•A

Normen

6

2.1

In het dagelijkse leven spelen normen een uitermate belangrijke rol. Ze vervullen een regulerende functie.

Iedereen vindt het vanzelfsprekend dat allerlei voorwerpen en pro-dukten aan bepaalde eisen voldoen qua vorm, maat, gewicht, afmetingen, kwaliteit, enz. We rekenen er bijv. op dat bepaalde lampen in bepaalde fittingen passen, dat verschillende componenten van een hifi-installatie, ook van verschillende merken, op elkaar aangesloten kunnen worden, dat bepaalde formaten papier (DiN-formaten, d.i. volgens de Duitse industrienorm) gebruikt worden en we gaan er bijv. van uit dat het brood dat we bij de bakker kopen een bepaalde samenstelling en een bepaald gewicht heeft. Heel wat van dergelijke normen worden ontwikkeld en bewaakt door nationale normalisatie-instituten, die zodoende een belangrijke rol spelen in het proces van standaardisatie, zowel op technisch als op daarmee verband houdend terminologisch gebied.

De producent heeft belang bij het bestaan van normen, niet alleen uit het oogpunt van efficiëntie - ook het produktieproces en de produktie-methodes worden genormaliseerd - , maar ook omdat hij weet dat de gebruiker verwachtingen koestert t.a.v. zijn produkt. (Het toepassen van eigen normen voor het eigen merk is te beschouwen als een manier om klanten aan zich te binden.) Ook voor de consument is het bestaan van produktnormen meestal handig. Ze verschaffen hem enig houvast in het toch al overstelpende aanbod. Hij weet (of juister: denkt te weten) wat hij kan verwachten. Wordt hij in zijn verwachtingen teleurgesteld, dan voelt hij zich bedrogen en bekocht. Om dergelijke teleurstellingen te voorkomen kunnen dan wettelijke regelingen getroffen worden die de consument moeten beschermen.

2.2

Toch moeten we niet in de eerste plaats aan zulke industriële en technische normen denken, als we het over normen hebben.

Essentiëler is dat in een samenleving elk menselijk gedrag door normen bepaald wordt. Sterker nog: een gemeenschap van mensen bestaat slechts bij de gratie van sociale normen (en daarop gebaseerde instituties), die het omgaan van mensen met elkaar in goede banen moeten leiden (zie Bartsch 1984a: 179-180).1 Iemand die een totaal geïsoleerd en onafhankelijk bestaan zou leiden, heeft geen normen nodig. Die kan doen en laten

1 Gloy (1975:24) spreekt hier van sociale normen in enge zin omdat ook de hierboven genoemde technische normen als sociale normen opgevat kunnen worden.