UUUClllCVlgC 1I11U11U1CLC UI CAJJ11C1CIC ICgCllIlgCIl UI ICgCIS II1CL CC11 UW1I1-

gende kracht, die zowel met het oog op het praktische effect als wat het symbolische belang betreft, bindend zijn voor een bepaald aantal mensen m.b.t. een bepaalde situatie.

3 Taalnormen

3-1

Een fundamentele vorm van gedrag is communicatie, waarbij mensen als individu of als groep met elkaar in contact treden om iets te kennen te geven, bijv. de wil tot samenwerking tot uitdrukking brengen. Van de verschillende communicatiemiddelen die mensen ter beschikking staan, is taal, d.w.z. gesproken of geschreven taal — dit ter onderscheiding van andere middelen zoals gebaren of mimiek, die ook wel taal genoemd worden - , ongetwijfeld het belangrijkste. Zonder taal is omgaan met elkaar en samenwerken nauwelijks voorstelbaar. Taal is dan ook bij uitstek een verschijnsel waar iedereen als lid van een gemeenschap mee te maken heeft en waar hij over wil meepraten. Vanuit deze redenering kan men stellen dat een gemeenschap in wezen een taalgemeenschap is. Zo'n taalgemeenschap kan bestaan uit twee personen, maar ook uit de bevolking van een heel taalgebied.

Net als alle gedragingen is taalgedrag onderworpen aan allerlei normen. Juist taal(gedrags)normen zijn van het allergrootste belang als houvast voor een bepaalde groep of gemeenschap. Er kan in principe hetzelfde van gezegd worden als van gedragsnormen in het algemeen. Het houvast dat ze bieden kan weer onder twee gezichtspunten beschouwd worden: het is een kwestie van praktische noodzaak (3.2) en/of een zaak van symbolisch belang (3.3).

3-2

Een taal kan als communicatief systeem voor een bepaalde gemeenschap of groep alleen maar naar behoren functioneren als de belanghebbenden de normen van die taal in acht nemen. Die taalnormen moeten garanderen dat men eikaars taaluitingen herkent en kan plaatsen in een bepaald kader. Die garantie vormt de 'beloning' voor het respecteren van de normen (vgl. Weinrich 1980: 10). Taalnormen kunnen globaal in twee categorieën onderscheiden worden, naargelang ze de vormelijke aspecten of de gebruiksaspecten van taal normeren (zie Bartsch 1981: 83-84; vgl. Hartung 1977: 25 e.v.).

De eerste en meest bekende categorie zijn die normen die het uiterlijk van de ter beschikking staande taalmiddelen bepalen. Populair gezegd gaat het hier om de 'juiste vorm' van klanken, woorden en zinnen. Naar