Marloes Elings, De Journalist nr.13, 28 juli 2006
Op 1 augustus wordt de nieuwe spelling officieel. De meeste media gaan 'm gebruiken, een minderheid niet. Zij hanteert een eigen spellingsbijbel: het 'Witte Boekje'. Chaotisch? Nauwelijks: de veranderingen zijn te minimaal. Maar dat maakt de discussie niet minder emotioneel. 'Taal is van ons, niet van kamergeleerden.'
Volkskrant-redacteur Bas van Kleef waant zich dezer dagen 'een omgekeerde Hansje Brinkers'. 'Ik heb mijn vinger uit de dijk gehaald en een vloedgolf veroorzaakt.' Van Kleef schreef eind vorig jaar een groot stuk in zijn krant waarin hij gehakt maakte van het nieuwe 'Groene Boekje'. 'Het moet een keer ophouden en die keer is nu gekomen. Daarom scheiden hier onze wegen', schreef hij over de nieuwste spellingsafspraken van de Nederlandse Taalunie. Eerder deed adjunct-hoofdredacteur René van Rijckevorsel hetzelfde in Elsevier. Het genootschap Onze Taal en andere media sloten zich bij het protest aan en organiseerden een alternatief: het 'Witte Boekje'. Deze spellingsgids verschijnt half augustus. 'Wij gebruiken de officiële spelling uit 1995, maar hebben alle struikelblokken uit de weg geruimd', vertelt redacteur Wim Daniëls, taalkundige en schrijver van diverse taalboeken.
Leden van de werkgroep Spelling van de Taaladviescommissie, de bedenkers van het 'Groene Boekje', noemen het alternatief 'een volstrekt overbodig initiatief' en 'een betreurenswaardige actie'. Voorzitter van de werkgroep, Maarten van Toorn, bestrijdt dat het 'Groene Boekje' te moeilijk zou zijn. 'Als je het over de tussen-n hebt bijvoorbeeld, is die regel in 98 procent van alle gevallen eenvoudig. Slechts in 2 procent van de gevallen vergt het enig nadenken.' Commissielid Piet van Sterkenburg schampert dat de makers van het 'Witte Boekje' dat probleem hebben opgelost door te zeggen dat iedereen zelf mag weten wat-ie met die tussen-n doet. 'Spijtig! Laten we streven naar een eenheidssysteem, want met vrijheid-blijheid ben je de generatie die moet leren spellen, niet van dienst.'
Die wens delen ook de makers van het 'Witte Boekje'. Maar dat eenheidssysteem moet dan wel het 'Witte Boekje' zijn, niet het 'Groene'. 'Taal is van gebruikers', beargumenteert Daniëls. 'Niet van een soort super-Verdonken die heel pietepeuterig regels tot in het uiterste doorvoeren zonder aan de gebruikers te denken.' Daniëls raakt met zijn reactie de kern van het conflict, want de strijd gaat niet over de vraag welke spellingsgids beter is, maar over de vraag van wie de taal is. Wie gaat over het Nederlands? Wie neemt de beslissingen? Voorzitter Van Toorn beaamt: 'Misschien is dit alles een beetje een territoriumgevecht.' Een gevecht dat overigens vooral gevoerd wordt door mannen. Boze mannen die zich 'gepasseerd voelen' en 'voorgelogen'.
De nieuwe spelling zou namelijk nauwelijks veranderen, maar het nieuwe 'Groene Boekje' blijkt toch iets meer te zijn aangepast dan iedereen verwachtte. En dat alles zonder overleg met de gebruikers. 'De Taalunie heeft niemand iets gevraagd', zegt Van Rijckevorsel van Elsevier geïrriteerd. 'Het zou toch veel logischer zijn als de overheid de burger vraagt wat hij verlangt voor zij de regels verandert?' Commissielid Van Sterkenburg betwist dat niemand iets is gevraagd. 'We hebben tweeënhalf jaar geleden iedereen die met taal werkt uitgenodigd om mee te praten over de nieuwe spelling', vertelt hij, 'maar aan die uitnodiging is door journalisten geen gevolg gegeven.' Volkskrant-redacteur Van Kleef zegt van niets te weten. 'Ik heb geen uitnodiging gezien.'
De freelance voorlichter van de Taalunie - 'speciaal aangesteld vanwege de nieuwe spelling' - zegt dat Van Kleef het bij het rechte eind heeft. 'Voor het platform zijn vooral mensen uitgenodigd die problemen hadden met de spelling van 1995; makers van woordenboeken of spellingscontroleprogramma's, en taaladviseurs. Geen journalisten.'
Koren op de molen van de gebelgde taalfreaks. 'De arrogantie van de macht', reageert Van Rijckevorsel. 'Typisch Haags gedrag!' Het sterkt hem in de overtuiging dat het goed is dat er een alternatief komt voor het 'Groene Boekje'. Half augustus ligt het in de winkel.
Collega Van Kleef kijkt vol verwachting uit naar de eerste verkoopcijfers. 'Als er miljoenen 'Witte Boekjes' worden verkocht, is er wel wat gebeurd'. Dan heeft opa, zoals mijn vrouw zegt, zijn laatste trucje laten zien. Dan kan ik rustig mijn ogen sluiten.'
Van Rijckevorsel hoopt op een 'Duits effect'. Hij doelt op de actie in 2004 van Duitse kranten. Zij keerden één jaar voordat de nieuwe spelling officieel van kracht zou worden, en masse terug naar de oude spelling. En zij stonden niet alleen; 50 procent van alle Duitsers bleek de nieuwe spelling niet te gebruiken. Daaronder ook de meeste inwoners van de deelstaat Sleeswijk-Holstein. Zij stemden namelijk al in 1998 tegen de nieuwe spelling. Sindsdien wordt in één van de zestien Duitse deelstaten officieel een andere spelling gebruikt. Vooralsnog niets van dat soort Duitse taferelen in Nederland. Ook al wordt in diverse publicaties de indruk gewekt dat heel journalistiek Nederland het 'Witte Boekje' zal aanschaffen en dat een spellingsrevolutie naakt. Maar dat is wat al te rooskleurig, want heel veel collega's blijven het 'Groene Boekje' trouw. Die van De Telegraaf bijvoorbeeld, Het Parool en het AD. En ook de GPD en het ANP blijven de woordenlijst van de Nederlandse Taalunie gebruiken. 'Wij zijn gezagsgetrouw en moeten niet voorop lopen', verklaart ANP-hoofdredacteur Rob de Spa. 'Het grootste deel van onze afnemers blijft het 'Groene Boekje' gebruiken, dus kiezen wij ook voor de traditionele woordenlijst.' Pas als alle mediabedrijven zonder meer voor de 'Witte' spelling zouden kiezen, stappen ook wij over. Maar dat is niet het geval.'
Ook grote uitgeverijen van vakbladen kiezen voor het vertrouwde 'Groene Boekje'. Kluwer bijvoorbeeld. Bohn Stafleu Van Loghum en ook de wetenschappelijke uitgeverij Koninklijke Van Gorcum. Niet alle redacteuren zijn daar even gelukkig mee, zegt een redacteur/verslaggever van Bijzijn, het vroegere Verpleegkunde Nieuws. 'Vanwege alle educatieve uitgaven heeft Bohn Stafleu Van Loghum gekozen voor het 'Groene Boekje', zegt Adri van Beelen. 'Maar ik had liever de 'Witte' spelling gehad.' Puur omdat ik van nature tegen spellingsherzieningen ben. Ik zal het hoofd dus moeten buigen.'
De hoofdredacteur van maandblad 025, Rian van Lierop, is minder meegaand. Zij koopt half augustus het 'Witte Boekje' en gaat de alternatieve spelling gebruiken. Ook al blijft haar uitgever, Koninklijke Van Gorcum, het 'Groene Boekje' hanteren. 'Wij zijn een kleine, vreemde eend in de bijt. Er is niemand van de uitgeverij die moeite doet om in de gaten te houden wat wij doen. Dat heeft als voordeel dat je kunt doen wat je zelf goed acht.'
Een uitzondering, vermoedt Mattijs Diepraam. Hij is verbonden aan het Haagse tekstbureau Jager & Neyndorff en schrijver van een - intern uitgegeven - boekje over de nieuwe spelling. Volgens Diepraam zullen de meeste vakbladen, huisorganen en websites zich aan het nieuwe 'Groene Boekje' houden. 'Ik denk dat het merendeel van de grote bedrijven geen zin heeft om zich aan te sluiten bij een rebels initiatief. Zij willen gewoon duidelijkheid. En rust in de tent.'
Voor hoofd- en eindredacteuren van overheidsbladen is het niet eens de vraag of ze de ene of de andere spelling gaan gebruiken. Zij zijn bij wet genoodzaakt om de officiële woordenlijst Nederlandse taal toe te passen. Net zoals alle uitgevers van educatieve boeken en websites. Een aantal van hen hebben inmiddels een workshop Nieuwe Spelling achter de rug. Tekstbureau Jager & Neyndorff verzorgt zo'n scholing via internet: Taalonline. 'Vooral mensen uit het onderwijs en die op communicatieafdelingen bij de overheid werken zijn geïnteresseerd.'
Het lijkt erop dat het 'Groene Boekje' als winnaar uit de taalstrijd gaat komen. Maar daardoor laten de sympathisanten van het 'Witte Boekje' zich niet uit het veld slaan. 'Ik verwacht dat binnen vijf jaar één van de twee spellingsgidsen bakzeil zal halen', zegt Daniëls. En in zijn ogen, die van een taalrebel, wordt het dan het 'Groene Boekje' wat het onderspit delft. 'Onze spellingsgids is namelijk begrijpelijker en vollediger', zegt hij strijdlustig. 'En veel gebruiksvriendelijker!'
Witte Spellers & Sympathisanten
Volkskrant; Trouw; Elsevier; Planet Internet; HP/De Tijd; NOS Journaal; Onze Taal; NRC Handelsblad; Uitgeverij Prisma; de Groene Amsterdammer; Tekstnet; Gay Krant; Katholiek Nieuwsblad; MediaFacts; Wereldomroep -Quote Media; Uitgeverij Ankh-Hermes en Uitgeverij de Bezige Bij ondersteunen het initiatief, maar het is nog onduidelijk of zij het Witte Boekje daadwerkelijk gaan gebruiken.
NB deze lijst is niet volledig omdat het Platform Witte Spelling nog niet alle reacties heeft geïnventariseerd.
Wegwijzer – Colofon – Contact – Vrijwaring – Opmerkingen en reacties
