Feiten en cijfers
Voor zo'n 23 miljoen mensen is Nederlands de moedertaal. Het is een van de 40 meest gesproken talen in de wereld. Als je bedenkt dat er wereldwijd meer dan 6000 talen gesproken worden, dan scoort het Nederlands behoorlijk hoog. Niet alleen daarom, ook om allerlei andere redenen is het een wereldtaal. Ongeveer 16 miljoen Nederlanders, 6 miljoen Vlamingen en 400.000 Surinamers spreken thuis Nederlands.
Er zijn overigens geen exacte onderzoeksgegevens beschikbaar over het aantal sprekers van het Nederlands. Aantallen zijn dus altijd gebaseerd op schattingen.
De achtste plaats in Europa
Het Nederlands staat op de achtste plaats in de rangorde van de talen van de Europese Unie, als je die opstelt op basis van het aantal moedertaalsprekers. Het Nederlands is dus groter dan bijvoorbeeld het Zweeds.
Op wereldschaal komen we ver achter het Chinees dat 1 miljard moedertaalsprekers heeft, het Engels met 350 miljoen, het Spaans met 250 miljoen, het Hindi met 200 miljoen en het Arabisch met 150 miljoen.
Toch is het Nederlands van de ruim 6000 talen die in de wereld gesproken worden, de 37ste.
Geografie
Het Nederlands is ook een officiële taal in de Europese Unie en de Unie van Zuid-Amerikaanse Naties. De Unie van Zuid-Amerikaanse Naties (Unasur) is een politieke en economische unie van de 12 onafhankelijke staten in Zuid-Amerika.
Verder wordt het Nederlands gesproken in delen van Duitsland en Frankrijk.
Landen waar het Nederlands een officiële taal is:
- Nederland
- België
- Suriname
- Aruba
- Curaçao
- Sint Maarten
Afrikaans is geen Nederlands, maar het lijkt er toch in vele opzichten op. Voor Nederlandstaligen is het goed te lezen en redelijk verstaanbaar. En omgekeerd geldt natuurlijk hetzelfde. In Zuid-Afrika is het Afrikaans één van elf officiële talen. Ongeveer 6 miljoen Zuid-Afrikanen spreken het thuis. In Namibië is het de meest gesproken taal. Het heeft daar alleen geen officiële status.
Het Afrikaans is ontstaan uit het Nederlands zoals dat in de 17e eeuw werd gesproken door de Zuid-Hollandse en Zeeuwse kolonisten die zich in de Kaapkolonie vestigden na de stichting van Kaapstad in 1652. Het is vermengd met het gecreoliseerde Hollands dat de autochtone bewoners, vooral de Khoikhoi, spraken en vermengd met de talen van de Franse en Duitse kolonisten en de Maleis- en Portugeestalige slaven.
Het grootste woordenboek ter wereld
Het Woordenboek der Nederlandsche Taal is het grootste woordenboek ter wereld. Het is een historisch woordenboek van het Nederlands van 1500-1976. Het is gepubliceerd in afleveringen tussen 1864 en 1998 en werd gemaakt door het Instituut voor Nederlandse Lexicologie (INL). Samen zijn het veertig dikke boeken geworden met daarin 91.610 kolommen op 45.805 bladzijden. Er worden 400.000 woorden besproken.
De citaten waarmee de betekenissen worden geïllustreerd, lopen op tot 1,7 miljoen. Er staan ongeveer 50 miljoen woorden in het boek. Dat zijn allemaal wereldrecords. Het WNT is tegenwoordig ook online te raadplegen.
Hoeveel woorden kent het Nederlands?
De schattingen lopen sterk uiteen. Piet van Sterkenburg, van 1977 tot 2007 directeur van het Nederlands-Vlaamse Instituut voor Nederlandse Lexicologie in Leiden, schat het aantal Nederlandse woorden ‘voorzichtig’ op meer dan 1 miljoen. Cornelis Kruyskamp, voormalig hoofdredacteur van Van Dale, schreef in het voorwoord tot de tiende druk dat er volgens hem in alle tijden 2 tot 5 miljoen Nederlandstalige woorden gebruikt zijn. De Taaldatabank is een computer waarin alle woorden en woordvormen - lezen: lees, leest, las, lazen... - worden opgeslagen van twaalfde tot en met de 21ste eeuw. Die bevat al meer dan 60 miljoen woorden.
Het aantal Nederlandse woorden is onbeperkt, want je kunt met de bestaande grondwoorden steeds nieuwe samenstellingen en afleidingen maken. Het grootste deel van de nieuwe woorden in een woordenboek zijn dan ook samenstellingen met elementen die er al in voorkwamen.
Eén standaardtaal met drie poten
De termen Standaardnederlands en AN (Algemeen Nederlands) betekenen hetzelfde. Het is de variant van het Nederlands die als norm wordt gehanteerd. De term ABN (Algemeen Beschaafd Nederlands) betekent eigenlijk hetzelfde, maar taalkundigen gebruiken die term niet meer. Dat zou immers suggereren dat er ook onbeschaafd Nederlands is.
Het is niet makkelijk om precies te definiëren wat Standaardnederlands is. Je kunt dat omschrijven als het Nederlands dat de Nederlandse taalgemeenschap als norm voor correct taalgebruik accepteert. Die norm is gebaseerd op het Nederlands van sprekers met ‘taalgezag’, zoals schrijvers, journalisten, politici en kunstenaars.
Een standaardtaal wordt vastgelegd in naslagwerken zoals woordenboeken en grammatica's. Ze wordt gebruikt door de media, de staat en het onderwijs. Het is een norm, die wordt uitgedragen door leraren en taaladviseurs.
Binnen het Standaardnederlands is er overigens nog heel wat variatie. Het Nederlands klinkt verschillend in België, Suriname en Nederland. Ook zijn er woorden die maar in één land gebruikt worden. Het zijn alle drie variëteiten van het Standaardnederlands. Vandaar: één standaardtaal met drie poten.
Bron: Taalpeil
Enkele voorbeelden van nationale varianten:
Nederlands Nederlands
chippen = elektronisch betalen
vluchtstrook = pechstrook
Belgisch Nederlands
frigo = koelkast/ijskast
beenhouwer = slager
Surinaams Nederlands
schuier = tandenborstel
regeringstopper = topman of topvrouw
Het Nederlands bijna zo oud als de jaartelling?
Meer dan 2000 jaar geleden woonden er al mensen in onze streken en deze mensen spraken natuurlijk met elkaar. De taal die ze daarvoor gebruikten, noemen we Germaans. Het Nederlands is uit dit Germaans voortgekomen, net zoals bijvoorbeeld het Duits en het Fries. Dit gebeurde omstreeks het begin van de 5e eeuw. Uit deze tijd hebben we nog wat losse woordjes over, bijvoorbeeld in runeninscripties en in plaatsnamen.
Het oudste Nederlandse zinnetje stamt uit de 6e eeuw. Het staat in de Lex Salica 'Salische wet' en luidt: Maltho thi afrio lito 'Ik zeg: ik laat je vrij, horige'.
‘[Ik] meld: [ik] bevrijd je, laat’
Het bekendste zinnetje uit het Oudnederlands is van het eind van de 11e eeuw. Het luidt: Hebban olla uogala nestas [h]agunnan hinase hi[c] [e]nda thu u[uat] [u]mbida[n] [uu]e nu.
"Alle vogels zijn nesten begonnen
behalve ik en jij.
Wat wachten we nog?"
Alle woorden die uit het Oudnederlands bewaard zijn gebleven, zijn te vinden in het Oudnederlands Woordenboek, http://onw.inl.nl.
Nederlands wereldwijd
Aan zo'n 175 universiteiten in het buitenland doceren ongeveer 700 docenten Nederlands als vreemde taal in 40 landen. Aan honderden instellingen op niet-universitair niveau geven nog eens ruim 6.000 leerkrachten Nederlands aan 400.000 leerders van de taal. Met buitenland wordt hier dan bedoeld: elk land waar Nederlands geen officiële taal is.
Er zijn in het buitenland meer dan 15.000 studenten die Nederlands leren. En dan zijn nog niet eens meegerekend de studenten die het Nederlands bestuderen als bronnentaal. Dat zijn bijvoorbeeld rechtenstudenten in Indonesië die overheidsdocumenten moeten kunnen lezen die in het Nederlands hun officiële status hebben behouden. En ook Zuid-Afrikaanse studenten die Afrikaans studeren, zijn niet meegerekend. Maar ook zij leren Nederlands, want dat is een onderdeel van het vak Afrikaans.
Trouwens, ook buitenlanders die geen Nederlands kennen, spreken vaak zonder dat ze het weten een woordje Nederlands. Woorden uit het Nederlands zijn over de hele wereld terug te vinden in andere talen. Dat heeft te maken met het koloniale verleden en met onze wereldhandel, maar ook met het natuurlijke proces van het overnemen van woorden uit andere talen.
Alledaagse Amerikaans-Engelse woorden die al dateren van contacten met Nederlanders van 400 jaar geleden:
Sleigh
van "slee"Boss
van "baas"Bluff
van "bluffen"Brandy
van "brandewijn"Yankee
van "Jan Kees"De klapschaats dateert van de jaren tachtig. Maar die is al in een aantal talen terug te vinden. Bijvoorbeeld als Klappschlittschuh 
(Duits), slapskate, clapskate en klapskate
(Engels, dat ook skate leende), klappskøyte
(Noors) en kurappusukaatsu (Japans).
In het Bahasa Indonesia vind je honderden Nederlandse woorden:
-
kalkulasi
berekening -
bistik
biefstuk -
mesin
machine -
birokrasi
bureaucratie
Nederlandstalige literatuur
Het Nederlandse taalgebied heeft schrijvers van wereldformaat voortgebracht. Dat zie je terug in de lange lijst vertalingen van auteurs uit het Nederlandse taalgebied. Een uitgebreid overzicht vind je op de site van het Nederlands Literair Productie- en Vertalingenfonds (NLPVF).
Om de drie jaar wordt de Prijs der Nederlandse Letteren toegekend aan een auteur van in het Nederlands geschreven letterkundig werk. De winnaars van de belangrijkste literaire prijs van het Nederlandse taalgebied zijn:
- 2009: Cees Nooteboom
- 2007: Jeroen Brouwers
- 2004: Hella S. Haasse
- 2001: Gerard Reve
- 1998: Paul de Wispelaere
- 1995: Harry Mulisch
- 1992: Christine D'haen
- 1989: Gerrit Kouwenaar
- 1986: Hugo Claus
- 1983: Lucebert
- 1980: Maurice Gilliams
- 1977: Willem Frederik Hermans
- 1974: Marnix Gijsen
- 1971: Simon Vestdijk
- 1968: Gerard Walschap
- 1965: J.C. Bloem
- 1962: Stijn Streuvels
- 1959: A. Roland Holst
- 1956: Herman Teirlinck
Bronnen
» Waarom een buitenboordmotor eenzaam is, Joke van Leeuwen» Het verhaal van het Nederlands, Roland Willemyns & Nicoline van der Sijs
» Wikipedia
» Taalunieversum
» Instituut voor Nederlandse Lexicologie (INL)
» NLPVF
» Radio Nederland Wereldomroep
Wegwijzer – Colofon – Contact – Vrijwaring – Opmerkingen en reacties
