Je kunt hun meertaligheid niet genoeg waarderen

"De leerkracht Frans? Daar spreek je toch Frans mee, ook buiten de klas." Wat voor Nederlandstalige leerlingen not done is, doen meertalige jongeren automatisch: hun talen oefenen waar ze de kans krijgen. In het Leonardo Lyceum Pestalozzi in Antwerpen hebben heel wat meertalige leerlingen echt een (taal)streepje voor. We gingen praten met leerlingen en docenten.

"Op school spreek ik vooral Nederlands, maar thuis is het een mengelmoes. Met mijn moeder spreek ik Arabisch, met mijn vader Arabisch en Frans, met mijn broers en zussen Nederlands." Imane (16) zegt het in één ademteug. De Marokkaanse is een van de pakweg honderd meertalige leerlingen in haar school. De leerlingen volgen algemeen secundair onderwijs, het hoogste studieniveau. Directeur Kathy Douchar schat dat in de school een twintigtal talen gesproken wordt. "De meerderheid van de anderstalige leerlingen spreekt Arabisch of Turks, maar de jongste jaren neemt het aantal Oost-Europese talen toe. Russisch en Oekraïens vooral. Er zijn ook talen die je niet hoort, omdat slechts één leerling ze spreekt.

Talenknobbel

Een van die zeldzamere talen is het Dari. Dat is een variant van het Perzisch, dat in Afghanistan wordt gesproken. Ariana (17), die volgens haar leraren een echte talenknobbel heeft, was zeven toen ze het land verliet en met haar ouders naar België kwam. "Een halfjaar heb ik in de taalklas gezeten om Nederlands te leren. Dat ging goed, ik lees ook graag Nederlandstalige boeken. Mijn broer heeft er langer over gedaan."

De Oekraïner Oles (19), nu vier jaar in België, kreeg een taalbad van een jaar. "Ik begon in het middenniveau maar na de start moest ik van niveau 1 herbeginnen. Nederlands vind ik moeilijk. Met mijn vrienden praat ik Russisch of Oekraïens. Soms ook in de klas, al mag dat niet."

Plat dialect

Dan mag je nog zo gemotiveerd zijn om Nederlands te leren, wat als je in de winkel of op straat onvessneden dialect over je heen krijgt? Het overkomt veel anderstaligen. Imane denkt spontaan aan haar buurvrouw: "Als die me aanspreekt, dan knik ik beleefd. Maar eigenlijk versta ik er niets van." En wat te denken van een klasgenoot die bij handbalclub Sasja speelt? Zijn trainer geeft instructies in het platste Antwerps dialect.

Geheimen

Gebruiken meertalige leerlingen hun moedertaal soms als geheimtaal in de klas? Imane: "Heel stiekem, bijvoorbeeld om antwoorden door te geven als we een toets aan het maken zijn." Haar Vlaamse klasgenote Dana knikt. "Ja, het gebeurt en dan zit ik daar niets te begrijpen. Als ik me echt buitengesloten voel, zeg ik: 'Komaan, spreek eens Nederlands!'" Tijdens ouderavonden is het Nederlands soms ver weg. "Ouders spreken de taal lang niet allemaal even goed als hun kinderen", weet docente Marleen Bervoets. "Onze oudercontacten verlopen in het Nederlands, maar als het moet, schakelen we een tolk in. Soms is dat noodgedwongen de leerling zelf. Dan moet je erop rekenen dat die correct vertaalt."

Consequent

Waar Vlaamse leerlingen hun leraar Frans, Engels of Duits buiten de les altijd in het Nederlands zullen aanspreken, doen anderstaligen dat niet. Kathy Douchar: "Ja, dat is sterk. Ze blijven consequent de vreemde taal spreken." Of meertalige jongeren dan een groter gevoel voor talen ontwikkelen dan jongeren in een eentalig milieu? "Dat kan bijna niet anders", vindt Douchar. "De leerlingen komen immers de hele dag door, zowel op school als daarbuiten, met andere talen in aanraking." Docente Martine Clement nuanceert: "De Italiaanse Valentina haalt uit haar taal heel wat voordeel als ze Frans leert. Maar Oles blijft Nederlands spreken zonder lidwoorden, omdat er in zijn Oekraïens ook geen zijn." "Eigenlijk verwachten we heel veel van die leerlingen", besluit Kathy Douchar. "Je kunt ze niet genoeg waarderen."

Jan T'Sas

Nederlands wint snel veld

Regelmatig onderzoekt het Leonardo Lyceum Pestalozzi onder zijn leerlingen hoe meertalig ze zijn en welke plek het Nederlands voor hen inneemt. Dit jaar namen 242 van de 295 leerlingen deel. Drie opvallende conclusies:

1. 85 procent van de leerlingen spreekt enkel Nederlands met vrienden. Niemand gebruikt met vrienden uitsluitend een vreemde taal.

2. Driekwart van de leerlingen (74 procent) spreekt enkel Nederlands met broers/zusters. Met moeder (62 procent) en vader (57 procent) is dat minder. Een kwart van de leerlingen spreekt zelfs altijd een andere taal met moeder/vader.

3. Naarmate de leerlingen ouder worden, komt het meer voor dat ze uitsluitend Nederlands spreken, zowel thuis als met vrienden.