Tweetalig onderwijs - een kans, geen garantie
Inleiding
Iedereen vindt meertaligheid belangrijk en er wordt gezocht naar manieren om toekomstige Europese burgers andere talen dan hun moedertaal te laten verwerven. Daarbij wordt vooral naar de school gekeken. Het is de plek waar kinderen kennis en vaardigheid wordt bijgebracht en waar volgens jarenlange traditie de taalvaardigheidsontwikkeling van jongeren wordt ondersteund.
De school als talig rampgebied
De school heeft veel ervaring op het gebied van taalonderwijs, maar dat betekent niet zonder meer dat de school de aangewezen plek is voor het invullen van de meertaligheidswens. Integendeel, de geschiedenis van het taalonderwijs levert een sterk argument daartegen. Zeer vele scholen hebben al jaren zonder veel rendement tijd en energie in taalonderwijs gestopt en er zijn slechts weinig voorbeelden van geslaagde taalonderwijsinitiatieven. Uitgaande van de situatie in het lager onderwijs en de eerste jaren van het middelbaar onderwijs kan ik een aantal zwakke punten in het taalonderwijs benoemen:
Het organiseren van taalonderwijs wordt vaak als doel en niet langer als middel gezien.
- Kennis over de taal is gemakkelijk te onderwijzen, maar leidt niet tot de vaardigheid om met die kennis om te gaan. Ook overmatige aandacht voor schriftelijkheid, taalproductie en correctheid leiden beslist tot de gewenste taalontwikkeling van de leerlingen. Helaas heeft de school uitgerekend veel ervaring met dit kennisonderwijs.
- De individuele leerling en zijn behoeften dreigen in de groep te verdwijnen. Centraal in elk voorbeeld van succesvolle taalverwerving staan de behoeften van de leerling en zijn motivatie om aan die behoeften te voldoen. Een vastgelegd curriculum voor taalonderwijs aan een groep leerlingen biedt te weinig ruimte om rekening te houden met de behoeften en motivatie van de individuele leerling.
- De traditionele relatie tussen leerling (die passief kennis verzamelt) en leerkracht (die kennis overdraagt) is geen ideale context voor taalverwerving. Voor het leren communiceren in een echte taalgebruikerssituatie zijn twee actieve en samenwerkende deelnemers nodig.
-
Als we het succes van ons onderwijs afmeten aan leerlingresultaten in betrouwbare toetsen, dan geeft ons dat nog geen beeld van het gebruik van de taal in levensechte situaties.
- Taalonderwijs heeft over het algemeen een sociaal reproductie-effect. Het zijn vooral kinderen uit de sociale middenklasse en hogere klasse die er in slagen om (mede) via de school meertaligheid te verwerven.
Toch zijn er ook praktische voordelen verbonden aan de inzet van de school voor verwerving van meertaligheid. Daarom moeten we proberen een zo goed mogelijk antwoord te vinden op de zwakten van de school als taalinstructeur. Tweetalig onderwijs biedt hiervoor enkele belangrijke mogelijkheden.
- Tweetalig onderwijs biedt de mogelijkheid om taakgericht te werken en echt iets met taal te doen. Het is wel belangrijk dat wordt nagedacht over wat leerlingen met die taal moeten doen en vervolgens activiteiten te ontwikkelen die leerlingen bewust maken van de behoefte om talige dingen te doen en die hen motiveren tot het voldoen aan deze behoefte.
- Tweetalig onderwijs biedt de mogelijkheid leerlingen te confronteren met uitgebreid taalaanbod met een appellerende functie.
©
Nederlandse Taalunie, 2000-2008 alle rechten voorbehouden
Wegwijzer – Colofon – Contact – Vrijwaring – Opmerkingen en reacties
Wegwijzer – Colofon – Contact – Vrijwaring – Opmerkingen en reacties
