1. Nieuwe woorden
Taal verandert. Er komen steeds nieuwe woorden bij. Om betrouwbaar te zijn en te blijven met de Woordenlijst die evolutie volgen.
1.1 Algemene woorden
Voorbeelden van algemene woorden in de editie 2005 die nog niet in de editie 1995 waren opgenomen zijn:
- antrax
- e-mailen
- gft-afval
- i-bankieren
- poldercultuur
- sms'en
- tsunami
1.2 Surinaams-Nederlandse woorden
Voor het eerst zijn ook woorden opgenomen die in het Nederlands in Suriname worden gebruikt maar niet of uiterst zeldzaam voorkomen in het Nederlands in Nederland en Vlaanderen. Voorbeelden van zulke woorden zijn:
- bacove (banaanachtige Surinaamse vrucht)
- dozeren (egaliseren, gelijkmaken)
- gomma (stijfsel)
- handknie (elleboog)
- koep (hok onder trap)
- okseltruitje (mouwloos T-shirt)
- porknokker (goudzoeker)
- schuier (tandenborstel)
1.3 Belgisch-Nederlandse woorden
In de vorige editie waren al ca. 1500 woorden opgenomen die in Vlaanderen voorkomen maar in Nederland of Suriname weinig of niet gebruikelijk zijn. Nu is die woordverzameling herzien en uitgebreid. Er zijn nu 2000 Belgisch-Nederlandse woorden opgenomen. Voorbeelden van nieuwe trefwoorden zijn:
- aanslagvoet
- achterpoortje
- basketten
- brugpensioenleeftijd
- onthaalouder
- trein-tram-busdag
1.4 Leenwoorden uit andere talen
Tot de nieuw toegevoegde woorden behoren ook woorden die het Nederlands uit andere talen heeft ontleend. De meeste leenwoorden komen uit bekende talen zoals het Engels en het Frans. Er zijn echter ook woorden uit talen als het Arabisch, Hebreeuws en Jiddisch en het Japans. Voorbeelden van zulke woorden zijn:
(Arabisch)
- bendir (soort trommel)
- boerka (hoofddoek die alleen de ogen onbedekt laat)
- feloeka of feloek (zeilvaartuig)
- moellah of mollah (mohammedaans schriftgeleerde)
- soenna (regels volgens welke men leeft en die dienen als onderlegger voor het rechtstelsel)
(Hebreeuws en Jiddisch)
- bollebof (baas, grote meneer, politiecommissaris, gevangenisdirecteur)
- kaddisj (gebed, ook als uitdrukking 'zand erover')
- mezomme (geld)
- sjammes (koster van een synagoge)
(Japans)
- bunraku (poppenspel)
- shiatsu (soort massage)
- tsunami (enorme vloedgolf)
2. Geschrapte woorden
2.1 In onbruik geraakte woorden
Niet alleen komen er woorden bij, er zijn ook woorden die in onbruik raken. Dat blijkt uit de vergelijking van spreidings- en frequentiegegevens uit relatief ouder en relatief nieuwer tekstmateriaal. De gegevens zijn gebaseerd op de tekstcorpora van het Instituut voor Nederlandse Lexicologie. Voorbeelden van geschrapte ingangen zijn:
- aalgeer
- aanvijl
- behoef
- diergelijk
- gepas
- haspelwerk
2.2 Reeksen samenstellingen zonder spellingproblemen
In de Woordenlijst 1995 kwamen soms lange reeksen van samenstellingen voor met een gemeenschappelijk eerste deel. De meeste van die samenstellingen leverden geen enkel spellingprobleem op, omdat zij bestaan uit twee bestaande woorden zonder verdere toevoegingen. Zulke reeksen zullen nu worden beperkt tot de meest voorkomende gevallen.
Voorbeelden van lange reeksen:
- geld- (bijvoorbeeld: geldautomaat, geldhandel, geldmarkt, geldstroom, geldzak), in editie 1995 meer dan 130 samenstellingen, nu nog ca. 30 meest frequente vormen.
3. Spellingveranderingen
3.1 Tussenletters -e-, -n- en -en-
3.1.1 De paardebloemregel
De derde uitzonderingscategorie bij de regels voor het gebruik van de tussenletters -e-, -n- en -en- in samenstellingen wordt geschrapt, waardoor deze woorden nu volgens de hoofdregel met -en- worden gespeld. Het gaat om samenstellingen met een dierennaam als eerste deel en een plantkundige aanduiding als tweede deel. Voorbeelden van zulke woorden zijn:
- paardebloem wordt paardenbloem
- kattekruid wordt kattenkruid
- duivekervel wordt duivenkervel
3.1.2 Versteende samenstellingen
Een aantal woorden zijn uit de lijst met versteende samenstellingen geschrapt en worden daarom voortaan volgens de hoofdregel met -en- geschreven. Voorbeelden zijn:
- dronkeman wordt dronkenman
- dronkelap wordt dronkenlap
- paddestoel wordt paddenstoel
3.2 Verhogen gelijkvormigheid op woordniveau
Conform de opdracht van het Comité van Ministers is meer eenvormigheid betracht voor vanuit het standpunt van de taalgebruiker ogenschijnlijk gelijksoortige gevallen.
3.2.1 Hoofdlettergebruik
Er zijn enkele wijzigingen aan het gebruik van hoofdletters ter verhoging van eenduidigheid in gelijksoortige gevallen. De meeste in het oog springende betreft de schrijfwijze van volkennamen. Die krijgen nu in meer gevallen een hoofdletter. Enkele voorbeelden:
- azteek wordt Azteek
- eskimo wordt Eskimo
- kelt wordt Kelt
Volgens hetzelfde principe schrijven wij Jood, Joden, Joodse als hiermee verwezen wordt naar het Joodse volk of een persoon die tot dat volk behoort. Wij schrijven daarom voortaan: Joden en Arabieren, Palestijnen en Joden in plaats van joden en Arabieren, Palestijnen en joden.
Als met jood, joden, joodse de joodse religie of een aanhanger van die religie is bedoeld blijven wij een kleine letter schrijven, conform de schrijfwijze van andere religies en aanhangers ervan: christen, jood, moslim, hindoe e.d.
3.2.2 Samenstellingen uit het Engels
Er is gestreefd naar een eenduidiger behandeling van Engelse samenstellingen. Die vormen vaak een probleem omdat er twijfel is betreffende aaneenschrijven, los schrijven of een liggend streepje gebruiken. Voorbeelden van veranderingen zijn:
- fullcolour wordt full colour (woordgroep)
- eye-opener wordt eyeopener (samenstelling zonder klinkerbotsing)
- on line wordt online (samenstelling)
- pull-over wordt pullover (samenstelling)
©
Nederlandse Taalunie, 2000-2008 alle rechten voorbehouden
Wegwijzer – Colofon – Contact – Vrijwaring – Opmerkingen en reacties
Wegwijzer – Colofon – Contact – Vrijwaring – Opmerkingen en reacties
