22

2.43 Leergrammatica

Gebruikers van een pedagogische grammatica verwachten van hun grammatica meer dan alleen maar een gesystematiseerde beschrijving van de taal. Een pedagogische grammatica is immers "a series of instructions so systematized that the foreign language learner can make a correct choice of the means at his disposal in order to construct grammatically and communicatively acceptable sentences" (Palmer). Wat uit deze definitie naar voren komt en wat algemeen erkend wordt (Spolsky 1978; Engels 1978; Verma 1985; Dirven 1985; Leitner 1986) is dat pedagogische grammatica's de gebruiker moeten benaderen als een leerder, dat bij de presentatie van het materiaal de pedagogische en niet de linguïstische uitgangspunten de prioriteit moeten krijgen. Dat wil zeggen dat niet de volledigheid of de linguïstische systematiek moet vooropstaan, maar dat men in de presentatie moet streven naar helderheid in de formulering, naar generalisatie en naar leerpsychologisch geschikte voorstellingen. Allen stelt dat een schrijver van een pedagogische grammatica erop gericht moet zijn: "to provide a comparatively informal framework of definitions, diagrams, exercises and verbalized rules which may help a learner to acquire knowledge of a language and fluency in its use" (1974:60). En volgens Engels (1982) moet een pedagogische grammatica niet alleen weergeven "wat de leerling van de vreemde taal moet leren" maar hij moet ook "voorstellen hoe hij de vreemde taal moet leren, d.w.z. hoe hij inzicht kan krijgen in de vreemde-taalstructuur, hoe hij regels kan opstapelen voor zijn kort maar vooral voor zijn lang geheugen; ook hoe hij het snelst, op de meest directe wijze van een zogenaamde taalregel naar zijn toepassing kan komen".

Beide citaten wijzen m.i. op een fundamenteel verschil tussen een pedagogische grammatica en een descriptieve grammatica van het type ANS. Een pedagogische grammatica moet primair vanuit een didactisch standpunt worden geconcipieerd. De problemen van de leerder moeten vooropstaan. Een pedagogische grammatica kan derhalve niet bestaan uit een verkorte versie van een descriptieve grammatica zoals de ANS. Het heeft geen zin te proberen via een eenvoudige ingreep, zoals het weglaten van alles wat 'regionaal' of 'twijfelachtig' is, de ANS te reduceren tot een schaduw van zichzelf. Een pedagogische grammatica moet van meet af aan de behoeften van de leerder als uitgangspunt nemen.

Veel verschillende presentatievormen voor een pedagogische grammatica zijn er eigenlijk niet te bedenken.

Traditioneel heeft men als uitgangspunt voor de opbouw van de pedagogische grammatica een linguïstisch rooster gehanteerd dat een indeling in een foniek (fonetiek en/of fonologie), een morfologie (woordleer) en een syntaxis (zinsleer) had. Het nadeel van een dergelijke presentatie is wel dat de gebruikei over een taalkundige basis moet beschikken om zijn weg te vinden in de grammatica.

Recent is er geprobeerd om toegankelijker systematische benaderingen te ontwerpen die uitgaan van de behoeften van de leerder. Daarin hebben we in de eerste plaats de communicatieve presentatie van de grammatica.