taalunieversum

Direct naar menu
U bent hier: taalunieversum » onderwijs »

Veelgestelde vragen over taalonderwijs

Vragen over onderwijs van en in het Nederlands

Taalgericht vakonderwijs in het basisonderwijs

Literatuuroverzicht

Samengesteld door: Informatiecentrum Taal

Leermiddelen

Bekijk het leven: een programma voor de tweede-taalverwerving van allochtone leerlingen in het basisonderwijs
E. Mulder-de Vree, W. van Elsäcker / ICO-groep
Den Haag : Haags Centrum voor Onderwijsbegeleiding (HCO), 1995
Losbladige uitgave; veelvuldig gepag.: ill. + extra set knipbladen; inclusief kopieerbladen en knipbladen
ISBN 90-73102-43-X ISBN 90-73102-42-1

Doelgroep: allochtone leerlingen in het basisonderwijs vanaf groep 4 en anderstalige leerlingen in de schakelklassen en de eerste jaren van het voortgezet onderwijs die de eerste stadia van tweede taalverwerving net achter de rug hebben.

Het is een vervolg op het NT2-programma 'Neem de tijd'. Een van de belangrijkste doelstellingen van deze methode is de uitbreiding van de woordenschat. Veel van de aangeboden woorden hebben een relatie met het vak biologie. Er wordt veel aandacht besteed aan werkwoordsvorming en zinsvorming De methode bestaat uit een handleiding inclusief kopieer- en knipbladen en een leerlingenboek

Besproken in:

Besteladres: Boekhandel

Prijs: € 51,75 euro (totale pakket) (2002)

 

Schooltaal: een programma begrijpend luisteren en lezen voor de ontwikkeling van schoolse taalvaardigheden
M. Molendijk...[et al.] / Projectbureau
Rotterdam: Partners Training & Innovatie, 1995

Schooltaal is bedoeld voor neveninstromende leerlingen in het basisonderwijs en is onderdeel van het Prisma-project. Het Prisma project bevat in totaal vier cursussen (1 Mondeling Nederlands, 2 Lezen, 3 Zelfstandig werken en 4 Schooltaal). Met Schooltaal kan begonnen worden als de leerling ongeveer 10 weken met het Prisma Project heeft gewerkt. Naast de dagelijkse omgangstaal hebben leerlingen ook specifieke schoolse taalvaardigheden nodig.

Het Programma Schooltaal traint deze vaardigheden. Het programma bestaat uit lessen begrijpend luisteren en begrijpend lezen op basis van verhalende en informatieve teksten en woordkaarten wereldoriëntatie. Schooltaal bestaat uit een handleiding, een stripboekje en werkschriftjes, twee videobanden en woordkaarten wereldoriëntatie. Bij de woordkaarten hoort ook een handleiding.

Besproken in:

Besteladres
CED-groep, uitgeverij Partners
Postbus 8639, 3009 AP Rotterdam
tel: 010-4071563
fax: 010-4071644
e-mail: partners@cedgroep.nl
internet: www.uitgeverijpartners.nl

Prijs: zie www.uitgeverijpartners.nl (2002)

 

De Berlage taalcursus: intensieve cursus Nederlands voor school en studie
M. Timp
Bussum : Coutinho, 1997
223 p.: ill. Losbladige uitgave
ISBN 90-6283-0374 (docentenboek) ISBN 90-6283-0366 (cursusboek 1) ISBN 90-6283-0269 (cursusboek 2)

De Berlage taalcursus is gemaakt voor neveninstromers vanaf tien jaar die goed kunnen lezen in hun eigen taal om in korte tijd een Nederlandse woordenschat te verwerven. Het is een intensieve aanvangscursus die bij 20 a 25 lesuren per week voor kinderen in groep 7 en 8 vier tot zes maanden duurt en voor jongeren vanaf 13 jaar twee a drie maanden.

In de cursus wordt een woordenschat van 2600 woorden aangeleerd, waaronder de 1200 algemene en meest frequente woorden van het Nederlands. Er wordt gevarieerde taal aangeboden: dagelijkse algemene taal, omgangstaal, maar vooral ook schooltaal, met het oog op de toekomstige schoolvakken. Het doel is de cursisten in korte tijd een aanvangswoordenschat te laten verwerven die hen in staat stelt regulier voortgezet onderwijs te volgen.

De twee cursusboeken zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, om met deel 2 te kunnen beginnen moet de leerling eerst deel 1 hebben doorgewerkt. Deel 2 bevat langere teksten dan Deel 1 met meer abstracte woorden en begrippen. De methode bestaat uit een docentenhandleiding met een cd met extra luisteroefeningen, 2 cursusboeken met 2 cd en woordenlijsten in verschillende talen (Duits, Portugees, Engels, Spaans, Chinees, Russisch, Frans, Somalisch, Bulgaars, Hindi, Urdu, Servo-Kroatisch, Turks, Farsi, Arabisch, Tagalog en Amhaars)

Besproken in:

Besteladres: Boekhandel of www.coutinho.nl

Prijs:
€ 38,25 docentenboek met cd (2001)
€ 24,75 cursusboek deel 1 met cd (2001)
€ 26,78 cursusboek deel 2 met cd en woordenlijsten (2001)

 

Het posterproject basisonderwijs
P. Stassen ... [et al.]
Rotterdam : Partners Training & Innovatie, 1999
ill., met woordenlijsten
ISBN 90-5819-003-X (handleiding groep 5) ISBN 90-5819-004-8 (set van 30 posters groep 5) ISBN 90-75074-99-9 (werkschrift groep 5) ISBN 90-5819-002-1 (handleiding groep 6) ISBN 90-5819-005-6 (set van 30 posters groep 6) ISBN 90-5819-001-3 (werkschrift groep 6) ISBN 90-75074-96-4 (handleiding groep 7) ISBN 90-75074-94-8 (set van 30 posters groep 7) ISBN 90-75074-98-0 (werkschrift groep 7) ISBN 90-75074-95-6 (handleiding groep 8) ISBN 90-75074-93-X (set van 30 posters groep 8) ISBN 90-75074-97-2 (werkschrift groep 8)

Doelstelling van deze methode voor taalzwakke leerlingen in groep 5 tot en met 8: Leerlingen beheersen de aangeboden schooltaalwoorden receptief, dat wil zeggen dat zij de woorden begrijpen als deze in gesproken (instructie)taal en in geschreven taal (schoolboekteksten) voorkomen. Schooltaalwoorden zijn woorden die de leerkracht  gebruikt in instructietaal of woorden die de leerlingen in schoolboekteksten tegenkomen. De posters zijn ook bruikbaar op IVBO-scholen.

Besteladres:
CED-groep, uitgeverij Partners
Postbus 8639, 3009 AP Rotterdam
tel: 010-4071563
fax: 010-4071644
e-mail: partners@cedgroep.nl
internet: www.uitgeverijpartners.nl

Prijs:
Per leerjaar € 89,50 (handleiding, posters en lijst)
€ 3,75 per werkschrift (2002)

 

Rondje wereld : handleiding + cd-rom + zeven werkschriften
Yvette Smits, Colette Mathijssen
Rotterdam: CED-Groep, 2004
76 p. : ills.: cd-rom
90 5819 189 3 (handleiding + cd-rom) 90 5819 190 7 (set van 7 werkschriften)

Rondje wereld is ontwikkeld voor tweedejaarsnieuwkomers die zijn ingestroomd in groep 6,7 of 8 van het reguliere basisonderwijs. Daarnaast is het materiaal ook geschikt voor taalzwakke leerlingen met problemen op het gebied van begrijpend lezen en woordenschat.

De algemene doelstelling van Rondje Wereld is het verbeteren van het gebruik van begrijpend leesstrategieën en het vergroten van de woordenschat (schooltaalwoorden en vaktaalwoorden), zodat begrijpend leeslessen en wereldoriëntatielessen op het niveau van de reguliere groepen 6 tot en met 8 gevolgd kunnen worden. Door middel van een cd-rom, instructielessen en werkschriften wordt aan specifieke strategische doelen gewerkt. Daarnaast komt een aantal andere doelen aan bod op het gebied van wereldoriëntatie, creatief schrijven en het werken met een cd-rom.

Besteladres:
CED Groep / Uitgeverij Partners
Postbus 8639, 3009 AP Rotterdam
tel.:010 407 15 63
e-mail partners@cedgroep.nl
internet: www.cedgroep.nl

Prijs:
Handleiding + cd-rom: € 79,50
7 werkschriften: € 18,75 (2004)

 

Vakken vol verhalen: het leven van de Romeinen : groep 6
Astrid Kraal, Colette Mathijssen, Jan Greven, Marieke Veen, Marit van der Veer
Het Projectbureau: CED
Rotterdam : Uitgeverij Partners, 2004
ISBN 9058192008 handleiding ISBN 9058192040 werkschrift

Deze methode heeft tot doel (meertalige) leerlingen in de midden- en bovenbouw van het basisonderwijs te leren om strategieën en vaardigheden van begrjpend lezen in te zetten bij het lezen van informatieve teksten bij wereldoriëntatie. Nevendoelstellingen zijn dat de leerlingen de lesstof van wereldoriëntatie beter begrijpen, dat ze beter in staat zijn om begrijpend te lezen en dat ze hun woordenschat uitbreiden. De vakverhalen zijn gebaseerd op de Storyline Approach. Ieder vakverhaal bestaat uit een handleiding, een werkschrift voor de leerlingen, een website en spellen.

Besteladres: Boekhandel

Prijs:
Handleiding € 24,75
set van 5 werkschriften € 17,50 (2004)

 

Achtergrondliteratuur

Meertaligheid en schoolse taalvaardigheden: tips voor auteurs en redacteuren van schoolboeken voor het basisonderwijs
P. Litjens
Enschede: Specialisten in Leerplanontwikkeling (SLO), 1995
42 p. : ill.

Deze brochure heeft tot doel auteurs en redacteuren van schoolboekteksten te ondersteunen bij het beter geschikt maken van hun produkten voor leerlingen die problemen hebben met Nederlands. De inhoud is toegespitst op het basisonderwijs. Het boekje bevat een aantal kort toegelichte tips voor schrijvers

Besteladres:
Specialisten in Leerplanontwikkeling (SLO)
Postbus 2041, 7500 CA Enschede
tel: 053-4840840
fax: 053-4307692

 

Werken met informatieve teksten in tweetalige onderwijssituaties
P. Litjens
Enschede : SLO, 2000
39 p.: ill.

Deze brochure is bedoeld voor schoolleiders en schoolbegeleiders als achtergrondinformatie. De leden van de Vereniging van Tweetalige Scholen in Nederland maken werk van de tweetalige ontwikkeling van kinderen. Dat vraagt om samenwerking tussen autochtone en allochtone leerkrachten vanuit een duidelijk concept op tweetaligheid. Het vraagt ook om een doordachte keuze van inhouden en ordening van leermomenten. Ook dient aandacht besteed te worden aan het leren van en in de talen van de kinderen.

In de bovenbouw van de basisschool worden kinderen geconfronteerd met veel informatieve teksten tijdens de taal- en leeslessen en tijdens de zaakvaklessen. Zowel in de lessen waar het Nederlands de voer- en instructietaal is als in de lessen moedertaal. Afstemming qua didactiek en een slimme ordening van aandacht voor de vaardigheden van de leerlingen ligt voor de hand.

Besteladres:
SLO, t.a.v. Kiki Julsing
Postbus 2041, 7500 CA Enschede
internet: www.slo.nl
e-mail: k.julsing@slo.nl

 

Interactief lezen en schrijven: naar motiverend lees- en schrijfonderwijs in de midden- en bovenbouw van het basisonderwijs
W. van Elsäcker, L. Verhoeven
Nijmegen: Expertisecentrum Nederlands, 2001
163 p., met lit.opg.
ISBN 90-5554-168-0

In het programma 'Interactief lezen en schrijven' worden prototypen aangereikt voor leerkrachten in de midden- en bovenbouw van het basisonderwijs. Deze prototypen richten zich op het vrij lezen, op het lezen en schrijven van verhalen en informatieve teksten en op het werken in onderzoeksgroepen. Ze zijn bestemd voor leerkrachten en leerlingen van groep 4 tot en met 8 en zijn ook bruikbaar voor schoolbegeleiders en Pabo docenten.

Het is geen methode, maar kan als aanvulling dienen op gebruikte methoden. In de proeffase is gebleken dat de diverse activiteiten goed bruikbaar zijn voor scholen met zeer uiteenlopende populaties, met name ook voor scholen met veel meertalige leerlingen. Het programma bestaat uit een boek en een map met kopieerbladen.

Besteladres:
internet: www.lcowijzer.nl
tel.: 0413-31 82 15
fax: 0413-31 82 19

 

Interactief lezen en schrijven in groep 4 tot en met 8 : handreiking voor de implementatie
W. van Elsäcker, H. Biemond
Nijmegen: Expertisecentrum Nederlands, 2001
losbl.

Schoolteams en begeleiders die het programma 'Interactief lezen en schrijven' willen invoeren op een school vinden in deze handreiking instrumenten die ze hierbij kunnen gebruiken. Het programma is bedoeld voor leerkrachten en leerlingen in groep 4 tot en met 8. Het bevat activiteiten die gericht zijn op het vrij lezen, het strategisch lezen onder begeleiding van de leerkracht, op het lezen en schrijven van verhalen en informatieve teksten en op het werken in onderzoeksgroepen, waarbij begrijpend en studerend lezen geïntegreerd worden met de zaakvakken. Het is geen methode, maar kan als aanvulling dienen op gebruikte methoden.

Besteladres:
internet: www.lcowijzer.nl
tel.: 0413-31 82 15
fax: 0413-31 82 19

 

Wereldtaal: audiovisuele ondersteuning van het wereldoriëntatieonderwijs
M. van der Hoeven
Rotterdam : Het Projectbureau, 2001
89 p.

In de serie 'Wereldtaal' gaat het om de vraag hoe de relatie tussen taal- en wereldoriëntatieonderwijs zodanig verbeterd kan worden dat meertalige leerlingen van beide optimaal profiteren. In feite gaat het om een vorm van taalgericht vakonderwijs.

In deze map gaat het over de inzet van audiovisueel materiaal bij wereldoriëntatieonderwijs voor meertalige leerlingen. De map bevat een inventarisatie van videomateriaal en geschikte toepassingssituaties ter ondersteuning van het taal- en wereldoriëntatieonderwijs aan taalzwakke leerlingen.

Besteladres:
CED-groep, Het Projectbureau, afd. verkoop
Postbus 8639, 3009 AP Rotterdam
tel: 010-4071666
fax: 010-4202227
e-mail: az_verkoop@cedgroep.nl
internet: www.ced-groep.nl

Prijs: € 9,08 (2002)

 

Duidelijke taal ; Het bestrijden en voorkomen van onderwijsachterstand: effectief taalonderwijs
J. Aarssen, K. Broekhof, H. Cohen de Lara, M. Hoogbergen
Den Haag : PMPO, 2001
78 p., met lit. opg., bijl.

Negen praktijkvoorbeelden van effectief taalonderwijs. Een breed palet van aanpakken en deelaspecten van taalonderwijs komt aan de orde, zoals spelstimulering in de voor-en vroegschoolse periode, taalbeleid, ict in het taalonderwijs, de rol van onderwijs in allochtone levende talen en taalgericht vakonderwijs. Daarnaast de meest recente inzichten rond taalontwikkeling van kinderen.

Besteladres: www.lcowijzer.nl (te bestellen en te downloaden)

Prijs: € 6,95 (2002)

 

Taal een zaak van alle vakken
Wim van Beek, Marianne Verhallen
Bussum : Uitgeverij Coutinho, 2004
142 p.: ills., met lit.opg., register, DVD
ISBN 90 6283 333 0

Taal is de sleutel tot succes op school. Kinderen die sterk zijn in taal behalen op school goede resultaten, niet alleen bij taal, maar ook bij de andere vakken. Minder taalvaardige kinderen presteren over de hele linie meestal minder goed.'Taal, een zaak van alle vakken' laat zien hoe beter onderwijs ontstaat als leerkrachten taallessen en zaakvaklessen bij elkaar brengen. Ze zullen dan aan twee kanten winst boeken: de kinderen steken meer op van de zaakvakles en komen steeds een stap verder in hun taalontwikkeling.

In het boek beschrijven de auteurs de theorie en maken direct de koppeling met de praktijk. Ze presenteren een eenvoudig lesmodel, herkenbare praktijkvoorbeelden en concrete handreikingen. Daarmee kan elke leerkracht zelf geïntegreerd taal-zaakvakonderwijs realiseren. Bij het boek is een dvd meegeleverd. Deze bevat lesmaterialen, videoregistraties en een multimediaal programma waarmee het lesmodel in verschillende voorbeeldlessen in beeld wordt gebracht.

Besteladres: Boekhandel of www.coutinho.nl

Prijs: € 29,50 (inclusief dvd)

 

Wereldtaal: Didactische aanpassingen voor het wereldoriëntatieonderwijs aan meertalige groepen
M. Siemonsma, M. Molendijk
Rotterdam: Het Projectbureau/CED, 2000
61 p.; ill., met lit. opg., bijln.

Een van de deelprojecten van het Rotterdamse Deltaplan Taalbeleid, dat tussen 1992 en 1999 op meer dan 100 Rotterdamse scholen voor primair onderwijs operationeel was, richtte zich op taalbeleid binnen wereldoriëntatie, een weerbarstig onderdeel van taalbeleid, waarvoor slechts weinig bruikbare hulpmiddelen ten dienste staan.

Onder wereldoriëntatie wordt in deze map verstaan de zaakvakken: natuuronderwijs, geschiedenis, aardrijkskunde en wereldverkenning. De voorkennis van allochtone leerlingen is vaker geringer dan die waarvan de gebruikte methoden uitgaan. In Wereldtaal is derhalve een traject uitgezet dat scholen kunnen doorlopen wanneer zij hun wereldoriëntatieonderwijs in dit opzicht willen verbeteren of aanpassen aan de samenstelling van de groep leerlingen die zij onderwijzen.

Besteladres: CED-groep, afd. verkoop
Postbus 8639, 3009 AP Rotterdam
tel: 010-4071666
fax: 010-4202227
e-mail: az_verkoop@cedgroep.nl
internet: www.ced-groep.nl
Prijs: € 13,61 (2002)

Tijdschriftartikelen

Rekenhulp voor Marokkaanse en Turkse leerlingen
M. Frijlink, H. van Luit
In: JSW, jrg. 86 (2001) nr. 2 (oktober)
p. 6-9

Een grote rekenachterstand van Marokkaanse en Turkse leerlingen wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door enerzijds een tekort aan voorbereidende rekenvaardigheid en anderzijds door een beperkte Nederlandse taalvaardigheid. De rekenproblematiek kan worden verkleind door de kinderen thuis met de ouders te laten oefenen en door aanvullend materiaal te gebruiken.

 

Kijk en vergelijk, grijp en begrijp: beeldspraak als handvat. : het gebruik van metaforen in taal- en zaakvaklessen in relatie tot taalontwikkeling
Y. Timman
In: Moer, jrg. 32 (2000) nr. 4 (augustus)
p. 158-168

In dit artikel staat de volgende vraag centraal: Sluit het taalaanbod in de zaakvakken, wat metaforisch taalgebruik betreft, aan op het taalbeheersingsniveau van de leerlingen? Verder worden enkele mogelijkheden geschetst die het werken met metaforen biedt voor zowel de taal- als de zaakvaklessen.

 

Experimenteren met taalgerichte vaklessen
G. Lemmens
In: Moer, jrg. 32 (2000) nr. 4 (augustus)
p. 146-157

Dit artikel gaat in op de bevindingen met het ontwikkelproject NT2 en de zaakvakken. Aanleiding voor het project vormde de knelpunten in het zaakvakonderwijs aan meertalige klassen.

 

Geef uw leerlingen 'de ruimte'! Op zoek naar geïntegreerd onderwijs in de bovenbouw van de basisschool
K. van Gorp
In: Moer, jrg. 32 (2000) nr. 4 (augustus)
p. 135-146

In dit artikel gaat de auteur op zoek naar de ruimte waar taal- en vakonderwijs elkaar vinden. Het is een zoektocht die vertrekt van taakgericht taalonderwijs naar taakgericht vakonderwijs.

 

Van de ontdekdoos naar de zaakvaktekst. Taalzaakvakonderwijs: een win-winmodel voor het basisonderwijs
M. Verhallen
In: Moer, jrg. 32 (2002) nr. 4 (augustus)
p. 126-134

De auteur beschrijft de principes en instrumenten van geïntegreerd taalzaakvakonderwijs met voorbeelden uit de praktijk van het vak natuuronderwijs.

 

Taalgericht zaakvakonderwijs : een nieuwe manier van werken met zaakvakteksten
R. Godthelp
In: JSW, jrg. 85 (2001) nr. 6 (februari)
p. 32-34

Doordat kinderen de begrippen bij de zaakvakken onvoldoende kennen ligt een meer taalgerichte aanpak voor de hand. Een andere lesindeling, met meer aandacht voor woordenschat, is dan nodig. Op Hogeschool Ijsselland in Deventer werd een model ontwikkeld om de zaakvaklessen taalgerichter te laten verlopen.

 

Zelf doen!
A. Rutgers van der Loeff
In: School & begeleiding, jrg. 18 (2001) nr. 1 (maart)
p. 18-21

Een artikel over ontdekmomenten bij taalgericht zaakvakonderwijs. In deze werkwijze krijgen kinderen spelenderwijs gerichte taaloefening.

 

'Hé juf, ik snap deze tekst helemaal!' : taal in het zaakvakonderwijs
W. van Beek, M. Blankman
In: Vernieuwing, jrg. 61 (2002) nr. 1 (januari)
p. 25-27

Omdat taal in de zaakvakken vaak een struikelblok is voor veel leerlingen, ontwierp de PABO Haarlem een aanpak voor geïntegreerd taalzaakvakonderwijs. Daarin vormen de informatieve teksten uit zaakvakmethodes het uitgangspunt.

 

Taalgericht zaakvakonderwijs
F. Struik
In: Basisschool Management, jrg. 14 (2002) nr. 4 (januari)
p. 26-32

Artikel over taal in de zaakvakken. Taalzwakke autochtone en allochtone leerlingen hebben grote moeite met volgen van de zaakvakken. Ook het realistische, interactieve rekenonderwijs vergt veel van de taalvaardigheid van taalzwakke leerlingen.

 

Interculturele communicatie op de basisschool: gesprekken over woordbetekenissen in de rekenles
E. Elbers, M. de Haan .
In: Moer, 2003, nr. 2
p. 54-62

Presentatie van observaties van leerlingen op een multiculturele basisschool in Utrecht tijdens een rekenles. Hoe gaan allochtone kinderen om met woorden waarvan de betekenis niet duidelijk is? Worden deze taalproblemen omzeild en gaan de kinderen recht op het rekenkundige element van de opgave af of wordt dewoordbetekenis expliciet aan de ode gesteld? De presentatie wordt afgesloten met twee adviezen die het tekstbegrip bij het kind kunnen bevorderen.

 

Taalgericht vakonderwijs biedt efficiënt antwoord in de praktijk
Paula Bosch
In: Moer, (2003) nr. 3
p. 87-88

Informatie over taalgericht vakonderwijs en de wijze waarop docenten dat in dagelijkse lessen kunnen inzetten. Enkele termen, die verbonden zijn aan taalgericht vakonderwijs, worden toegelicht.

© Nederlandse Taalunie, 2000-2008 alle rechten voorbehouden
Wegwijzer – Colofon – Contact – Vrijwaring – Opmerkingen en reacties