taalunieversum

Regel 3.1 k of c?

k -> c

boetpredikatie

boetpredicatie

diskman

discman

fabrikaat

fabricaat

halffabrikaat

halffabricaat

koloriet

coloriet

Kongolees

Congolees

predikaat

predicaat

predikatie

predicatie

c -> k

Corinthisch

Korinthisch

klavarscribomethode

klavarskribomethode

k -> ck

meibok

meibock

Regel 4.A

1. Een Frans woord dat gangbaar is geworden in het Nederlands, verliest zijn accenttekens.
2. De accenten op de e blijven behouden als dat nodig is om de uitspraak aan te geven.

appèl

appel

appèlplaats

appelplaats

appèlrechter

appelrechter

avondappèl

avondappel

bohémien

bohemien

bohémienne

bohemienne

dédain

dedain

ochtendappèl

ochtendappel

procédé

procedé

protégé

protegé

protégee

protegee

revérence

reverence

ziekenappèl

ziekenappel

Regel 4.B In een woord dat nog als echt Frans wordt aangevoeld, blijven alle accenttekens staan. Dat geldt vooral voor woordgroepen.

apropos

à propos

reüssite

réussite

specialité

spécialité

Regel 5.B Op een e kunnen we de uitspraaktekens ´en ` gebruiken. Het teken é geeft /ee/, è geeft /è/

bleten

blèten

Regel 6.B Een woordgroep schrijven we met spaties tussen de woorden.

christenenzielen

christene zielen

democratisch-socialist

democratisch socialist

kortegolf

korte golf

militant-nationalistisch

militant nationalistisch

nasigoreng

nasi goreng

Regel 6.C De delen van een samenstelling of een afleiding schrijven we aan elkaar vast.

amateur-archeoloog

amateurarcheoloog

amateur-bokser

amateurbokser

amateur-kampioen

amateurkampioen

amateur-onderzoeker

amateuronderzoeker

amateur-voetballer

amateurvoetballer

amateur-wielrenner

amateurwielrenner

bas-aria

basaria

langzaam-aan-actie

langzaamaanactie

Lorentz-kracht

lorentzkracht

onder-opperbevelhebber

onderopperbevelhebber

pili-pili

pilipili

tap-plaats

tapplaats

tut tut

tuttut

Regel 6.D Tussen gelijkwaardige elementen die naast elkaar worden geplaatst in een samenstelling, gebruiken we een koppelteken.

6.D Adjectieven - niet verwisselbaar

fiscaal-technisch

fiscaaltechnisch

internationaal-rechtelijk

internationaalrechtelijk

moleculair-biologisch

moleculairbiologisch

nationaal-communistisch

nationaalcommunistisch

nationaal-democratisch

nationaaldemocratisch

nationaal-socialisme

nationaalsocialisme

nationaal-socialist

nationaalsocialist

nationaal-socialistisch

nationaalsocialistisch

populair-wetenschappelijk

populairwetenschappelijk

radicaal-democratisch

radicaaldemocratisch

radicaal-feministisch

radicaalfeministisch

radicaal-islamitisch

radicaalislamitisch

radicaal-nationalistisch

radicaalnationalistisch

sociaal-democratisch

sociaaldemocratisch

sociaal-economisch

sociaaleconomisch

sociaal-geografisch

sociaalgeografisch

sociaal-kritisch

sociaalkritisch

sociaal-liberalisme

sociaalliberalisme

sociaal-psychologisch

sociaalpsychologisch

sociaal-wetenschappelijk

sociaalwetenschappelijk

6.D Beroepsnamen

civiel-ingenieur

civiel ingenieur

fiscaalspecialist

fiscaal specialist

moleculair-bioloog

moleculair bioloog

sociaal-geneeskundige

sociaal geneeskundige

sociaal-geograaf

sociaal geograaf

sociaal-psycholoog

sociaal psycholoog

6.D Strekking - delen zijn niet verwisselbaar

christen-democratie

christendemocratie

christen-democratisch

christendemocratisch

sociaal-democratie

sociaaldemocratie

6.D Zelfstandig naamwoord op basis van samengestelde bijvoeglijke naamwoorden die een strekking aanduiden

christen-democraat

christendemocraat

sociaal-democraat

sociaaldemocraat

Regel 6.F We gebruiken een koppelteken in een samenstelling voor een woorddeel met een hoofdletter.

Indogermaan

Indo-Germaan

Indogermaans

Indo-Germaans

medekamerlid

mede-Kamerlid

onbijbels

on-Bijbels

onhollands

on-Hollands

Sovjetrussisch

Sovjet-Russisch

transalpijns

trans-Alpijns

transatlantisch

trans-Atlantisch

Trans-Europees

trans-Europees

Regel 6.I We gebruiken een koppelteken in een samenstelling die bestaat uit een grondwoord met een bijzondere voor- of nabepaling.

(1)met de elementen niet-, non-, bijna-, oud-, ex-, aspirant-, adjunct-, substituut-, chef-, kandidaat-, interim-, stagiair-, leerling-, assistent-, collega- of meester-

 Oud- schrijven we vast als het niet de betekenis 'voormalig' heeft: oudmodisch.

Meester-opzichter schrijven we met een koppelteken, maar niet meestergast of meesterbrein, waar de betekenis van het eerste deel is verzwakt.

meesterkok

meester-kok

oud-gast

oudgast

oud-katholiek

oudkatholiek

oud-papierhandel

oudpapierhandel

oud-vaderlands

oudvaderlands

privé-aangelegenheid

privéaangelegenheid

privé-auto

privéauto

privé-bank

privébank

privé-bedrijf

privébedrijf

privé-belegging

privébelegging

privé-bezit

privébezit

privé-chauffeur

privéchauffeur

privé-detective

privédetective

privé-gebruik

privégebruik

privé-gesprek

privégesprek

privé-jet

privéjet

privé-karakter

privékarakter

privé-leger

privéleger

privé-onderwijs

privéonderwijs

privé-persoon

privépersoon

privé-reis

privéreis

privé-rekening

privérekening

privé-school

privéschool

privé-secretaris

privésecretaris

privé-sector

privésector

privé-sfeer

privésfeer

privé-vermogen

privévermogen

privé-verzameling

privéverzameling

privé-zaak

privézaak

(5) zelfnoemfunctie: een woord dat zichzelf representeert

hijvorm

hij-vorm

ikbesef

ik-besef

ikfiguur

ik-figuur

ikpersoon

ik-persoon

ikroman

ik-roman

iktijdperk

ik-tijdperk

ikvorm

ik-vorm

ikzucht

ik-zucht

ikzuchtig

ik-zuchtig

jijbak

jij-bak

wijgevoel

wij-gevoel

wijvorm

wij-vorm

Regel 6.K Een samenkoppeling schrijven we met koppeltekens

Samenkoppelingen die we uit andere talen overnemen, behouden de koppeltekens of de spaties die ze in de vreemde taal hebben.

alleenzijn

alleen-zijn

anderszijn

anders-zijn

a-priori

a priori

au bain marie

au bain-marie

bon-mot

bon mot

bon-vivant

bon vivant

bric à brac

bric-à-brac

café-chantant

café chantant

demi monde

demi-monde

ex-dividend

ex dividend

ex-libris

ex libris

ex-tempore

ex tempore

ex-voto

ex voto

hink-stapspringen

hink-stap-springen

hink-stapsprong

hink-stap-sprong

hocus-pocus

hocus pocus

hors d'oeuvre

hors-d'oeuvre

hysteron-proteron

hysteron proteron

kraantjelek

kraantje-lek

laisser-aller

laisser aller

Lieveheer

Lieve-Heer

Lievevrouw

Lieve-Vrouw

menszijn

mens-zijn

mond- en klauwzeer

mond-en-klauwzeer

pot au feu

pot-au-feu

salto-mortale

salto mortale

vrouwzijn

vrouw-zijn

Regel 6.L Als we een samenstelling maken met een samenkoppeling als linkerdeel, dan schrijven we het rechterdeel van de samenstelling vast aan het laatste woord van de samenkoppeling. Tussen de delen van de samenkoppeling behouden we de koppeltekens.

maagdarmcatarre

maag-darmcatarre

maagdarmkanaal

maag-darmkanaal

maagdarmklachten

maag-darmklachten

woonzorgcomplex

woon-zorgcomplex

zitslaapbank

zit-slaapbank

zwartwitfoto

zwart-witfoto

Regel 6.M Woordgroep in samenstelling

(1) Als we een samenstelling maken met een tweedelige woordgroep als linkerdeel, dan schrijven we alle delen aan elkaar vast. We krijgen dan een driedelige samenstelling.

koude-oorlogsdenken

koudeoorlogsdenken

(3) Een eigennaam die uit meer dan één woord bestaat, en dus meer dan één hoofdletter heeft, krijgt geen koppelteken in een samenstelling of een afleiding.

Eerste-Kamerfractie

Eerste Kamerfractie

Eerste-Kamerlid

Eerste Kamerlid

Eerste-Kamervoorzitter

Eerste Kamervoorzitter

Middellandse-Zeegebied

Middellandse Zeegebied

Middellandse-Zeekust

Middellandse Zeekust

Middellandse-Zeeland

Middellandse Zeeland

Queen-Annestijl

Queen Annestijl

Rode-Kruispost

Rode Kruispost

Stille-Oceaangebied

Stille Oceaangebied

Tweede-Kamercommissie

Tweede Kamercommissie

Tweede-Kamerfractie

Tweede Kamerfractie

Tweede-Kamergebouw

Tweede Kamergebouw

Tweede-Kamerlid

Tweede Kamerlid

Tweede-Kamerlidmaatschap

Tweede Kamerlidmaatschap

Tweede-Kamervoorzitter

Tweede Kamervoorzitter

Uitzondering

Oudromeins

Oud-Romeins

Regel 6.8 Woordgroep of samenstelling?

alledrie

alle drie

biechthoren

biecht horen

blindvliegen

blind vliegen

daarbijbehorend

daarbij behorend

doodwanen

dood wanen

er bekaaid van af komen

er bekaaid van afkomen

eraantoe

eraan toe

haringkaken

haring kaken

instandhouden

in stand houden

jaknikken

ja knikken

ruimbemeten

ruim bemeten

slechtverlicht

slecht verlicht

te voorschijn

tevoorschijn

ter zijde staan

terzijde staan

terzake

ter zake

totstandkomen

tot stand komen

ververwijderd

ver verwijderd

voorzover

voor zover

wijdopen

wijd open

Regel 6.N We schrijven een getal in één woord, tot en met het woord duizend. Na het woord duizend volgt een spatie. De woorden miljoen, miljard, biljoen enz. schrijven we los.

eenderde

een derde

honderdmiljoen

honderd miljoen

Regel 7.A We vermijden klinkerbotsing in een samenstelling door een koppelteken te gebruiken. We vermijden klinkerbotsing in een ongeleed woord of in een afleiding door een trema te gebruiken.

bakkerij-ingrediënt

bakkerijingrediënt

groeiimpuls

groei-impuls

groeiindustrie

groei-industrie

groeiinitiatief

groei-initiatief

judaica

judaïca

kooieend

kooi-eend

naijleffect

na-ijleffect

naijlen

na-ijlen

naijver

na-ijver

naijverig

na-ijverig

partij-ideologie

partijideologie

partij-ideoloog

partijideoloog

partij-intern

partijintern

plooiijzer

plooi-ijzer

rij-instructeur

rijinstructeur

schroeiijzer

schroei-ijzer

strooijonker

strooi-jonker

voogdij-instelling

voogdijinstelling

zij-ingang

zijingang

Regel 7.B Een afleiding met een voorvoegsel van Griekse of Latijnse oorsprong behandelen we als een samenstelling. We schrijven het voorvoegsel aan het grondwoord vast. Bij klinkerbotsing krijgt de afleiding een koppelteken.

co-assistent

coassistent

co-assistentschap

coassistentschap

co-decisie

codecisie

coëducatie

co-educatie

coëxistentie

co-existentie

coëxisteren

co-existeren

co-schap

coschap

deëscalatie

de-escalatie

deëscaleren

de-escaleren

extra-ordinair

extraordinair

loco-burgemeester

locoburgemeester

preëmbryo

pre-embryo

preëxistent

pre-existent

preïndustrieel

pre-industrieel

preïslamitisch

pre-islamitisch

pro-communistisch

procommunistisch

pro-democratisch

prodemocratisch

pro-westers

prowesters

pseudo-consensus

pseudoconsensus

pseudo-filosofisch

pseudofilosofisch

pseudo-koop

pseudokoop

pseudo-koopteam

pseudokoopteam

pseudo-koper

pseudokoper

pseudo-vogelpest

pseudovogelpest

pseudo-wetenschap

pseudowetenschap

pseudo-wetenschappelijk

pseudowetenschappelijk

quasi-authentiek

quasiauthentiek

quasi-nonchalant

quasinonchalant

quasi-wetenschappelijk

quasiwetenschappelijk

reïntegratie

re-integratie

reïntegreren

re-integreren

reïnterpretatie

re-interpretatie

semi-ambtelijk

semiambtelijk

semi-automatisch

semiautomatisch

semi-autonoom

semiautonoom

semi-bungalow

semibungalow

semi-collectief

semicollectief

semi-crimineel

semicrimineel

semi-democratisch

semidemocratisch

semi-geprivatiseerd

semigeprivatiseerd

semi-legaal

semilegaal

semi-militair

semimilitair

semi-muraal

semimuraal

semi-officieel

semiofficieel

semi-onafhankelijk

semionafhankelijk

semi-openbaar

semiopenbaar

semi-overheid

semioverheid

semi-overheidsbedrijf

semioverheidsbedrijf

semi-overheidsinstantie

semioverheidsinstantie

semi-overheidsinstelling

semioverheidsinstelling

semi-permanent

semipermanent

semi-politicus

semipoliticus

semi-politiek

semipolitiek

semi-prof

semiprof

semi-professionalisme

semiprofessionalisme

semi-professioneel

semiprofessioneel

semi-publiek

semipubliek

semi-scenisch

semiscenisch

semi-wetenschappelijk

semiwetenschappelijk

vice-admiraal

viceadmiraal

vice-consul

viceconsul

vice-directeur

vicedirecteur

vice-kanselier

vicekanselier

vice-kanselierschap

vicekanselierschap

vice-minister

viceminister

vice-premier

vicepremier

vice-premierschap

vicepremierschap

vice-president

vicepresident

vice-presidentieel

vicepresidentieel

vice-presidentschap

vicepresidentschap

vice-presidentskandidaat

vicepresidentskandidaat

vice-voorzitter

vicevoorzitter

vice-voorzitterschap

vicevoorzitterschap

vice-wereldkampioen

vicewereldkampioen

Regel 7.5 Uitzonderingen (d) Geen trema in zuiver uitheemse woorden.

aëroclub

aeroclub

aërodroom

aerodroom

aërodynamica

aerodynamica

aërodynamisch

aerodynamisch

aëronaut

aeronaut

aëronautiek

aeronautiek

aëroob

aeroob

aërosol

aerosol

aërosolverpakking

aerosolverpakking

aërostatica

aerostatica

anaëroob

anaeroob

8.1 De tussen-n-uitzondering voor samenstellingen van een dierennaam en een plantkundige aanduiding vervalt, dus hoofdregel wordt hier toegepast.

apebroodboom

apenbroodboom

apenootje

apennootje

biggekruid

biggenkruid

duiveboon

duivenboon

duivekervel

duivenkervel

eendekroos

eendenkroos

ganzebloem

ganzenbloem

garnaleplant

garnalenplant

hazedistel

hazendistel

kattekruid

kattenkruid

muizegerst

muizengerst

muizetarwe

muizentarwe

paardebloem

paardenbloem

paardedistel

paardendistel

paardekastanje

paardenkastanje

rattekruid

rattenkruid

schapegras

schapengras

schapezuring

schapenzuring

slangekruid

slangenkruid

slangewortel

slangenwortel

vliegezwam

vliegenzwam

vossebes

vossenbes

zwanebloem

zwanenbloem

8.1 Tussenletter -n - Inconsequenties aangepast en andere interpretaties van de regel toegepast.

-n

gazellenoog

gazelleoog

gildenboek

gildeboek

gildenbroeder

gildebroeder

gildenhuis

gildehuis

gildenkamer

gildekamer

gildenkeur

gildekeur

gildenmeester

gildemeester

gildenproef

gildeproef

gildenrecht

gilderecht

gildenwezen

gildewezen

juttenpeer

juttepeer

koekenboterham

koekeboterham

koekenbrood

koekebrood

kribbenbijten

kribbebijten

kribbenbijter

kribbebijter

spadensteek

spadesteek

wiegentouw

wiegetouw

zinnenspel

zinnespel

+n

bullebijter

bullenbijter

bullepees

bullenpees

giraffehals

giraffenhals

giraffenek

giraffennek

hartelap

hartenlap

heiligedag

heiligendag

krabbescheer

krabbenscheer

middenklasseauto

middenklassenauto

middenklassegezin

middenklassengezin

naar hartelust

naar hartenlust

paddestoel

paddenstoel

paddestoelvormig

paddenstoelvormig

paddestoelwolk

paddenstoelwolk

pierebad

pierenbad

wiggebeen

wiggenbeen

+ en of -en

convenantencultuur

convenantcultuur

rampentoerisme

ramptoerisme

Regel 8.B Als het linkerdeel van de samenstelling al eindigt op -en, is er geen echte tussenklank. We behouden de schrijfwijze van dat deel.

dronkelap

dronkenlap

dronkeman

dronkenman

dronkemanspraat

dronkenmanspraat

dronkemanstaal

dronkenmanstaal

Regel 9.1, 9.A We schrijven nooit -en als tussenklank in een afleiding, behalve in sommige gevallen voor de achtervoegsels -achtig, -schap en -dom.

ideeënloos

ideeëloos

Regel 10.1 Tussenletter S- Rechtzettingen

+ S

chemischewapenprogramma

chemischewapensprogramma

godlasterend

godslasterend

partnerschapakkoord

partnerschapsakkoord

- S

soortsbescherming

soortbescherming

Regel 12.1 Engelse samenstellingen en woordgroepen aaneen of los

Regel 12.A Een in het Nederlands gebruikelijke samenstelling van Engelse woorden schrijven we in één woord.

after-pil

afterpil

all risk

allrisk

all-riskverzekering

allriskverzekering

body-art

bodyart

blue jeans

bluejeans

bungee jumping

bungeejumping

country-achtig

countryachtig

dandy-achtig

dandyachtig

eye-opener

eyeopener

have-not

havenot

lease-activiteit

leaseactiviteit

lease-auto

leaseauto

lease-overeenkomst

leaseovereenkomst

off line

offline

on line

online

public-relationsbureau

publicrelationsbureau

self-fulfilling prophecy

selffulfilling prophecy

sensitivity-training

sensitivitytraining

sex-appeal

sexappeal

shii-take

shiitake

steeple-chase

steeplechase

two-seater

twoseater

two-step

twostep

up-tempo

uptempo

Regel 12.B Sommige combinaties behandelen we als een samenkoppeling. Ze krijgen een koppelteken.

(a) als gelijkwaardige delen met elkaar worden gekoppeld

ups and downs

ups-and-downs

whiskysoda

whisky-soda

Uitzondering: in geval van (bijna-)reduplicatie schrijven we het woord aaneen.

boogie woogie

boogiewoogie

ding-dong

dingdong

(b) Samenkoppelingen die in het Engels een koppelteken hebben, behouden dat in het Nederlands

hardboiled

hard-boiled

servicevolley

service-volley

servicevolleyspel

service-volleyspel

(d) als het rechterdeel een voorzetselbijwoord is

all in

all-in

Uitzondering

pull-over

pullover

Regel 12.C Sommige combinaties behandelen we als woordgroep. We schrijven de delen los.

(a) de meeste combinaties van een bezitsvorm, rangtelwoord of bijvoeglijk naamwoord met een zelfstandig naamwoord.

compactcassette

compact cassette

compactdisc

compact disc

fancyfair

fancy fair

freekick

free kick

fullcolour

full colour

juniormanager

junior manager

lowbudget

low budget

seniorpartner

senior partner

slowmotion

slow motion

(b) gelegenheidsontleningen, meer bepaald woordgroepen die in het Engels los worden geschreven en die men uitdrukkelijk citeert uit het Engels als vreemde taal

allright

all right

closereading

close reading

managing-director

managing director

Regel 12.D De stam van een werkwoord van Engelse herkomst schrijven we op dezelfde manier als in het Engels. Die vorm gebruiken we zoals de stam van een inheems werkwoord.

barbecuen

barbecueën

Regel 16.A Een eigennaam krijgt een hoofdletter; een soortnaam schrijven we klein.

Hoofdletter -> kleine letter

Aagje

aagje

Adam

adam

Beëlzebub

beëlzebub

Cerberus

cerberus

Croesus

croesus

dolle Mina

dolle mina

domme August

domme august

Eros

eros

Eurovignet

eurovignet

excuus-Truus

excuustruus

Heilsleger

heilsleger

Hendrik

brave hendrik

Jonas

jonas

Pallieter

pallieter

Quasimodo

quasimodo

Oranjehemd

oranjehemd

Vlaamse Kermis

Vlaamse kermis

Kleine letter -> hoofdletter

boze

Boze

chirojeugd

Chirojeugd

chirojongen

Chirojongen

chiromeisje

Chiromeisje

hellehond

Hellehond

hinderwet

Hinderwet

hinderwetvergunning

Hinderwetvergunning

kerstman

Kerstman

mammoetwet

Mammoetwet

onzevader

Onzevader

opiumwet

Opiumwet

oscar

Oscar

sovjetburger

Sovjetburger

sovjetcommunisme

Sovjet-communisme

sovjetjood

Sovjet-Jood

sovjetleger

Sovjetleger

sovjetoverheersing

Sovjetoverheersing

sovjetrepubliek

Sovjetrepubliek

sovjetsocialisme

Sovjet-socialisme

vrijheidsbeeld

Vrijheidsbeeld

walkure

Walkure

weesgegroet

Weesgegroet

zondagswet

Zondagswet

zonnekoning

Zonnekoning

zwaanridder

Zwaanridder

Regel16.C Een afleiding van een persoonsnaam krijgt een kleine letter.

Apollinisch

apollinisch

Dionysisch

dionysisch

Edwardiaans

edwardiaans

Elizabethaans

elizabethaans

Gargantuesk

gargantuesk

Hitleriaans

hitleriaans

Juliaans

juliaans

Kafka-achtig

kafka-achtig

Lubberiaans

lubberiaans

Orwelliaans

orwelliaans

Pinteriaans

pinteriaans

pre-Columbiaans

precolumbiaans

Rembrandtesk

rembrandtesk

Sixtijns

sixtijns

Vestaals

vestaals

Victoriaans

victoriaans

Regel 16.2, 16.C Ook als de naam van een persoon ongewijzigd wordt gebruikt om een voorwerp te benoemen, vervalt de hoofdletter.

Hodgkin

hodgkin

Regel16.2, 16.D Een samenstelling met een persoonsnaam behoudt de hoofdletter. Alleen als de genoemde persoon niet betrokken is bij het nieuwe begrip schrijven we het woord met kleine letter.

oranjeklant

Oranjeklant

Midasoren

midasoren

Tantalusbeker

tantalusbeker

Tantaluskwelling

tantaluskwelling

Danaïdenvat

danaïdenvat

Augiasstal

augiasstal

Gideonsbende

gideonsbende

Kaïnsmerk

kaïnsmerk

Kaïnsteken

kaïnsteken

Taylorstelsel

taylorstelsel

Wankelmotor

wankelmotor

Sisyfusarbeid

sisyfusarbeid

Pyrrusoverwinning

pyrrusoverwinning

Salkvaccin

salkvaccin

Salomonsoordeel

salomonsoordeel

Lorentz-kracht

lorentzkracht

Downsyndroom

downsyndroom

Alzheimerpatiënt

alzheimerpatiënt

Regel 16.E en 16.F Een aardrijkskundige naam schrijven we met een hoofdletter. Samenstellingen en afleidingen op basis van een aardrijkskundige naam behouden de hoofdletter.

antarctisch

Antarctisch

arctisch

Arctisch

avondland

Avondland

avondster

Avondster

breeveertien

Breeveertien

damslaper

Damslaper

ertsgebergte

Ertsgebergte

hemelwagen

Hemelwagen

kaapvaarder

Kaapvaarder

kreeftskeerkring

Kreeftskeerkring

melkweg

Melkweg

morgenland

Morgenland

noordpoolexpeditie

Noordpoolexpeditie

noordster

Noordster

oernevel

Oernevel

oriënt                                          

Oriënt

parmezaans

Parmezaans

plejaden

Plejaden

randstad

Randstad

randstedelijk

Randstedelijk

randstedeling

Randstedeling

reuzengebergte

Reuzengebergte

steenbokskeerkring

Steenbokskeerkring

zevengesternte

Zevengesternte

zuiderkruis

Zuiderkruis

zuidpoolexpeditie

Zuidpoolexpeditie

Regel 16.H Soms denken we bij de soortnaam van een zaak niet meer aan de plaats van herkomst, maar aan de kenmerken van de zaak. Dan vervalt de hoofdletter. De regel geldt ook voor sommige andere samenstellingen en afleidingen.

Bergumermeerklasse

bergumermeerklasse

Girondijnen

girondijnen

Girondijns

girondijns

Mekka

mekka

Neanderthaler

neanderthaler

Shetlander

shetlander

Regel 16.I De naam van een taal of dialect wordt met een hoofdletter geschreven. Samenstellingen en afleidingen behouden de hoofdletter, maar werkwoorden en daarvan afgeleide zelfstandige naamwoorden schrijven we klein.

anti-Amerikanisme

antiamerikanisme

cockney

Cockney

cockneydialect

Cockneydialect

fransdol

Fransdol

kerklatijn

Kerklatijn

kloosterlatijn

Kloosterlatijn

opperlands

Opperlands

pan-Afrikanisme

panafrikanisme

pan-Arabisme

panarabisme

pan-Germanisme

pangermanisme

pan-Slavisme

panslavisme

zoeloe

Zoeloe

16.3 (b) We gebruiken een koppelteken en twee of meer hoofdletters in de naam van een taal die is samengesteld met afgeleide aardrijkskundige namen.

Indo-europeaan

Indo-Europeaan

Indo-europees

Indo-Europees

Regel 16.J Volkeren

(1) De naam voor een bevolkingsgroep of een lid daarvan schrijven we met een hoofdletter als hij is afgeleid van een plaatsnaam of als het om een specifiek volk gaat.

aboriginal

Aboriginal

aborigines

Aborigines

amati

Amati

apache

Apache

arameeër

Arameeër

arisch

Arisch

azteek

Azteek

azteeks

Azteeks

bantoe

Bantoe

bosjesman

Bosjesman

eskimo

Eskimo

falasha

Falasha

hun

Hun

inca

Inca

indischman

Indischman

kelt

Kelt

khmer

Khmer

kozak

Kozak

maya

Maya

moeras-Arabier

Moerasarabier

mohikaan

Mohikaan

navajo

Navajo

noorman

Noorman

osmaan

Osmaan

sefarden

Sefard

semiet

Semiet

tartaar

Tartaar

tataar

Tataar

viking

Viking

Samenstellingen en afleidingen met (1)

anti-joods

anti-Joods

apachedans

Apachedans

belgenmop

Belgenmop

berberstam

Berberstam

jodenbuurt

Jodenbuurt

jodenhaat

Jodenhaat

jodenhater

Jodenhater

jodenmop

Jodenmop

jodenster

Jodenster

jodenvervolging

Jodenvervolging

jodenvraagstuk

Jodenvraagstuk

jodenwet

Jodenwet

jodin

Jodin

mayacultuur

Mayacultuur

mayastad

Mayastad

moors

Moors

niet-joodverklaring

niet-Joodverklaring

ottomaans

Ottomaans

pueblo-indianen

Pueblo-indiaan

sefardisch

Sefardisch

tartaars

Tartaars

tataars

Tataars

vikingboot

Vikingboot

vikingschip

Vikingschip

(2) Een overkoepelende term voor etnische groepen schrijven we met kleine letter

Indo

indo

Latino

latino

(3) Als de benaming gebaseerd is op een (geloofs)overtuiging schrijven we geen hoofdletter.

Hindoes

hindoes

Regel 16.J (3) Opmerking (2) Spottende namen voor leden van een bevolkingsgroep hebben geen hoofdletter.

Aussie

aussie

Fransoos

fransoos

Jap

jap

Spanjool

spanjool

Regel16.K Het woord waarmee we een historische periode benoemen of waarmee we de tijd indelen, krijgt een kleine letter.

Aufklärung

aufklärung

Cambrium

cambrium

Carboon

carboon

Contrareformatie

contrareformatie

Devoon

devoon

Eoceen

eoceen

Holoceen

holoceen

Jugendstil

jugendstil

Jura

jura

Lias

lias

Mesolithicum

mesolithicum

Middeleeuwen

middeleeuwen

Mioceen

mioceen

Neolithicum

neolithicum

Paleoceen

paleoceen

Paleolithicum

paleolithicum

Paleozoïcum

paleozoïcum

Perm

perm

Pleistoceen

pleistoceen

Plioceen

plioceen

Plistoceen

plistoceen

Renaissance

renaissance

Silurisch

silurisch

Siluur

siluur

Tertiair

tertiair

Trias

trias

Regels 16.L Het woord waarmee we een feestdag of een historische gebeurtenis benoemen, krijgt een hoofdletter.

allerheiligenvloed

Allerheiligenvloed

anjerrevolutie

Anjerrevolutie

balkanoorlog

Balkanoorlog

bevrijdingsdag

Bevrijdingsdag

boerenoorlog

Boerenoorlog

dubbelmonarchie

Dubbelmonarchie

hemelvaartsdag

Hemelvaartsdag

holocaust

Holocaust

kinderkruistocht

Kinderkruistocht

meirevolutie

Meirevolutie

moederdag

Moederdag

nieuwjaar

Nieuwjaar

oktoberrevolutie

Oktoberrevolutie

oorlogswinter

Oorlogswinter

palingoproer

Palingoproer

prinsjesdag

Prinsjesdag

schorselwoensdag

Schorselwoensdag

shoah

Shoah

vaderdag

Vaderdag

vastenavond

Vastenavond

Uitzonderingen: sommige feestdagen krijgen toch geen hoofdletter, als het gaat om niet-officiële feestdagen of om de niet-officiële naam van een feestdag. Soortnamen krijgen een kleine letter.

Anschluss

anschluss

Bamis

bamis

Hartjesdag

hartjesdag

Palmzondag

palmzondag

Passiezondag

passiezondag

Pinkster

pinkster

Quadragesima

quadragesima

Quinquagesima

quinquagesima

Septuagesima

septuagesima

Sexagesima

sexagesima

Regel 16.M (3) Soortnamen voor aanhangers of beoefenaars van godsdiensten of andere overtuigingen en voor religieuze praktijken krijgen een kleine letter.

Farizeeën

farizeeën

Sadduceeën

sadduceeën

Sadduceeër

sadduceeër

Salesianer

salesianer

Regel 16.N Namen van instellingen, merken, titels

16.N (1) De eigennaam waarmee een instelling zichzelf benoemt, krijgt een hoofdletter. Ook samenstellingen schrijven we met een hoofdletter. (ook afleidingen)

bankcommissie

Bankcommissie

bloedraad

Bloedraad

bondsdagpresident

Bondsdagpresident

bondsdagpresidente

Bondsdagpresidente

bondsdagvoorzitter

Bondsdagvoorzitter

bondsrepubliek

Bondsrepubliek

collega-kamerlid

collega-Kamerlid

concertgebouworkest

Concertgebouworkest

eenheidsvakcentrale

Eenheidsvakcentrale

europarlement

Europarlement

europarlementariër

Europarlementariër

europarlementslid

Europarlementslid

ex-kamerlid

ex-Kamerlid

hof van cassatie

Hof van Cassatie

junglecommando

Junglecommando

landbouwschap

Landbouwschap

landstorm

Landstorm

landwacht

Landwacht

medekamerlid

mede-Kamerlid

oud-kamerlid

oud-Kamerlid

postbank

Postbank

postbanknummer

Postbanknummer

postbankrekening

Postbankrekening

rekenhof

Rekenhof

rijksgebouwendienst

Rijksgebouwendienst

rijksluchtvaartdienst

Rijksluchtvaartdienst

rijkspostspaarbank

Rijkspostspaarbank

rijksverzekeringsbank

Rijksverzekeringsbank

rijksvoorlichtingsdienst

Rijksvoorlichtingsdienst

rijkswaterstaat

Rijkswaterstaat

rota

Rota

rotarian

Rotarian

rotary

Rotary

rotaryclub

Rotaryclub

senaatscommissie

Senaatscommissie

senaatsfractie

Senaatsfractie

senaatsgebouw

Senaatsgebouw

senaatshoorzitting

Senaatshoorzitting

senaatslid

Senaatslid

senaatsvergadering

Senaatsvergadering

senaatsverkiezing

Senaatsverkiezing

senaatsvoorzitter

Senaatsvoorzitter

senaatszetel

Senaatszetel

staatscourant

Staatscourant

statenfractie

Statenfractie

veiligheidsraad

Veiligheidsraad

volkenbond

Volkenbond

volkerenbond

Volkerenbond

volksunie

Volksunie

wereldbank

Wereldbank

wereldgezondheidsorganisatie

Wereldgezondheidsorganisatie

wereldhandelsorganisatie

Wereldhandelsorganisatie

wereldomroep

Wereldomroep

wereldschaakfederatie

Wereldschaakfederatie

wereldtennisbond

Wereldtennisbond

wereldvoetbalbond

Wereldvoetbalbond

wereldvoetbalfederatie

Wereldvoetbalfederatie

16.N (2) Als we verschillende instellingen kunnen noemen met hetzelfde woord, dan is dat een soortnaam. Die schrijven we met kleine letter.

Arbo-dienst

arbodienst

Regel 16.O Een merknaam schrijven we met hoofdletter, tenzij het een soortnaam is geworden.

stradivarius

Stradivarius

Regel 16.P De titel van een boek, film, theaterproductie, artistieke onderscheiding of een evenement schrijven we met een hoofdletter. Voor een krant, een tijdschrift een handelszaak of een organisatie gebruiken we de schrijfwijze die de auteur of oprichter heeft gekozen. Samenstellingen met een titel behouden de hoofdletter.

boekenweek

Boekenweek

boekenweekessay

Boekenweekessay

boekenweekgeschenk

Boekenweekgeschenk

boekenweekuitgave

Boekenweekuitgave

duizend-en-een-nacht

Duizend-en-een-nacht

elzevier

Elzevier

elfstedentocht

Elfstedentocht

kinderboekenweek

Kinderboekenweek

paternoster

Paternoster

vierschansentoernooi

Vierschansentoernooi

werelddierendag

Werelddierendag

16.PHeilige boeken schrijven we met hoofdletter als we de tekst bedoelen, maar met kleine letters als het om een exemplaar van het boek gaat. (ook samenstellingen en afleidingen)

bijbelboek

Bijbelboek

bijbelcommissie

Bijbelcommissie

bijbelgenootschap

Bijbelgenootschap

bijbelkennis

Bijbelkennis

bijbelkring

Bijbelkring

bijbellezen

Bijbellezen

bijbellezing

Bijbellezing

bijbelplaats

Bijbelplaats

bijbels

Bijbels

bijbelspreuk

Bijbelspreuk

bijbelstudie

Bijbelstudie

bijbeltaal

Bijbeltaal

bijbeltekst

Bijbeltekst

bijbelvast

Bijbelvast

bijbelverhaal

Bijbelverhaal

bijbelvertaling

Bijbelvertaling

bijbelwoord

Bijbelwoord

koran

Koran

koranschool

Koranschool

koranspreuk

Koranspreuk

onbijbels

on-Bijbels

schriftgedeelte

Schriftgedeelte

schriftgeleerde

Schriftgeleerde

schriftkenner

Schriftkenner

schriftplaats

Schriftplaats

schriftuurlijk

Schriftuurlijk

schriftwoord

Schriftwoord

talmoedisch

Talmoedisch

thora

Thora

veda

Veda

Regel 16.R Een titel of functiebenaming, al dan niet gevolgd door een naam, schrijven we met kleine letters.

Rooms-Koning

rooms-koning

Regels 16.S Religieuze begrippen

Een naam voor een heilig persoon of een heilig begrip wordt met een hoofdletter geschreven

kleine letter -> hoofdletter

boeddhabeeld

Boeddhabeeld

drievuldigheid

Drievuldigheid

hadith

Hadith

klaagmuur

Klaagmuur

magnificat

Magnificat

mensenzoon

Mensenzoon

hoofdletter -> kleine letter

Avondmaalstafel

avondmaalstafel

Avondmaalsviering

avondmaalsviering

Afleidingen met de naam voor een heilig persoon of een heilig begrip schrijven we met kleine letter.

Allerheiligste

allerheiligste

Christusachtig

christusachtig

Samenstellingen met deze woorden behouden de hoofdletter. Als een dergelijk woord (al dan niet in een samenstelling) niet (meer) naar een heilig persoon of begrip verwijst, verliest het de hoofdletter.

Christus

christus

Jezusfreak

jezusfreak

Regel 16.T Zelfstandige naamwoorden die aan het Duits zijn ontleend, worden in het Nederlands met kleine letter geschreven.

Götterdämmerung

götterdämmerung

Hüttenkäse

hüttenkäse

Stehgeiger

stehgeiger

Übermensch

übermensch

Regel 6.H Een letterwoord schrijven we in een samenstelling vast, behalve als het met een of meer hoofdletters wordt geschreven.

aids-afdeling

aidsafdeling

aids-besmetting

aidsbesmetting

aids-patiënt

aidspatiënt

aids-remmer

aidsremmer

aids-slachtoffer

aidsslachtoffer

aids-test

aidstest

aids-tijdperk

aidstijdperk

aids-vaccin

aidsvaccin

aids-virus

aidsvirus

aio-stelsel

aiostelsel

bom-moeder

bommoeder

bom-vrouw

bomvrouw

hat-eenheid

hateenheid

havo-advies

havoadvies

havo-diploma

havodiploma

havo-leerling

havoleerling

hifi-apparatuur

hifiapparatuur

lat-relatie

latrelatie

lom-school

lomschool

mavo-diploma

mavodiploma

mavo-leerling

mavoleerling

mavo-niveau

mavoniveau

mavo-school

mavoschool

memo-bedrijf

memobedrijf

mulo-school

muloschool

sofi-nummer

sofinummer

vip-behandeling

vipbehandeling

vip-dorp

vipdorp

vip-plaats

vipplaats

vip-ruimte

vipruimte

vip-tribune

viptribune

17.3 (b) geeft een aantal suggesties voor het bepalen of een afkorting hoofdletters krijgt of kleine letters. De mate van inburgering speelt daarbij een rol.

bedrijfs-CAO

bedrijfs-cao

bedrijfstak-CAO

bedrijfstak-cao

bouw-CAO

bouw-cao

BTW-heffing

btw-heffing

BTW-tarief

btw-tarief

BTW-verhoging

btw-verhoging

BTW-verlaging

btw-verlaging

BVBA

bvba

CAO

cao

CAO-akkoord

cao-akkoord

CAO-bepaling

cao-bepaling

CAO-bespreking

cao-bespreking

CAO-eis

cao-eis

CAO-onderhandelingen

cao-onderhandelingen

CAO-voorstel

cao-voorstel

DAT-recorder

datrecorder

DES-dochter

desdochter

DES-hormoon

deshormoon

DES-moeder

desmoeder

IVF-behandeling

ivf-behandeling

ondernemings-CAO

ondernemings-cao

OV-jaarkaart

ov-jaarkaart

OV-kaart

ov-kaart

OV-studentenjaarkaart

ov-studentenjaarkaart

OV-studentenkaart

ov-studentenkaart

UFO

ufo

17.3 (b) Naarmate een letterwoord of een initiaalwoord ingeburgerd raakt, verdwijnen de hoofdletters. Een letterwoord wordt daarna zonder koppelteken of apostrof opgenomen in een samenstelling of afleiding.

havo'er

havoër

Regel 17.D Verkortingen gedragen zich als gewone woorden. Als het om een eigennaam gaat, schrijven we een hoofdletter of respecteren we het donorprincipe.

Arbo-dienst

arbodienst

Arbo-raad

Arboraad

nazi-agressie

naziagressie

nazi-concentratiekamp

naziconcentratiekamp

nazi-oorlogsmisdadiger

nazioorlogsmisdadiger

nazi-propaganda

nazipropaganda

nazi-skins

naziskins

nazi-vernietigingskamp

nazivernietigingskamp

Allerlei kleine aanpassingen in de Woordenlijst.

Andere woordvorm

diploïd

diploïde

dovemansoor

dovemansoren

kinderdagen

kinderdag

rilde

rild

sacramentale

sacramentaliën

septimeakkoord

septiemakkoord

solde

solden

stoottroep

stoottroepen

stormtroep

stormtroepen

vrijeberoepsbeoefenaar

vrijberoepsbeoefenaar

Klinkers

accessiet

accessit

duivekaters

deuvekaters

kipbak

kiepbak

kipwagen

kiepwagen

monopoliën

monopolyen

mullah

moellah

rijschaaf

reischaaf

skister

skiester

tamboer-maître

tambour-maître

togus

toges

zich het apelazerus werken

zich het apelazarus werken

Medeklinkers

massala

masala

Andere

B.

B

commedia dell'  arte

commedia dell'arte

ecu-lening

eurolening

ecu-markt

euromarkt

ecu-obligatie

euro-obligatie

ecu-obligatiemarkt

euro-obligatiemarkt

ecu-rente

eurorente

grandprixtoernooi

grand-prixtoernooi

grandprixwedstrijd

grand-prixwedstrijd

M.

M

op de(n) pof

op de pof

op z'n jan-boerenfluitjes

op z'n janboerenfluitjes

st.-jakobsschelp

sint-jakobsschelp

sur place

surplace

ten eenre zijde

ter eenre zijde

te(n) eigen bate

te eigen bate

te(n) harent

te harent

te(n) hunnent

te hunnent

te(n) mijnent

te mijnent

te(n) onzent

te onzent

te(r) bestemde(r) plaatse

te bestemder plaatse

te(r) bestemder tijd

te bestemder tijd

te(r) elfder ure

te elfder ure

te(r) gelegener tijd

te gelegener tijd

ter bevoegde plaatse

te(r) bevoegde(r) plaatse

uiteten

uit eten

a-kant

A-kant

b-kant

B-kant

o-benen

O-benen

x-benen

X-benen