In de publiciteit rond de officiële spelling en het daarvan bewust afwijkende Witte Boekje lopen feiten, meningen en emoties vaak door elkaar. Ons bereiken daarover vragen. Om tegemoet te komen aan de behoefte aan helderheid die uit deze vragen spreekt, geven we hier op enkele veelgehoorde uitspraken een reactie.
Vooraf: er geldt één officiële spelling in het hele Nederlandse taalgebied, dat bestaat uit Nederland, Vlaanderen en Suriname. Voor onderwijs en overheid is deze spelling voorgeschreven. Alle woordenboeken, lesboeken voor het schoolvak Nederlands en programma's voor spellingcontrole volgen deze spelling, wat bijdraagt aan de door zeer velen gewenste spellingeenheid.
De indruk dat de Taalunie de spelling onlangs drastisch heeft gewijzigd, is onjuist. Wie blijft spellen zoals hij/zij dat op school heeft geleerd, zal niet ineens veel spelfouten gaan maken.
Meer reacties op de officiële en de Witte spelling vindt u onder Reacties.
Uitspraken
- "Voor het Witte Boekje zijn taalgebruikers geraadpleegd"
- "Wie het Witte Boekje koopt, heeft ook de officiële (groene) spelling, en meer"
- "Er ontbreken woorden in het Groene Boekje"
- "Witte spelling biedt meer vrijheid"
- "Het taalgevoel van de gebruiker bepaalt hoe een woord wordt gespeld"
- "Het Witte Boekje bevat ook namen en verwijzingen van trefwoord naar spellingregel"
- "De witte spelling is logischer en eenvoudiger"
- "Groen spellen wordt duurder dan wit spellen"
- "De media volgen de witte spelling"
- "De spelling van 1995 bleek nog lang niet door iedereen verteerd, de pannenkoek met tussen-n lag velen nog zwaar op de maag, en daar konden ze /.../ WAO met hoofdletters en apk met kleine /.../ niet nog eens bij hebben"
"Voor het Witte Boekje zijn taalgebruikers geraadpleegd"
Reactie Taalunie: op de website van Onze Taal hebben enkele honderden mensen bij enkele tientallen woorden aangegeven welke vorm hun voorkeur had. In het zomernummer van het maandblad Onze Taal is te lezen dat een meerderheid van niet meer dan 0,1 % een voorkeur had voor het woord hondenhok zonder tussen-n. Met Google is eenvoudig vast te stellen dat de frequentie van de vorm mét tussen-n bij dit woord veel frequenter is dan die zonder. Toch is mede op basis van de enquête de algemeen aanvaarde tussen-n-regel uit 1995 in de witte spelling verworpen.
Voor de officiële spelling is gebruikgemaakt van vele duizenden taalvragen die door taaladviesdiensten zijn beantwoord.
"Wie het Witte Boekje koopt, heeft ook de officiële (groene) spelling, en meer"
Reactie Taalunie: het Witte Boekje geeft geen af∙breek∙plaat∙sen aan; dat doen de meeste naslagwerken met het keurmerk 'officiële spelling' wel. En vanzelfsprekend ontbreken er ook woorden in het Witte Boekje, ook woorden waarvan de spelling onzeker is. Zou bijvoorbeeld kartèl in de witte spelling met een accent grave geschreven moeten worden om verwarring met kartel te vermijden, zoals in de witte spelling appèl wordt onderscheiden van appel? Noch kartel, noch kartel staan in het Witte Boekje.
De officiële spelling omvat veel meer dan het Witte Boekje.
"Er ontbreken woorden in het Groene Boekje" (presentatie Witte Boekje 16 augustus)
Reactie Taalunie: bij de presentatie van het Witte Boekje werd een lijst uitgereikt met woorden die in de officiële Woordenlijst ontbreken: Allahoe akbar, appeltje-eitje, au revoir, b2b, ayurveda, big five, bitch... Alle hier genoemde voorbeelden, en vele meer, staan wel in andere naslagwerken met het keurmerk 'officiële spelling', zoals recente woordenboeken. De suggestie dat de officiële (groene) spelling uitsluitend voorkomt in het Groene Boekje, is onjuist. Er zijn meer dan 20 naslagwerken met het keurmerk 'officiële spelling'.
In de gezamenlijke naslagwerken met de officiële spelling zijn al meer dan 280.000 verschillende woorden gepubliceerd.
"Witte spelling biedt meer vrijheid"
Reactie Taalunie: in de kritiek op de officiële spelling duikt vaak het woord would-beschrijver op. Het voorbeeld maakt zichtbaar dat in de officiële spelling geldt: zo min mogelijk tekens als streepjes en punten. Er hóéft geen streepje in, maar iedereen kan gebruikmaken van de vrijheid die de officiële spelling expliciet biedt, namelijk het plaatsen van een koppelteken waar dat de leesbaarheid vergroot. Velen zullen die geboden kans ook benutten, en in woorden als pro-westers en populair-wetenschappelijk het niet-verplichte streepje toevoegen. De witte spelling schrijft hier het streepje voor, en biedt de gebruiker dus minder vrijheid dan de officiële spelling.
Streepjes zijn altijd toegestaan als ze de leesbaarheid vergroten.
"Het taalgevoel van de gebruiker bepaalt hoe een woord wordt gespeld."
Reactie Taalunie: de taalgebruiker die zich onzeker voelt, heeft liever houvast, dan een advies dat lijkt op "zoek het zelf maar uit". Dat blijkt al uit de vele duizenden vragen over spelling die jaarlijks aan taaladviesdiensten worden gesteld.
De vrijheid die de witte spelling propageert, is vooral lastig. Met name bij het zoeken naar informatie. Wie bijvoorbeeld op internet iets wil opzoeken over planten als kattensnor, of kattenstaart moet altijd twee keer zoeken. Wie een konijnenhok wil kopen, moet op de Marktplaats.nl ook 'konijnehok' intikken.
Duidelijkheid en consistentie hebben grote praktische voordelen boven verscheidenheid.
"Het Witte Boekje bevat ook namen en verwijzingen van trefwoord naar spellingregel"
Reactie Taalunie: dat het Witte Boekje aantrekkelijke kenmerken heeft, staat niet ter discussie. Dat de uitgever die graag onder de aandacht van het publiek brengt, is zijn goed recht. Hier wordt echter de vergissing gemaakt dat uitsluitend de Woordenlijst Nederlandse Taal en het Groene Boekje de officiële spelling hanteren. Dat is niet zo. Juist door de invoering van het keurmerk 'officiële spelling' heeft de Taalunie ervoor gezorgd dat alle uitgevers in hun woordenboeken en andere naslagwerken de officiële spelling kunnen opnemen. Het ruime aanbod van titels met het keurmerk 'officiële spelling' geeft de consument een brede keuze aan woordenboeken en naslagwerken in de officiële spelling. Wie bijvoorbeeld verwijzingen van trefwoord naar spellingregel, en eigennamen in de woordenlijst op prijs stelt, hoeft niet uit te wijken naar een afwijkende spelling; de Praktijkgids Spelling van Van Dale heeft deze kenmerken ook.
Wie een alternatief zoekt voor het Groene Boekje heeft binnen de officiële spelling genoeg te kiezen.
"De witte spelling is logischer en eenvoudiger"
Reactie Taalunie: in het Witte Boekje worden behalve regels ook zogenoemde 'richtingbepalers' beschreven. Een daarvan is dat veel taalgebruikers geneigd zijn géén tussen-n te schrijven "als de gedachte aan het enkelvoud, aan één ding of dier, duidelijk overheerst: gildebroeder, kerkeraad, .../.../ In de woordenlijst wordt in deze gevallen geen tussen-n weergegeven". Toch staan gazellenoog, hanenkam (kam van een haan), kippenei, hondenbeet mét een tussen-n in het Witte Boekje.
Een andere richtingbepaler luidt dat er géén tussen-n wordt geschreven "als de hele samenstelling geen letterlijke betekenis (meer) heeft: hanepoten, kuttekop, ...". Toch staan apenstaartje, bokkenpruik en geitenbreier (en vele andere) mét een tussen-n in de woordenlijst van het Witte Boekje.
De groene basisregel, die in al deze gevallen een tussen-n voorschrijft, is eenvoudig en logisch.
"Groen spellen wordt duurder dan wit spellen"
"Het Groene Boekje kost 19,95, de bijbehorende elektronische versie kost 10 euro. Het Witte Boekje gaat 14,95 kosten, inclusief het schijfje wordt het 27,50 euro." (De Volkskrant 1/8/6)
Reactie Taalunie: het Witte Boekje kost intussen 18,50 euro, maar de officiële spelling volgen kost niets. Op de website van de Nederlandse Taalunie zijn de Woordenlijst (http://woordenlijst.org) én de leidraad 24 uur per dag gratis te raadplegen.
Bovendien bevat elk recent woordenboek met het keurmerk 'officiële spelling' ook de 'groene' spelling; deze krijg je er als het ware gratis bij. Hetzelfde geldt voor de spellingcorrector van Microsoft Office (o.a. Word). Voor oudere versies is een update te downloaden en in nieuwe versies van de software is de spellingcorrector aangepast aan de officiële spelling.
De officiële spelling is niet beperkt tot het Groene Boekje. Er zijn ook andere spellinggidsen te koop die de officiële spelling volgen. De Prisma Spellinggids van uitgeverij Het Spectrum is met 14,90 euro, inclusief cd-rom goedkoper dat het Witte Boekje. De Praktijkgids Spelling van Van Dale is - inclusief cd-rom met de complete woordenlijst van de Grote Van Dale - met 19,90 euro zelfs nog 7,60 euro goedkoper dan het Witte Boekje met cd.
De officiële spelling hoeft niets te kosten.
"De media volgen de witte spelling"
Reactie Taalunie: ANP, Telegraaf, Het Parool, Algemeen Dagblad, De Standaard, Dagblad van het Noorden, De Morgen, PZC, Metro, Spits, alle onderwijsuitgeverijen, en vele, vele andere volgen de officiële spelling.
De grootste en de meeste media volgen de officiële spelling.
"De spelling van 1995 bleek nog lang niet door iedereen verteerd, de pannenkoek met tussen-n lag velen nog zwaar op de maag, en daar konden ze /.../ WAO met hoofdletters en apk met kleine /.../ niet nog eens bij hebben"
(uit de toespraak van Bas van Kleef bij de presentatie van het Witte Boekje)
Reactie Taalunie: ook het Witte Boekje spelt WAO met hoofdletters en apk met kleine.
Veel door 'wit' verguisde 'groene' woorden staan in dezelfde spelling in het Witte Boekje.
Wegwijzer – Colofon – Contact – Vrijwaring – Opmerkingen en reacties
