'De' plezier van het Nederlands?
Juli 1995. Ik ben nog geen maand in België, maar ik ben al begonnen met een intensieve cursus Nederlands aan de universiteit van Leuven. Ik kom uit Nigeria. Dat was een Engelse kolonie en vanaf de kleuterschool leer je daar Engels, tegelijk met je eigen taal, in mijn geval het Igbo.
Drie maanden later volg ik Nederlandse les op het Atheneum in Turnhout. Ik worstel met de taal die soms lijkt op mijn stiefmoedertaal, het Engels, maar toch ook weer niet. Ik ga graag naar de les. Chantal, mijn lerares, maakt de lessen interessant. Ze heeft altijd een glimlach op haar gezicht, alsof je geen Nederlands kunt spreken zonder een lach; alsof het een taal is die een bezwaar heeft tegen kwaad zijn. Mijn klasgenoten komen uit verschillende landen. Er is een elegante Franse vrouw bij, getrouwd met een Belg. Ze kan haar 'r' niet goed laten rollen.
Ik maak kennis met een Egyptenaar en een mede-Nigeriaanse. Ik heb nog nooit iemand uit Egypte ontmoet. Spannend! Ik bekijk hem 'egelmatig' op zoek naar sporen van de farao's. Niks. Hij lijkt heel veel op Chuka, mijn neef. Ik zoek altijd een gelijkenis tussen die mensen die ik hier ontmoet en die mensen die ik achtergelaten heb in Nigeria, net zoals ik gelijkenissen zoek tussen het Engels dat ik ken en het Nederlands, dat in mijn oren nog altijd als 'double Dutch' (wartaal) klinkt.
Tijdens de les moeten we praten over onszelf. Het is best leuk om te horen hoe andere mensen met emigratie omgaan. Ook al is het niet altijd gemakkelijk om elkaar te verstaan. Soms spreken we verstaanbaar Nederlands, maar als we naar woorden beginnen te zoeken vallen we terug op onze eigen taal en dan probeert Chantal die vreemde talen te ontcijferen. Soms is het allemaal verwarrend.
Juli 1996. Ook al heb ik drie maanden intensief les gevolgd aan de KU Leuven, toch blijft Nederlands mijn grootste nachtmerrie. De logica van de taal ontsnapt me. Wanneer moet ik 'het' gebruiken in plaats van 'de' en waarom? Het helpt niet dat Chantal zegt dat je het gewoon voelt. Hoe kan ik het voelen? Waarom 'maken' mensen ruzie? Ruzie is toch niet iets dat je kan 'maken'. Het is geen DIY-kit of zo. En waarom 'maakt' een kind zijn huiswerk in plaats van zijn huiswerk te 'doen'?
- Je hebt het koud, maar je kan niet koud zijn;
- Een pen ligt op tafel, maar een kop staat op tafel;
- Waarom denken mensen na? Wat is mis met gewoon denken? En dan al die woorden met mannelijke en vrouwelijk vormen:
- vriend/vriendin;
- kok/kokkin;
- zanger/zangeres.
Ik ben bijna overtuigd dat de Nederlandse taal ontstaan is toen de politieke correctheid helemaal uit de bocht vloog, maar waarom gebruiken mensen dan toch nog altijd woorden zoals neger en negerin? Het is nog steeds verwarrend.
Juli 2011. Na veel jaren begint de taal beetje bij beetje zijn geheim prijs te geven. Ik kan de ui redelijk goed uitspreken. Mijn 'buur' klinkt niet meer als 'boer', maar nu krijg ik ook te maken met dialecten. Dan leer ik op straat dat een tas ook een 'sjakos' is. Een das is een 'plastron'. Een meisje is een 'meiske'. En drie is 'draai'! Het houdt nooit op, maar daarin ligt de uitdaging en de plezier van Nederlands leren voor mij. Of is het 'het' plezier?
Chika Unigwe is op haar 21ste naar België verhuisd. Ze is auteur van drie romans: De Feniks; Fata Morgana; Nachtdanser, en een non-fictieboek: Diep in Uw Schoot: nieuwkomers in Turnhout. Ze is gemeenteraadslid geweest in Turnhout.