Toespraak minister M. van der Hoeven
(Alleen het gesproken woord geldt)
Dames en heren,
Aanstaande zaterdag ligt de nieuwe Woordenlijst Nederlandse Taal in de boekwinkels. De makers van bijna alle toonaangevende naslagwerken hebben met de Taalunie samengewerkt om gelijktijdig spellinghandleidingen en woordenboeken klaar te hebben. Met de publicatie van die reeks producten wordt een tienjarig -zorgvuldig voorbereid- proces afgesloten. Als lid van het Comité van Ministers van de Nederlandse Taalunie ben ik tevreden over het resultaat.
Het Comité van Ministers heeft de uitgangspunten uitgezet voor de nieuwe Woordenlijst Nederlandse Taal. We hadden daarbij drie doelen voor ogen:
- Ten eerste wilden we de Woordenlijst actueel houden. De nieuwe druk geeft antwoord op vragen over de juiste spelling van nieuwe woorden. Woorden die sinds 1995 in onze taal zijn gekomen, zoals chatbox, spam, spamfilter, internet, e-boek, sms'en en ecoaardappelen. Ook is bijgehouden welke woorden in de afgelopen tien jaar nog maar weinig gebruikt zijn. Deze zijn uit de woordenlijst gehaald.
- Ten tweede hebben we in 1994 besloten om de Nederlandse spelling niet meer te veranderen. We hebben één uitzondering, op de regel voor de tussen-n, geschrapt. Paardebloem wordt dus gewoon paardenbloem. Dit verhoogt de leerbaarheid en komt tegemoet aan de kritiek. Alle brieven en artikelen van onderwijzers, docenten, neerlandici, spellingsdeskundigen en taalliefhebbers van de afgelopen tien jaar zijn bewaard, gelezen en verwerkt volgens deze uitgangspunten in de nieuwe lijst.
- Ten derde wilden we zorgen voor overeenstemming tussen de Woordenlijst en andere bronnen. Bijvoorbeeld woordenboeken, taaladvieswerken en computerprogramma's voor spellingcontrole. Daarom is samenwerking gezocht met de makers van die producten.
Zijn die drie doelstellingen gehaald? Ik vind van wel, dat zal u niet verbazen. Het is er alleen maar beter op geworden!
Op een paar onderdelen van de spelling gaf de Woordenlijst geen antwoord. Bijvoorbeeld het gebruik van de hoofdletter, de schrijfwijze van afkortingen en leenwoorden uit het Engels en Frans, aan verkleinwoorden van leenwoorden. Over dat soort kwesties gaat bijna de helft van de vragen die bij de Taaltelefoon en het Genootschap Onze Taal binnenkomen. De Leidraad bij de Woordenlijst geeft op die punten voortaan houvast.
Aan de Leidraad is trouwens veel meer veranderd. De tekst bevat meer voorbeelden en heeft een helderder structuur, zodat taalgebruikers sneller hun weg vinden. Ook de alfabetische trefwoordenlijst is aangepast. Lange rijen eenvoudige samenstellingen zijn ingeperkt om plaats te maken voor minder vaak gebruikte woorden die wél spellingproblemen opleveren. Met minder trefwoorden worden nu dus veel meer twijfelgevallen opgelost.
Dankzij samenwerking met uitgevers van andere spellinguitgaven zijn álle trefwoorden in álle uitgaven vergeleken, zodat wij u bijna met de hand op het hart kunnen verzekeren dat alle woorden volgens de officiële regels zijn gespeld. De spellingklokken zijn als het ware gelijk gezet! Voor zover wij weten is dat nog in geen enkel ander taalgebied vertoond.
Dus nogmaals, ik denk dat onze doelstellingen zijn gehaald. En we hebben er nog een schepje bovenop gedaan door woorden toe te voegen uit het Surinaamse Nederlands, zoals okseltruitje (dat is een mouwloos T-shirt) of handknie (een elleboog).
De belangrijkste sleutelwoorden voor de nieuwe Woordenlijst zijn continuïteit, toegankelijkheid, uniformiteit en actualiteit. Aan u en alle andere taalgebruikers om te bepalen of u vindt dat we daar in geslaagd zijn.
Veel schooldirecties, leerkrachten en educatieve uitgevers zullen zich afvragen wat de nieuwe Woordenlijst voor hen betekent. Ik kan hen geruststellen. De spelling volgens de nieuwe Woordenlijst wordt voor het onderwijs pas in het schooljaar 2006 - 2007 van kracht. Uitgevers hebben dus ruim de tijd om hun uitgaven aan te passen.
Door het kleine aantal veranderingen hoeven scholen de normale loopcyclus van hun methodes niet in te korten. In een werkboek Nederlands voor het vierde jaar van het Voortgezet Onderwijs bleken 22 wijzigingen nodig op een totaal van 52.000 woorden. Dat komt neer op 0,04%.
Een vraag die bij veel leerkrachten leeft, is of zij tot volgend schooljaar de oude regels moeten onderwijzen. Dat is natuurlijk niet nodig. Het ligt voor de hand dat we leerlingen vanaf nu vertrouwd maken met de nieuwe situatie.
In de praktijk zal dat erg meevallen. Het gaat vooral om kwesties die tot nu toe niet of onvoldoende geregeld waren. Er is maar één 'echte' verandering: de afschaffing van de paardenbloemregel. De komende weken zal het onderwijs informatie ontvangen over de nieuwe Woordenlijst, ook via Kennisnet.
Dames en heren, is spellen vanaf nu voor jong en oud zo eenvoudig dat Het Groot Dictee van de Nederlandse Taal zijn tenten kan opdoeken en dat het spellingonderwijs het voortaan met minder uren kan stellen? Natuurlijk niet. Volstrekt probleemloos spellen zal altijd moeilijk blijven. Maar ik weet wél zeker dat de spelling toegankelijker, eenduidiger en daardoor beter hanteerbaar is geworden.
Dank u wel.
Wegwijzer – Colofon – Contact – Vrijwaring – Opmerkingen en reacties
