Taalunie Toneelschrijfprijs 1995
(voorheen Nederlands-Vlaamse Toneelschrijfprijs)
Zo'n zeventig teksten hebben we gelezen - ongeveer evenveel als in 1994. Ons
oordeel liep uiteen van ‘sympathiek’ en vaardig geschreven tot een
vertwijfeld zuchten.
Briljante scènes hebben we gelezen, teksten die sterk openen, mooie slotbeelden, maar helaas: vaak vallen deze momenten weg door het ontbreken van een dwingende, weldoordachte dramatische structuur. Veel schrijvers lijken zelf ook niet goed te weten waar ze met hun materiaal naartoe willen. Sommige teksten hebben kop noch staart, andere bestaan uit een ellenlange aaneenschakeling van monologen, die nergens vandaan komen en maar wat voortkabbelen.
De oorzaak hiervan ligt naar ons idee vaak in het ontbreken van dilemma's, zo belangrijk voor het voortstuwen van een toneeltekst. In plaats van het schetsen en op scherp stellen van dergelijke dilemma's, persoonlijk, ethisch of anderszins, blijven veel schrijvers steken in een toestand: het is zoals het is. En dat is niet bepaald hoopvol, omdat het zelfs de illusie van verandering, van keuze, uitsluit, en daardoor nauwelijks of niet tot nadenken uitnodigt.
Antwoorden kunnen we moeilijk verwachten, maar het stellen van vragen is toch één van de interessante mogelijkheden die theater biedt. En die vragen lijken velen zich nauwelijks te (willen) stellen, die zitten gewoon bij hun pakken neer.
'Als het voor mij interessant is, is het dat voor het publiek ook.' Dat moet het motto zijn geweest van een aantal schrijvers. Stanislavski overgeheveld van de acteur naar de auteur. We worden deelgenoot gemaakt van volstrekt particuliere privé-beslommeringen, gestaar naar de onderbuik, geneuzel over de eigen seksualiteit. Wanneer accepteren we nu eens dat we geen volmaakte wezens zijn? Dat zou een stuk schelen.
Het is door voorgaande jury's al geconstateerd, maar ook dit jaar viel weer op hoe helder en concreet veel teksten voor jeugdtheater zijn. Vanwege hun doelgroep worden deze schrijvers gedwongen een vorm te kiezen die overdraagbaar is, iets waar anderen nog een hoop van kunnen opsteken.
Waarschijnlijk heeft nog nooit in de geschiedenis van de Toneelschrijfprijs een jury zo snel overeenstemming bereikt over haar keuze. De slotvergadering was nog maar koud begonnen, of de winnaar stond vast: unaniem, zonder discussie. Eén tekst stak voor ons met kop en schouders boven de overige inzendingen uit.
Groot is het genoegen waarmee we de Taalunie Toneelschrijfprijs 1995 toekennen aan schrijver en regisseur Koos Terpstra voor zijn toneeltekst De Troje Trilogie.
Koos Terpstra verrijkte het Nederlandse repertoire het afgelopen seizoen met twee toneelteksten. Naast het bekroonde stuk schreef hij nog een tekst: Oud, gemaakt in nauwe samenspraak met vier acteurs op gevorderde leeftijd. In deze poëtische tekst slecht hij op een soms weemoedige, vaak opgewekte en vertederende manier de muren tussen jong en oud. Als lezer word je je er weer eens pijnlijk van bewust datje lijf misschien wel aan verval onderhevig moge zijn, maar dat je in je geest altijd jong kunt blijven, dezelfde onzekerheden, dromen en verlangens kunt hebben,
De Troje Trilogie (Andromache, Neoptolemos en Troje) behandelt een aantal belangrijke fasen uit het leven van Andromache, de vrouw van de Trojaanse 'held' Hektor. Het eerste deel, Andromache, in 1989 voor het eerst uitgebracht, speelt acht jaar na de val van Troje. Andromache is de minnares van Neoptolemos. Ze hebben samen een kind. Hermione is de officiële vrouw van Neoptolemos. Ze laat het kind vermoorden. Andromache vermoordt op haar beurt Hermione.
Deel twee, Neoptolemos, in 1991 voor het eerst uitgebracht, speelt een paar maanden na de val van Troje. Andromache is oorlogsbuit en slavin van Neoptolemos, die bij de inname van de stad haar zoontje van vier heeft vermoord. Andromache vergiftigt een half dorp. En wordt de minnares van de man die haar kind heeft gedood.
Deel drie, Troje, speelt in het jaar vóór de val van Troje. Andromache verwijt Hektor dat hij geen aandacht meer voor haar heeft. Hektor wordt geheel in beslag genomen door de oorlog. Hij zegt te vechten 'uit liefde voor haar', Andromache wil hem 'uit liefde voor haar' doen ophouden, zeker nadat Cassandra (de zus van Hektor) heeft voorspeld dat Hektor zal sneuvelen. En dat gebeurt ook.
Binnen deze situaties speelt zich een aantal meestal heftige scènes af, waarbinnen de conflicten – zowel persoonlijke als 'politieke' - tussen de personages onderling geschetst worden op een manier die de sympathie van de lezer doet kantelen van het ene uiterste in het andere. Hierdoor wordt de lezer gedwongen te reflecteren over de dilemma's waarmee de personages worden opgescheept, en die zijn legio.
Naast het destructieve van het behandelde thema 'oorlog', staat de levensdrift van Andromache: het leven is er om geleefd te worden, om van te genieten. Het standpunt van een schrijver die zich weigert neer te leggen bij alles wat er misgaat tussen mensen.
Deze toneeltekst heeft de potentie om een lange opvoeringstraditie te verwerven. Het is prachtig materiaal voor regisseurs, spelers en vormgevers. En avant!
Jury:
Suzanne van Lohuizen, toneelschrijfster
Leon van der Sanden, regisseur
Sam Bogaerts, regisseur
Organisatie:
Steven Peters
Nieuwsberichten
- Kris Cuppens wint Taalunie Toneelschrijfprijs 2006
- Genomineerden Taalunie Toneelschrijfprijs 2006 bekend
- Anna Enquist, Antoine Uitdehaag en Anne Vegter winnen Taalunie Toneelschrijfprijs 2005 met Struisvogels op de Coolsingel
- Winnaars Taalunie Onderwijsprijs 2004 bekend
- Jeroen van den Berg wint Taalunie Toneelschrijfprijs
Wegwijzer – Colofon – Contact – Vrijwaring – Opmerkingen en reacties
