Ewoud Sanders, NRC Handelsblad, 19 december 2005
Eigenlijk had ik het hier vandaag over een nieuwe titulatuurgids willen hebben, maar nieuws gaat altijd voor, en zeker het nieuws dat enkele landelijke dagbladen, vier opinieweekbladen plus het NOS-Journaal de nieuwste spellingwijzigingen gaan boycotten. Dat begint op een spellingoorlog te lijken, zoals die al jaren in Duitsland woedt.
Nu we aan het begin staan, is het goed om nog eens naar de oorzaken te kijken. Een daarvan is irritatie. Ons was in het vooruitzicht gesteld dat er slechts één regel zou worden aangepast, de zogenoemde paardenbloemregel, en dat er verder weinig zou veranderen. Er zouden alleen wat 'plooien worden gladgestreken', zoals de Taalunie het formuleerde. Dat paardenbloem nu met een tussen-n wordt geschreven, zal de meeste mensen worst zijn, maar het rechtstrijken van die plooien bracht veel meer veranderingen met zich mee dan algemeen was verwacht. Volgens de Taalunie - ik heb bij de vorige spellingherziening nog voor ze gewerkt - gaat het om minder dan duizend wijzigingen. De Sdu, uitgever van het Groene Boekje, bracht eerst naar buiten dat er negenduizend wijzigingen waren, maar zegt nu dat het er waarschijnlijk zo'n drie- of vierduizend zijn.
Er is nog een dieper liggende oorzaak. De spellingwijzigingen zijn het werk van de Werkgroep Spelling van de Nederlandse Taalunie. Die bestaat uit een aantal slimme taalkundigen. Taalkundigen kijken bij hun beslissingen naar regelmatigheden in grote groepen woorden. Als zij vaststellen dat ideeënloos de enige afleiding met -loos is die met een tussen-n wordt geschreven, dan maken zij daar ideeëloos van. Wetenschappelijk gezien hebben zij daar volkomen gelijk in, maar ik denk dat de spellingcommissie te weinig oog heeft voor de 'gewone' taalgebruiker, die niet naar grote groepen woorden maar juist naar individuele woorden kijkt. Lang niet iedereen weet bijvoorbeeld wat een ongelede samenstelling is (de taalkundige reden voor de absurde afbreking Fran/krijk), en dat maakt het moeilijk om de regels en redeneringen van de spellingcommissie te volgen. Volgens mij moet je niet alleen slimme taalkundigen in zo'n commissie zetten, maar bijvoorbeeld ook onderwijzers, die het moeten kunnen uitleggen.
Die onverwacht grote hoeveelheid veranderingen heeft niet alleen tot irritatie, maar ook tot onzekerheid geleid. Het is echter de vraag of die door deze boycot zal afnemen.
Ik denk het niet. Sterker nog, ik denk dat de onzekerheid alleen zal toenemen. De boycottende partijen zeggen nu: wij houden ons aan de regels van 1995. Dat betekent dat je de verbeteringen, die er óók zijn, terzijde schuift. Dat je voor de spelling geen gebruik meer kunt maken van de nieuwste Grote Van Dale of van andere herziene woordenboeken. Dat je de spelling van woorden die in de oude naslagwerken nog niet zijn beregeld, zelf moet gaan vastleggen. Dat je gaat afwijken van de spelling in leer- en schoolboeken. Dat je kopij en brieven van mensen die bijvoorbeeld de spellingchecker van Word gebruiken met de hand moet gaan aanpassen. Het idee is dat de boycottende partijen met elkaar gaan praten over een 'alternatieve spelling'. De kans dat ze in de dagelijkse, haastige praktijk onderling gaan afwijken, lijkt mij levensgroot.
Anderzijds lijkt de kans dat deze spellingoorlog gewonnen kan worden mij bijzonder klein. Om te beginnen moeten wettelijke besluiten in twee landen (Nederland en België) worden teruggedraaid. Woordenboeken, spellinggidsen, spellingcheckers, tekstverwerkingprogramma's, les- en leerboeken moeten worden aangepast - een operatie die miljoenen euro's zal kosten. En waarom ook alweer? Zijn er dan echt zóveel lelijke, onbegrijpelijke en ergerniswekkende veranderingen? Ik ken er een paar, ideeëloos bijvoorbeeld, maar die passen op een overzichtelijk boycotlijstje. Het zijn er wat mij betreft hoe dan ook te weinig om meteen het complete uurwerk te willen terugdraaien naar 1995.
Wegwijzer – Colofon – Contact – Vrijwaring – Opmerkingen en reacties
