Sofeer: woordenboek en spellingcontrole voor Hebreeuwse en Jiddisje woorden in het Nederlands
In september 2008 verscheen de applicatie Sofeer, een elektronisch woordenboek van Hebreeuwse en Jiddisje woorden die met enige regelmaat in Nederlandse teksten voorkomen. Het programma is geschikt voor computers met MS Windows en werkt binnen de programma's van MS Office, o.a. de tekstverwerker MS Word. In Word wordt een extra werkbalk geïnstalleerd met drie knoppen: een spellingcontrole, het woordenboek en een helpbestand. De spellingcontrole is ook te gebruiken in de andere programma's van Office, zoals Excel, PowerPoint en Acces. De controle is geïntegreerd in de gewone spellingcontrole van MS Office, zodat alle woorden in een tekst in één keer op de juiste spelling kunnen worden getoetst.
Sofeer is een elektronische bewerking van het in 2002 verschenen boek Hebreeuwse en Jiddisje woorden in het Nederlands: spelling, uitspraak, buiging, herkomst en betekenis. Het is tevens uitgebreid. Het bevat nu een kleine vijfduizend woorden, waaronder een flink aantal namen. Het programma is een belangrijke aanvulling op de gewone spellingcontrole, zeker voor die mensen die veel met Hebreeuwse en Jiddisje woorden werken, in de eerste plaats voor leden van de joodse gemeenschappen in ons taalgebied maar bijvoorbeeld ook voor Bijbelspecialisten. Zowel het boek als de elektronische uitgave Sofeer zijn initiatieven van de Stichting Hebreeuwse en Jiddisje woorden in het Nederlands. Voor de technische ontwikkeling van Sofeer is een beroep gedaan op het Nederlandse technologiebedrijf Polderland, dat ook Nederlandse taalcomponenten ontwikkelt in opdracht van Microsoft.
De Nederlandse Taalunie heeft beide projecten met een bescheiden financiële bijdrage ondersteund. Bij de voorbereiding van het boek was de directe overweging dat het project kon bijdragen aan de herziening van de officiële Woordenlijst Nederlandse Taal ("Groene Boekje"). De eerste editie bevatte woorden uit het Hebreeuws en Jiddisj met uiteenlopende spellingen. Aangezien die verschillende spellingen met enige regelmaat in teksten teruggevonden konden worden, was het voor de Taalunie en de experts die in haar opdracht bij de herziening waren betrokken niet eenvoudig hierin keuzes te maken. De Stichting bood aan om voor de spelling van de genoemde woorden in het Nederlands principes op te stellen en keuzes te maken in samenspraak met leden van de joodse gemeenschappen en andere betrokkenen in Nederland en België. De Taalunie wilde bij die keuzes aansluiten om aldus te zorgen voor een maximale maatschappelijk aanvaardbaarheid van de officiële spelling van die woorden. Ook aan de digitalisering in de vorm van Sofeer is financiering besteed, omdat digitalisering kansen biedt tot een zo groot mogelijke verspreiding zonder drempels, via internet. Bovendien biedt een digitaal bestand betere garanties op permanent technisch en inhoudelijk beheer, zodat de inspanning niet verloren gaat en met relatief weinig moeite materiaal kan worden toegevoegd of bewerkt. Een belangrijke overweging voor de samenwerking was ten slotte dat het weliswaar om een relatief beperkt deel van de Nederlandse woordenschat ging, maar dat dit deel voor de joodse gemeenschappen in Nederland en België een heel belangrijke cultuuridentificerende functie heeft.
Het programma Sofeer kan gratis worden opgevraagd en geïnstalleerd. De Taalunie hoopt dat veel taalgebruikers van die mogelijkheid gebruik zullen maken. In samenspraak met de Stichting is ervoor gekozen het programma beschikbaar te stellen via de server van de TST-Centrale (een initiatief van de Nederlandse Taalunie, ondergebracht bij het Instituut voor Nederlandse Lexicologie). Onder deze tekst vindt u een link naar de downloadpagina op de website van de TST-Centrale. De TST-Centrale zal ook instaan voor het technische beheer van de applicatie en fungeren als helpdesk.
Zoals boven aangegeven is er voor de spelling overlegd tussen de Stichting en de uitvoerende instanties die betrokken waren bij de voorbereiding van de editie 2005 van de officiële Woordenlijst. Op enkele uitzonderingen na hebben woorden die in beide bronnen voorkomen een identieke spelling. Alleen in een beperkt aantal gevallen geeft Sofeer voor woorden die ook in het Groene Boekje staan een afwijkende spelling. Het gaat in totaal om 18 woorden, die in het woordenboek en in het helpbestand van Sofeer worden genoemd.
Meer informatie over Sofeer is te vinden op de website van de TST-Centrale (http://tst.inl.nl/producten/SFR/) en op de website van de Stichting Hebreeuwse en Jiddisje woorden in het Nederlands (http://www.sofeer.nl/).
Wegwijzer – Colofon – Contact – Vrijwaring – Opmerkingen en reacties
