Als Nederlands je tweede taal wordt
Elke dag kebab
Hazim, Magid en Abdurrahim zijn broers. Ze zijn Koerden uit het Noorden van Irak. Ze wonen bijna zeven jaar in België en hebben een pitazaak in Leuven. Ze spreken Koerdisch, Turks, een beetje Arabisch en hebben nu ook Nederlands geleerd.
Hazim: We begonnen bij vrienden:
Wat is dat? Dat is thee. Dat
is koek.
Magid: Op de cursus leerden we
eerst hoe je de letters uitspreekt.
Dat is niet in alle talen hetzelfde.
Abdurrahim: Uitspreken is moeilijker
dan schrijven. Het Nederlands
heeft geen klanken die wij
niet kennen, dat is het probleem
niet. Moeilijk zijn de 'g' en 'k'.
Bijvoorbeeld: 'goeiemorgen', 'ik
wil ergens anders gaan'. In het
Arabisch heb je klanken die op de
'g' en de 'k' lijken maar die toch
anders zijn. Grappig is dat sommige
woorden hetzelfde zijn in
het Koerdisch: 'ster', 'mier', 'tak'.
Pitazaak
Hazim: Ik weet niet hoe het komt. Drie jaar geleden kon ik net zo goed Nederlands spreken als nu. Ik praat elke dag over kebab! Wil je een servet, een papieren zak? Om in een pitazaak te werken is ons Nederlands wel goed. Maar niet als je naar een dokter of een advocaat gaat. Als ik elke week ander werk had, zou ik beter Nederlands spreken.
Volledig interview met Hazim en Magid Abdurrahim (broers) en Amin
Abed
16 juli 2007, Leuven
Waar komen jullie vandaan?
Uit het Noorden van Irak. We zijn Koerden.
Hoe lang zijn jullie al in België?
H: Al bijna 7 jaar. Sinds september 1999.
M: Ik sinds 23 november 1999.
Welke talen konden jullie spreken toen jullie in België aankwamen?
Koerdisch, Turks, beetje Arabisch - Turks beter dan Arabisch.
Hoe ging dat dan? Hoe maakte je je verstaanbaar?
H: Dat was heel moeilijk, beetje Engels, beetje Frans, en veel met de handen duidelijk maken, bvb. als je iets wil kopen in de winkel, een huis wil huren of iets anders wil doen. Ook werden we geholpen door Turkse of Iraakse Koerden die hier al langer woonden, zij vertelden dan in onze plaats / speelden dan tolk voor ons.
M: Maar het was voor ons heel moeilijk; voor kinderen was het makkelijker. Stel je voor dat je bij ons in Noord-Irak zou aankomen, welke taal zou je dan gebruiken als men geen Engels spreekt? Dan kan je alleen met je handen dingen proberen uit te leggen. In Irak moet je Arabisch kunnen, dat spreken ze in meer dan 20 landen. Maar in Turkije en Iran (andere landen waar veel Koerden wonen), moet je Turks of Engels of Farsi spreken. En in België moet je Nederlands of - in Wallonië - Frans spreken, dat is beter dan Engels.
Wanneer zijn jullie Nederlands beginnen leren?
H: Meteen de eerste week al, maar nog niet op school, nog niet in een cursus, gewoon onderweg bij vrienden, woordjes leren: 'wat is dat? Dat is thee. Wat is dat? Dat is koek.' Daarna zijn we naar school gegaan, iedere week 2 of 3 dagen. Amin gaat nu 4 dagen per week. Van 9u tot 12u en van 13u tot 16u. Ik heb 3 maand op school gezeten. Dan ben ik gestopt om te werken; op mijn werk heb ik dan nog Nederlands bijgeleerd.
M: ik 4 maand. Daarna heb ik ook een opleiding gevolgd bij Unizo om een zaak te kunnen beginnen.
Waar heb je gewerkt?
H: bij Ali Baba, dan in pitazaak aan het station, dan opnieuw Ali Baba, dan bij Antalya (ook pitazaak), en dan hebben we deze pita-zaak geopend.
Lukte dat dan me de klanten?
Meestal wel, maar soms waren er misverstanden, doordat ik de klanten niet begreep, of zij mij niet.
Ken je soms nog voorbeelden van misverstanden? Eventueel grappige voorvallen?
H: Nee, die ben ik vergeten.
Waar ben je naar de cursus gegaan?
Bij Open school (JDV: dat is basiseducatie), op de Vest.
Vond je de lessen goed?
Ja - we hadden goede leraren. Ze werden niet kwaad op ons als we iets fout zeiden. Buiten de school zeiden mensen wel eens dat ons Nederlands niet goed was, maar de leraren hadden veel geduld, ze waren heel vriendelijk. We hadden geen schrik om naar de les te komen.
Wat is het eerste dat je geleerd hebt?
Hoe je de verschillende letters uitspreekt, want dat is niet hetzelfde in alle talen, bijvoorbeeld in het Engels worden sommige letters anders uitgesproken.
A: En ook de woorden 'rechts', 'links', 'op', 'onder'
Moest je ook toetsen maken?
Ja, elke drie maanden. Daarna wist je of je geslaagd of niet geslaagd was.
A:
De mensen in de cursus, kwamen die allemaal uit Irak?
Neen. Er waren ook mensen uit Turkije, Marokko, Syrië, Somalië, Libanon.
Ging dat goed samen?
Ja. Dat is beter om Nederlands te leren, dan praat je meer Nederlands. Als iedereen Koerdisch zou praten, dan zou je tijdens de pauzes Koerdisch gebruiken, maar nu moesten we Nederlands praten om elkaar te begrijpen.
Waarom leerde iedereen in de klas Nederlands? Om te werken?
Iedereen zei: als we hier blijven, voor het werk, om naar de dokter te gaan, om naar de winkel te gaan, moet je Nederlands spreken. Niemand zal je werk geven als je geen Nederlands spreekt. Dus niet alleen voor het werk, maar voor alles.
Hoe wist je waar je Nederlands kon leren?
Andere Koerden, die voor ons naar Leuven zijn gekomen, zijn met ons naar de school gegaan om ons in te schrijven.
Wat vond je het moeilijkste aan Nederlands leren?
Alles, helemaal. Maar uitspreken is moeilijker dan schrijven en lezen. Bij Engels, Frans is het schrijven moeilijker dan de uitspraak.
Wat is dan moeilijk aan de uitspraak? Bepaalde klanken?
Het Nederlands heeft geen klanken die in onze taal niet voorkomen, dat is het probleem niet. Behalve misschien de 'g' en 'k' - dat komt veel voor, en in het Arabisch heb je veel andere klanken die op de 'g' lijkt, maar toch anders zijn. Bijvoorbeeld: 'goeiemorgen', 'Ik ga naar de school', 'ik heb geweest', 'ik heb graag,', 'ik wil ergens anders gaan'.
Vind je Nederlands spreken vermoeiend?
Neen dat niet. Maar ik weet niet waarom, maar mijn Nederlands wordt niet beter. Drie jaar geleden kon ik minstens zo goed Nederlands spreken als nu. Normaal gezien zou je elk jaar toch een beetje beter moeten worden. Misschien moet ik wel terug naar school gaan
Want je praat toch elke dag Nederlands?
Ja, elke dag, maar elke dag over kebab! Altijd hetzelfde: wil je een serviette, een papieren zak?
Maar als je naar een dokter of een advokaat moet gaan, dan is het Nederlands anders, en dat kunnen we niet goed.
Om in een pitazaak te werken is ons Nederlands wel goed.
H: Als ik elke week van werk zou veranderen, dan zou ik beter Nederlands spreken.
Maar voor jongere mensen is het makkelijker. Op school spreken ze altijd Nederlands, en ze kijken ook meer naar Nederlandstalige televisie. Maar wij (volwassenen) kijken naar de Turkse televisie, omdat we dat beter begrijpen. Volwassen mensen die naar hier komen, zijn in hun hoofd al met vanalles bezig, maar jonge mensen moeten hier nog hun leven beginnen. Maar wij denken aan onze vader, aan ons land, aan onze problemen. In ons land zijn altijd veel problemen, als sinds meer dan 100 jaar. In België zijn al heel lang geen problemen meer, maar bij ons in Irak wel, met de soennieten, Sjiieten, Koerden, Turkije, Iran. Ik heb gisteren op televisie gezien dat er een aanslag was in Kirkuk, met meer dan 80 doden, allemaal burgers, ook kindjes. En dan de Koerden in Turkije, ze zijn met meer dan 20 miljoen, maar ze mogen hun moedertaal niet gebruiken op televisie, in kranten. In België wonen maar 10 miljoen mensen, maar er worden drie talen gesproken: Nederlands, Frans en Duits.
Spreek je nog veel Koerdisch?
Ja, thuis. Onze moedertaal is zeker niet achteruit gegaan. Maar met onze kinderen kunnen we niet zo goed Koerdisch spreken. Zij maken veel fouten. Ze spreken Koerdisch zoals wij Nederlands.
Vind je dat erg?
Ze zouden beter zowel Nederlands als Koerdisch perfect spreken.
M: maar in België denk ik dat Nederlands spreken belangrijker is dan Koerdisch, dat moet je vooral goed kunnen.
Welke woorden vind je grappig in het Nederlands?
Mmm, ik heb niet echt voorbeelden. Maar wat wel grappig is, is dat sommige woorden hetzelfde zijn in het Nederlands en in het Koerdisch: bvb. 'ster', 'mier', 'tak'.
M: en met het Frans zijn nog meer overeenkomsten: 'deux', 'clé'.