Aan de voorzitter van het Comité van Ministers van de Nederlandse Taalunie
De heer mr.drs. C.H.J. van Leeuwen
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
Postbus 25000
2700 LZ ZOETERMEER
datum: 25 oktober 2002
onderwerp: Advies inzake verticale prijsbinding voor boeken in Nederland en Vlaanderen
Geachte heer Van Leeuwen,
In zijn vergadering van 13 september 2002 heeft de Raad voor de Nederlandse Taal en Letteren gesproken over het systeem van verticale prijsbinding voor boeken. De Raad heeft kennis genomen van het evaluatieonderzoek naar de 'vaste boekenprijs' en de discussie daarover in Nederland en van de politieke ontwikkelingen in België rond de vaste boekenprijs.
De Raad is op de hoogte van de discussies over het effect van het al dan niet loslaten van de prijs en is zich bewust van de onmogelijkheid om met de nu beschikbare gegevens eenduidig te voorspellen wat de effecten zijn van opheffing of invoering van een vaste prijs op de Nederlandse resp. Vlaamse boekenmarkt. Hij is desalniettemin vanuit cultuurpolitieke overwegingen tot de conclusie gekomen dat op dit moment en op basis van de totnogtoe beschikbare kennis, een systeem van verticale prijsbinding voor boeken in Nederland en Vlaanderen de beste garantie lijkt te geven op de brede beschikbaarheid van een pluriform boekenaanbod in de Nederlandse taal. De volgende overwegingen hebben de Raad tot die conclusie gebracht.
- Het Nederlandse taalgebied is relatief klein. Daardoor is het boekenvak en daarmee de pluriformiteit en brede beschikbaarheid van het boekenaanbod in de Nederlandse taal kwetsbaarder dan in bijvoorbeeld het Engelse of Duitse taalgebied. De Raad vindt het belangrijk dat een breed boekenaanbod, waaronder ook uit andere talen vertaalde boeken, in de Nederlandse taal beschikbaar blijft.
- In Vlaanderen is het aantal zelfstandige boekhandels zeer sterk gedaald sinds de afschaffing van de prijsbinding voor boeken. De afgelopen dertig jaar is het aantal Vlaamse boekhandels teruggelopen van 750 naar 250. In Nederland is het aantal boekhandels in die periode juist licht gestegen. Nederland beschikt daarmee over een veel gespreider netwerk van boekhandels. In Nederland is er één boekhandel op 10.000 inwoners, in Vlaanderen is die verhouding één op 25.000. Statistisch mag men hieruit niet de conclusie trekken dat er een verband is tussen het aantal boekhandels en de vaste boekenprijs, maar deze gegevens vormen toch een sterke indicatie dat er in Nederland een gunstiger klimaat bestaat voor boekhandels, en daarmee voor een brede beschikbaarheid van boeken, dan in Vlaanderen waar geen vaste boekenprijs is.
- Een groot aantal Europese landen heeft al langere tijd een wettelijke regeling voor prijsbinding van boeken of is daar recentelijk toe overgegaan. Dit heeft ertoe geleid dat het Europees Parlement een rapport heeft opgesteld met de bedoeling te komen tot enige harmonisatie van de regelingen.
- De Nederlandse regeling voor prijsbinding van boeken staat niet op zichzelf, maar functioneert in een geheel van beleidsmaatregelen voor boek en lezen, waaronder het auteursrecht, subsidies voor schrijvers, literaire manifestaties, openbare bibliotheken en leesbevordering, die gezamenlijk moeten zorgen voor een gunstig literair klimaat. Het zou in de ogen van de Raad onverstandig zijn om een van de pijlers van het beleid eenzijdig af te schaffen zonder gevolgen voor het stelsel als geheel in beschouwing te nemen.
De Raad is zich er van bewust dat het Comité van Ministers van de Taalunie niet de bevoegde instantie is voor besluitvorming over de vaste boekenprijs. Europese regelgeving verbiedt grensoverschrijdende afspraken in dezen en de boekenprijs is bovendien in België federale materie.
De onevenwichtige situatie, zoals die nu bestaat, heeft echter nadelige gevolgen voor het functioneren van de gemeenschappelijke markt voor Nederlandstalige boeken die niet ophoudt bij de landsgrenzen. Door de afwezigheid van een vaste boekenprijs in België, wordt het risico groter dat boeken in Nederland via u-bochtconstructies onder de vaste prijs worden verkocht. Bovendien lijkt de vaste prijs bij te dragen aan een gezond klimaat voor boek en lezen in de Nederlandse taal.
De Raad adviseert daarom aan de leden van het Comité van Ministers zich ook bij het bepalen van hun standpunt in deze materie als lid van de Nederlandse cq. Vlaamse regering ervan bewust te zijn dat het taalgebied niet ophoudt bij de Nederlands-Vlaamse grens en daarmee trachten te voorkomen dat ongewenste divergentie blijft bestaan of opnieuw ontstaat. Dit laatste impliceert dat eventuele nationale regelingen voor een vaste boekenprijs ook zouden moeten voorzien in een regeling voor importboeken.
Met vriendelijke groet,
Dr. Sjaak Kroon,
Voorzitter Raad voor de Nederlandse Taal en Letteren
Overige adviezen
- Advies van de Raad over internationale neerlandistiek
- Advies van de Raad over Prijs der Nederlandse Letteren
- Advies van de Raad over taalcompetenties leerkrachten
- Advies van de Raad over onderwijs Nederlands
- Advies inzake Nederlands-Vlaams Letterenbeleid
- Advies inzake taalvariatie
- Advies inzake verticale prijsbinding voor boeken in Nederland en Vlaanderen
- Advies inzake de erkenning van het Zeeuws als regionale taal
- Advies inzake taalbeleid in Europees perspectief
- Advies inzake een gezamenlijk Nederlands-Vlaams leesbevorderingsbeleid
- Advies inzake 'sociaal taalbeleid'
Wegwijzer – Colofon – Contact – Vrijwaring – Opmerkingen en reacties
