Provinciale Zeeuwse Courant, 4 augustus 2006
Deze week werd de geactualiseerde spelling van kracht in het onderwijs en bij de overheid. Er is geen nieuwe spelling, zo verzekert de Nederlandse Taalunie, wel een nieuwe Woordenlijst Nederlandse taal. Het is maar welke naam je het beestje wilt geven.
De Provinciale Zeeuwse Courant zal zich inspannen om de nieuwe regels te volgen. Dat is niet om gehoorzaam te zijn. De redactie heeft om praktische redenen besloten de woordenlijst te hanteren die vorig jaar verscheen en nu geldig wordt. Twee grote persbureaus waarvan de PZC dagelijks nieuws betrekt, de Geassocieerde Pers Dienst (GPD) en het Algemeen Nederlands Persbureau (ANP), volgen de laatste regels van de Taalunie. Het zou onhandig en tijdrovend zijn van de werkwijze van die bureaus af te wijken.
Het ziet ernaar uit dat Nederland wat betreft de spelling van de taal een stadhouderloos tijdperk tegemoet gaat. Enkele media en het genootschap Onze Taal besloten een eigen spelling te volgen die in het zogenaamde Witte Boekje is vastgelegd. De samenstellers daarvan menen dat hun manier van spellen eenvoudiger is dan die van het Instituut voor Nederlandse Lexicologie dat in opdracht van de Nederlandse Taalunie het Groene Boekje samenstelde. Met 'eenvoudig' wordt vooral bedoeld dat de witte spelling beter aansluit bij het taalgevoel van veel mensen.
Bedremmeld
Die stelling is aanvechtbaar. Het taalgevoel van de een is niet dat van de ander. Veel ouderen zitten nog altijd een beetje bedremmeld te kijken naar woorden als 'portemonnee', 'paraplu' en 'vakantie'. Zestigers van nu hebben op de lagere school (nu basisschool) erg hun best moeten doen om 'portemonnaie', 'parapluie' en 'vacantie' goed te spellen. Toen ze dat eenmaal bij reflex deden, werd het allemaal anders. Jammer, vonden velen. Want de vernieuwde spelling bood niet meer de vanzelfsprekendheid waarmee in het voorbijgaan wat Franse woordjes werden geleerd. 'La pluie' voor 'regen', 'la monnaie' voor 'muntgeld', 'les vacances' voor 'vakantie'. Vernieuwing van de spelling bracht ook met zich dat het minder eenvoudig werd verbanden te leggen met andere talen. Daarmee verdween voor een goed deel een spelelement - zoek de verbanden- uit het Nederlands.
In de spelling die deze week officieel geldig werd, zijn de samenstellers van het Groene Boekje, zeggen ze, eindweegs teruggegaan naar de taal van herkomst. Een nobel streven, maar de inconsequenties ontnemen het zicht op de goed bedoelingen. Wie kan uitleggen waarom 'accorderen' met twee c's gespeld moet worden en akkoord met twee k's, die dient aanstonds een koninklijke onderscheiding te ontvangen.
Koning
Dat geldt ook voor degenen die weten duidelijk te maken waarom Koning Winter en Koning Voetbal met een hoofdletter beginnen en domme august, brave hendrik en dolle mina met een kleine letter. In alle gevallen gaat het om het gebruik van namen om een breder begrip aan te duiden. Wellicht denken de gekke henkie, malle appie en malle beppie van de Taalunie dat Koning Winter en Koning Voetbal bestaande figuren zijn.
Het gebruik van de apostrof of het liggende streepje, daar worden een soort regels voor gegeven die een enkele Einstein onder ons kan bevatten maar die een met een gewoon verstand begiftigd mens tot wanhoop brengen. Dat geldt ook voor en de tussen-n. Mensen die de taal als gereedschap hebben, zullen veelvuldig de gebruiksaanwijzing moeten raadplegen. Dat gold voor het Groene Boekje van tien jaar geleden, dat geldt voor dat van nu.
De voorschriften van de Taalunie bieden lang niet altijd houvast. Het is echter de vraag of de samenstellers van het Witte Boekje een ijzeren logica in acht kunnen nemen.
Logisch zou zijn het woord 'logies' als 'lozjies' te spellen, maar ook wie een pleidooi houdt voor fonetisch spellen, komt zichzelf al heel snel tegen. Het zou leiden tot zinnen als: "Ik kom uit de Rainstreek, net als hai. Wai zain niet in hetzelfde dorp opgegroeid maar dat is spaikers op laag water zoeken." Of: "Laetn we wel wezn, het noordn is wel vóór elkaer." Je weet niet wat je ziet; heel verwarrend.
Riemen
Voorlopig zullen we moeten we roeien met de riemen die we hebben. De PZC kiest die van de Taalunie, in de wetenschap dat de regels hier en daar ondoorzichtig zijn. Wij hebben dan ook het boze vermoeden dat de overgang niet vlekkenloos zal verlopen.
Een troost voor iedereen is dat iedereen wel eens fout zal gokken. En dat niemand meer al te gauw voor dom wordt versleten. De spelling van het lot leidt dus wel tot meer gelijkheid.
door A.J. Snel
Wegwijzer – Colofon – Contact – Vrijwaring – Opmerkingen en reacties
