiding.

Website: www.syntravlaanderen.be

Algemeen vak in de eerste graad van het secundair onderwijs. Doel van het vak is de technisch-technologische vormingscomponent bij leerlingen te ontwikkelen.

Vanaf 1 september 2010 wordt het vak 'techniek' genoemd en gelden er nieuwe eindtermen .

Vorm van studiefinanciering, ingevoerd in 1993 en in 1996 vervangen door de prestatiebeurs. Het principe was dat wie na een jaar studeren minder dan 21 studiepunten behaalde, zijn/haar studiebeurs moest terugbetalen.

Onderdeel van het Phare-programma van de Europese Unie. Dit programma wil landen in Midden- en Oost-Europa helpen bij economische en sociale herstructurering. Tempus biedt steun aan:

• opleiding, uitwisseling en mobiliteit van studenten en docenten;
• gezamenlijke projecten voor de ontwikkeling van het onderwijs in deze landen.

Tempus is in de programmaperiode 2007-2013 vervolgd onder de naam TEMPUS IV.

Toets in het hoger onderwijs die een student moet afleggen voor een of ander vak, alvorens hij/zij examen mag doen. Een tentamen kan in bepaalde gevallen leiden tot vrijstelling van een deel van het examen (vervangend of vrijstellend tentamen). In sommige faculteiten is het examen slechts een formaliteit, met name wanneer naast de vervangende tentamens andere voorbereidingen voor het examen zijn vereist, bv. practicum, werkstuk, scriptie, stage.

Zie ook: examen

Te verdedigen, te bewijzen stelling.

In Vlaanderen wordt de term courant gebruikt in de betekenis van masterproef.

1. Cultuur en Maatschappij;
2. Economie en Maatschappij;
3. Natuur en Gezondheid;
4. Natuur en Techniek.

Kinderen kunnen een afzonderlijk leerprogramma volgen dat bij het verlaten van de school een niveau (groep 6) geeft dat aansluit bij vervolgonderwijs vmbo.

De universitaire opleidingen sluiten aan bij het secundair onderwijs. In het universitair onderwijs zijn onderwijs en onderzoek nauw met elkaar verbonden. De Vlaamse universiteiten zijn namelijk werkzaam op drie domeinen: het academisch onderwijs, het wetenschappelijk onderzoek en de wetenschappelijke dienstverlening. Zij kunnen de volgende opleidingen verstrekken:

• academische basisopleidingen: academisch gerichte bachelors en masters;
• voortgezette academische opleidingen: master-na-masteropleidingen;
• specifieke lerarenopleidingen;
• doctoraatsopleidingen;
• permanente vorming: postgraduaten en de bij- en nascholing.

Oude benaming voor de specifieke lerarenopleiding aan universiteiten voor diegenen die een universitaire opleiding volgen of hebben gevolgd. Tijdens de opleiding wordt veel aandacht besteed aan didactische vaardigheden en de praktijk van het lerarenberoep.

Is een Vlaams-Nederlandse vereniging voor lectoren, opleidingsdocenten Nederlands en Nederlands als tweede taal van lerarenopleidingen gericht op het primair onderwijs in Nederland en Vlaanderen.

Website: www.lopon2.net.

Beroepsvereniging voor lerarenopleiders met als opdracht de ondersteuning van personen die werken aan de professionele ontwikkeling van leerkrachten. De Velov richt zich tot lerarenopleiders van universiteiten, hogescholen, en centra voor volwassenenonderwijs; mentoren en anderen die professioneel actief meewerken in de lerarenopleiding; personen die betrokken zijn bij de nascholing en de begeleiding van leraren.

Velov vervult voor deze doelgroepen:

1. een platformfunctie: het ondersteunen en organiseren van fora om ervaringen met collega's te delen. Dit kan worden geconcretiseerd in o.a. congressen, studiedagen, een discussieforum op de website, themagroepen, werkgroepen per studiegebied, open leercentra, een nieuwsbrief...;
2. een ontwikkelingsfunctie: het stimuleren van initiatieven m.b.t. de professionalisering van individuele lerarenopleiders. Voorbeelden hiervan zijn opleiding voor opleiders en mentorenvorming, inventariseren van thema's voor onderzoek, opzetten van databanken om wetenschappelijk onderzoek te communiceren, ontwikkelen van een beroepsstandaard voor lerarenopleiders, onderzoeken van randvoorwaarden voor professionalisering...;
3. een communicatiefunctie: een website is het kanaal voor interne en externe communicatie en mededelingen. Velov zorgt transparantie van de functie van de lerarenopleider in het onderwijsveld, het maatschappelijke veld en het beleid en is de spreekbuis bij het behartigen van de professionele belangen van de lerarenopleiders bij de overheid door te ijveren o.a. voor een statuut voor de mentor...

De Vereniging van Leraren in Levende Talen is een vakinhoudelijke organisatie die:

1. het talenonderwijs in alle levende talen bevordert en ontwikkelt;
2. talendocenten bijeenbrengt en hen een platform biedt;
3. de belangen van de talendocenten behartigt.

Pluralistische vereniging voor leerkrachten en schoolbetrokken actoren uit verschillende netten, sectoren en richtingen, die samenwerken in en rond moedertaal. De vereniging richt zich tot al wie lesgeeft. De VON wil ideeën en werkvormen uit het onderwijs, de volwassenenvorming, de psychosociale begeleiding en het wetenschappelijk onderzoek op een aangepaste en didactisch bruikbare wijze doorgeven. Dat gebeurt o.a. in VONK, het tijdschrift van de vereniging dat vijfmaal per jaar verschijnt.

Website: www.von.be.

Expertisecentrum dat onderzoekt hoe mensen met een verschillende afkomst of cultuur met elkaar kunnen samenleven en evenwaardig burger zijn. Het centrum verspreidt deze kennis naar organisaties en verenigingen en adviseert de overheid.

Oude benaming van het Vlaams Ondersteuningscentrum voor het Volwassenenonderwijs (Vocvo), de koepelorganisatie die instaat voor de ondersteuning van de centra voor basiseducatie en de koepelloze centra voor volwassenenonderwijs.Vocvo link is ook de uitgever van Wablieft, een krant in eenvoudig Nederlands.

Website: www.vocvo.be.

Het Vlaams onderwijs kent vier onderwijskoepels. De grootste daarvan is het VSKO, de koepelorganisatie van de rooms-katholieke scholen in Vlaanderen. Als koepelorganisatie heeft het VSKO een ondersteunende functie voor de besturen (inrichtende machten) van deze scholen. Het VSKO is onderverdeeld in:

• Vlaams Verbond van het Katholiek Basisonderwijs (VVKBaO);
• Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs (VVKSO);
• Vlaams Verbond van katholieke hogescholen (VVKHO).

Vroegere benaming van het Vlaams Verbond van Katholieke Hogescholen (VVKHO). Het is de Koepelorganisatie van de 13 Vlaamse katholieke hogescholen.

Zie: 'VSKO'.

Koepelorganisatie voor ouders en ouderverenigingen van het vrij onderwijs. Zij behartigt de belangen van alle schoolgaande kinderen via hun ouders en promoot een schoolomgeving waarin het welzijn van de leerling centraal staat. De organisatie ondersteunt ouders en oudervereniging en biedt vorming aan.

Website: www.vcov.be.

Zie ook: koepel van ouderverenigingen.

Dienstverlenende organisatie voor werkzoekenden, werkgevers en werknemers.

• Werkzoekenden worden uitgenodigd om praktijkgerichte beroepsopleidingen-op-maat te volgen.
• Voor werklozen is er ook de Individuele Beroepsopleiding (ibo), een on-the-jobtraining die erop gericht is op heel korte tijd een vacature in te vullen.
• Werknemers kunnen bij de VDAB terecht voor training en advies over opleidingsplanning, interne klantgerichtheid, projectwerking rond veranderingsprocessen enz. en over niet-technische vaardigheden, zoals leiding geven, communiceren, telefoneren, verkoop, management, evaluatie, enz. Werknemers kunnen ook een opleiding krijgen voor technische vaardigheden.
• Werkgevers kunnen vacatures kenbaar maken via de website van de VDAB.

Autonoom overlegorgaan, gefinancierd door de universiteiten.

De VLIR heeft tot doel de dialoog en samenwerking tussen de Vlaamse universiteiten te bevorderen. In de schoot van de VLIR wordt overleg georganiseerd onder de universitaire instellingen, over aangelegenheden die de universiteiten aanbelangen. Op basis daarvan worden gemeenschappelijke standpunten geformuleerd en beleidsadviezen verstrekt aan de minister die bevoegd is voor het universitair onderwijs of het wetenschapsbeleid.

Tweejaarlijkse Vlaamse onderwijsbeurs. Equivalent van de Nederlandse Onderwijstentoonstelling (NOT).De laatste editie had plaats in 2007. Of er in de toekomst nog beurzen zullen worden georganiseerd, is niet duidelijk.

Onafhankelijk advies- en overlegorgaan.
De Vlaamse Onderwijsraad bestaat uit vertegenwoordigers uit het hele onderwijslandschap: netten en koepels, ouders, vakbonden, leerkrachten, enz. Zij overleggen over het onderwijs- en vormingsbeleid en geven adviezen aan de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming en het Vlaamse Parlement. Daarnaast kan de VLOR overleg organiseren over alle onderwijsthema's waarvoor de Vlaamse Gemeenschap bevoegd is. De raad besteedt veel aandacht aan studie en documentatie.

Website: www.vlor.be.

In Nederland vergelijkbaar met de Onderwijsraad (OR).

Niet te verwarren met: VLIR, Vlhora.

Koepelorganisatie van leerlingenraden en leerlingen in Vlaanderen en de officieel erkende spreekbuis van de scholieren. De VSK verdedigt de belangen van alle scholieren in Vlaanderen. Hij informeert, organiseert activiteiten en vertolkt de mening van de scholieren over onderwijs en hiermee verband houdende maatschappelijke ontwikkelingen.

Website: www.vsknet.be.

De Nederlandse tegenhanger van de VSK is het LAKS.

Hoger onderwijs dat ten minste 16 klokuren of 19 lesuren per week en gedurende minstens 7 maanden wordt gegeven aan studenten voor wie het volgen van onderwijs de voornaamste bezigheid is.

Zie ook: deeltijdonderwijs.

• het vormings- en ontwikkelingswerk;
• de basiseducatie;
• het onderwijs aan de erkende onderwijsinstellingen;
• het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (vavo).

Vroeger 'onderwijs voor sociale promotie' of 'avondonderwijs' genoemd. Het is onderwijs, georganiseerd op zowel secundair niveau (bso en tso) als op het niveau van het hoger onderwijs (ho). Op enkele opleidingen na is het onderwijsaanbod een afspiegeling van het aanbod van het voltijds onderwijs. Voor dit onderwijs kan men terecht in ruim 130 centra voor volwassenenonderwijs. .Doordat ze verspreid liggen over heel Vlaanderen en Brussel, kan iedereen in zijn buurt wel een centrum vinden. Het aanbod van cursussen is heel breed en uiteenlopend.

Meer info: zie het overzicht van alle CVO's op de website van het Departement Onderwijs.

• de theoretische: hierbij is doorstroming mogelijk naar mbo-niveau 3 en 4 of naar havo;
• de gemengde: vier uur per week praktijkvakken gericht op één specifieke richting, en verder algemene vakken. Doorstroming is mogelijk naar mbo-niveau 3 en 4;
• de kaderberoepsgerichte: twaalf uur per week aandacht voor praktijkvakken die gericht zijn op één beroep, en verder algemene vakken. Doorstroming is mogelijk naar mbo-niveau 3 en 4;
• de basisberoepsgerichte: hierbij is doorstroming mogelijk naar mbo-niveau 1 en 2.

Onderwijs dat wordt gegeven na het basisonderwijs en het speciaal basisonderwijs, voor leerlingen vanaf twaalf jaar. Het bestaat uit:

• het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (vwo);
• het hoger algemeen voortgezet onderwijs (havo);
• het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo).

Het voortgezet onderwijs voor junioren heeft een duur van achttien maanden tot vier jaar. Voor de leerlingen zijn er na de lagere school de volgende mogelijkheden: meer uitgebreid lager onderwijs (mulo); lager beroepsgericht onderwijs (lbgo); lager technisch onderwijs (lto); lager nijverheidsonderwijs (lno); eenvoudig technisch onderwijs op een driejarige eenvoudige technische school (ets) en eenvoudig beroepsonderwijs (ebo).

Zie voortijdig schoolverlater.

Jongeren tot 23 jaar die geen onderwijs volgen en die geen startkwalificatie hebben.

Meer info: de website 'Aanval op schooluitval'.

Ook 'samengestelde programma's'. Opleidingen in de vorm van zelf door de hogescholen, vaak met promotionele doeleinden samengestelde pakketten met vakken uit verschillende opleidingen. Sinds 1998 bij wet aan banden gelegd.

De vzw Werkgroep Immigratie (verbonden aan het Regionaal Integratiecentrum Foyer) organiseert sinds het begin van de jaren '80 een oetc-project (met talen als Spaans, Italiaans en Turks) in een aantal Nederlandstalige scholen in Bussel. Sinds 1988 wordt de werking van de vzw gesubsidieerd door de Vlaamse overheid.

Met haar oetc-project wil de vzw actieve meertaligheid, een evenwichtige persoonlijkheidsontwikkeling en interculturele vaardigheden stimuleren.

Verder organiseert de vzw vormingen en projecten voor leerkrachten, leerlingen en hun ouders rond ondermeer meertalig opgroeien, talensensibilsering en multiculturele thema's.

Wet die langdurig werklozen, uitkeringsgerechtigden en werkloze jongeren sneller aan een baan wil helpen.

Voor meer informatie, zie: st-AB.nl.

Per 1 augustus 1998 is een splitsing aangebracht in de scholen voor speciaal onderwijs. Lom- en mlk-scholen heten vanaf dat moment scholen voor speciaal basisonderwijs (sbo) en vallen samen met de gewone basisscholen onder de Wet op het Primair Onderwijs. De andere scholen voor speciaal onderwijs, zoals ZMLK, Mytyl/Tyltyl, LZ (Langdurig Zieken), ZMOK, Pedalogisch Instituut en scholen voor speciaal onderwijs aan kinderen met visuele, auditieve en communicatieve handicaps vallen vanaf dit moment onder de Wet op Expertise Centra.

Lees meer: www.st-AB.nl.

Wet uit 1986 die ervoor zorgde dat honderden kleine heao's, kweekscholen, verpleegopleidingen, lerarenopleidingen en sociale academies geconcentreerd werden tot grotere en meer autonome hogescholen.

In 1992 werd de wet vervangen door de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek.

1. Kind dat niet vanaf de kleutergroepen onderwijs volgt, maar later is ingestroomd;
2. Nieuwe leerkracht die vanuit andere sectoren (opnieuw) in het onderwijs stapt om er te gaan lesgeven.