1

Boeken als maatschappelijke en economische produkten

1.1

Definitie van het boek

Een definitie van het begrip 'boek' zou kunnen zijn 'op papier gedrukte informatie, door middel van band of omslag gebundeld tot een samenhangend geheel'. Veel meer gemeenschappelijke kenmerken kunnen er met betrekking tot 'het boek' niet worden vastgesteld. Geen twee boeken zijn aan elkaar gelijk. Zij onderscheiden zich van elkaar door taal, inhoud, omvang, formaat, uitvoering en prijs.

Het boek als produktcategorie onderscheidt zich daardoor van vrijwel alle andere industriële produkten, in die zin dat de vrijwel onbegrensde inhoudelijke variëteit van de samenstellende delen tot de essentiële kenmerken behoort. Het is vooral deze gevarieerdheid die beschermd dient te worden en die de feitelijke rechtvaardiging vormt van de aanspraak die de boekenbranche maakt op een uitzonderingspositie, zowel in nationaal als in EEG-verband.

1.2

De maatschappelijke betekenis van boeken

Boeken vormen van oudsher het belangrijkste middel voor de overdracht van kennis en ideeën. Zij zijn het aangewezen middel om cultuurpatronen vast te leggen en over te dragen en ideeën in begrijpelijke en blijvende vorm te verbreiden. Zij vertegenwoordigen ook een duurzame vorm van ontspanning. Tenslotte zijn boeken het belangrijkste hulpmiddel bij onderwijs en opvoeding. Boeken mogen met recht worden beschouwd als de spil waar alles om draait bij de overdracht van kennis en informatie en bij de ontwikkeling en uitbreiding van de culturen van onze verschillende taalgebieden. In democratische landen, waar het beginsel van 'vrijheid van drukpers' in grondwetten ligt verankerd, wordt door de overheid het maatschappelijke belang van boeken erkend. Dit blijkt onder meer uit de bescherming welke de overheid in velerlei vormen aan boeken biedt. Zo worden openbare bibliotheken gesticht en in stand gehouden op kosten van de gemeenschap om boeken zo gemakkelijk mogelijk toegankelijk te maken voor het publiek. Door internationale overeenkomsten en nationale wetten wordt het aanbod van boeken beschermd en bevorderd door de bescherming van de auteursrechten.

In landen waar een BTW-stelsel wordt gehanteerd is op boeken bijna altijd het laagste of zelfs een O-tarief van toepassing.

Tenslotte staan diverse nationale overheden als uitzondering op de normaal geldende mededingingsregels toe dat voor boeken vaste prijzen gelden bij de verkoop aan de consument/gebruiker. Dit is bijvoorbeeld het geval in Engeland, West-Duitsland, Frankrijk en Nederland, de belangrijkste boekenproducerende landen van de EEG.

1.3

De economische betekenis van boeken

De overdracht van cultuur in het algemeen is in hoge mate een zaak van de verschillende nationale overheden. Soms als een directe overheidstaak, maar veelal door instellingen die vrijwel