De vernieuwing van de Woordenlijst is niet beperkt gebleven tot het toevoegen en schrappen van trefwoorden en een aantal beperkte spellingveranderingen. De criteria voor opname van trefwoorden zijn herzien, er zijn veranderingen doorgevoerd in de informatie achter de trefwoorden en de leidraad is grondig herzien. Doel is om beter bij de behoeften van de taalgebruikers aan te sluiten.
1. De leidraad
De leidraad is modulair opgebouwd, waardoor de gebruiker snel en doeltreffend de passages kan opsporen die zijn vraag of probleem behandelen. De meeste hoofdstukken beginnen met een overzichtsschema met een verwijzing naar het paragraafnummer en een voorbeeld. Als extra hulpmiddel is er de uitgebreide trefwoordenlijst. Het gebruik van taalkundige termen is tot een minimum beperkt.
De nieuwe tekst behandelt veel meer kwesties in detail, zodat taalgebruikers zelfstandig keuzes kunnen maken. Dat geldt bijvoorbeeld voor het gebruik van hoofdletters en koppelteken, de schrijfwijze van afkortingen en initiaalwoorden, de vervoeging van Engelse werkwoorden en de spelling van speciale gevallen van verkleinwoorden.
Bovendien is het aantal voorbeelden bij regels en principes sterk uitgebreid. Ervaring en onderzoek leren dat de meerderheid van de taalgebruikers spellingproblemen oplost door te vergelijken met woorden die lijken op het woord dat problemen oplevert. Om de voorschriften voor het gebruik van de tussenletters -e-, -n- en -en- toegankelijker te maken, zijn die in een stroomschema weergegeven. Gebruikers komen via het beantwoorden van ten hoogste drie eenvoudige vragen steeds bij de oplossing terecht.
Auteur is Ludo Permentier, redacteur bij De Standaard en medewerker bij Van Dale Lexicografie. Hij heeft nauw samengewerkt met onder andere de taaladviesdienst van het Genootschap Onze Taal en met de Taaltelefoon van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap. Deze diensten hebben de afgelopen tien jaar vele duizenden spellingvragen beantwoord en konden daarom nauwkeurig aangeven welke problemen behandeld moesten worden en hoe dat moest gebeuren. De Werkgroep Spelling heeft erop toegezien dat de beschrijving van regels en principes overeenkomt met letter en geest van de officiële spellingvoorschriften.
2. De alfabetische trefwoordenlijst
De Woordenlijst uit 1995 bestaat uit iets minder dan 110.000 trefwoorden, de nieuwe editie heeft er circa 102.000. Het verschil is vooral het gevolg van het beperken van reeksen samenstellingen, die in het gros van de gevallen geen enkel spellingprobleem opleveren omdat zij eenvoudigweg gevormd zijn uit twee al bestaande woorden.
De editie van 1995 bevat bijvoorbeeld meer dan 130 trefwoorden die beginnen met geld-, zoals geldautomaat, geldhandel, geldmarkt, geldstroom, geldzak e.d. Voortaan zijn zulke reeksen beperkt tot de meest voorkomende samenstellingen, waarbij erop is gelet of die woorden als trefwoord voorkomen in de bekendste woordenboeken. Samenstellingen die wel spellingproblemen kunnen opleveren, zoals het al dan niet schrijven van een tussenletter -en-, -n- of -s-, zijn natuurlijk wel opgenomen.
Verder is nog een beperkt aantal in onbruik geraakte woorden geschrapt, bijv. aalgeer, aanvijl, behoef, diergelijk, gepas, haspelwerk. Ze verdwenen van de lijst omdat ze niet meer beantwoordden aan de algemene criteria voor spreiding en frequentie die voor selectie van trefwoorden worden gehanteerd. De selectie is gebaseerd op statistische gegevens van het Instituut voor Nederlandse Lexicologie.
De ruimte die vrijkwam door het schrappen van 14.000 ingangen is deels gebruikt voor nieuwe ingangen, waaronder 500 woorden uit het Surinaams-Nederlands. Voorbeelden zijn bacove (eetbanaan), bakkeljauw (gezouten schelvis), gomma (stijfsel), handknie (elleboog), koep (hok onder trap), okseltruitje (mouwloos T-shirt), porknokker (goudzoeker), schuier (tandenborstel). Suriname is, als geassocieerd lid, toegetreden tot de Taalunie en zal de officiële spelling zoals vastgesteld door de Taalunie volgen.
Voor de selectie van de ingangen is geput uit woordenlijsten van onderzoekers en Surinaams-Nederlandse teksten, uit onder andere het dagblad De Ware Tijd. De Taalunie zal het bestand in het komende decennium verder uitbreiden en de selectie schoeien op een stevige wetenschappelijke basis. Daarvoor is het nodig om goede tekstcorpora aan te leggen, vergelijkbaar met de woordverzamelingen die voor Nederland en Vlaanderen bestaan. De Taalunie zal Suriname daarbij ondersteunen.
Ook de selectie van Belgisch-Nederlandse ingangen is herzien en uitgebreid. In de editie van 1995 kwamen ongeveer 1500 Belgisch-Nederlandse trefwoorden voor; nu zijn dat er 2000. Het gaat niet om een pure toevoeging van 500 extra ingangen, maar om een herziening, waarbij ook trefwoorden zijn geschrapt. Tot de nieuwe toegevoegde ingangen behoren o.a. aanslagvoet, achterpoortje, basketten, brugpensioenleeftijd, onthaalouder, trein-tram-busdag.
Een andere categorie die meer ruimte heeft gekregen zijn woorden die niet zo vaak voorkomen maar bij veel taalgebruikers wel spellingtwijfel oproepen. Het betreft vooral leenwoorden die zich aan de Nederlandse spellingsystematiek onttrekken en eigen problemen oproepen. Talen als Frans en Engels voeren de boventoon, maar er zijn ook nogal wat ingangen opgenomen uit exotischer talen. Zo vindt men in de nieuwe Woorden-lijst Arabische leenwoorden als bendir, feloeka, moellah en soenna; de Hebreeuwse en Jiddische woorden bollebof, kaddisj, mezomme en sjammes en de Japanse woorden bunraku, shiatsu en tsunami.
Een belangrijke wijziging in de omschrijvingen is dat er, waar nodig, meer informatie-categorieën zijn opgenomen. Bevat de Woordenlijst 1995 alleen de hoofdtijden van werkwoorden, in de Woordenlijst 2005 worden ook vormen opgenomen die verschillen van de hoofdvormen. Zo vindt men bij skiën niet alleen skiede, geskied, maar ook (ik) ski, (jij) skiet.
Bovendien is er iets gewijzigd in de weergave van de afbreekposities. Zoals in de editie 1995 worden die ook nu weergegeven door middel van 'dropjes', dit wil zeggen puntjes tussen de lettergrepen, bijvoorbeeld si.no.loog. Nadeel is dat niet zichtbaar is dat een trema bij woordafbreking vervalt, waardoor taalgebruikers onvoldoende op dit verschijnsel worden geattendeerd. Daarom is in de nieuwe Woordenlijst gekozen voor herhaling van de ingang met woordafbreking en zonder trema. Waar in de editie 1995 de ingang reëel is weergeven als re.ëel, staat er nu reëel, re-eel.
Ten slotte krijgen meer woorden een betekenisaanduiding als daarmee verwarring kan worden voorkomen. Neem het woord rotterdammer, waarbij in de editie 1995 geen betekenis wordt vermeld. Het woord met een kleine letter is de naam van een soort schipperspet en kan ook een type droge worsten aanduiden. In zulke gevallen zullen betekenisverschillen worden aangegeven.
©
Nederlandse Taalunie, 2000-2008 alle rechten voorbehouden
Wegwijzer – Colofon – Contact – Vrijwaring – Opmerkingen en reacties
Wegwijzer – Colofon – Contact – Vrijwaring – Opmerkingen en reacties
