NEDERLANDS BIJ DE OMROEP

L. BEHEYDT (Université Catholique de Louvain)

In het Verdrag van de Nederlandse Taalunie dat tot doel heeft de integratie van Nederland en de Nederlandse gemeenschap in België op het gebied van de Nederlandse taal en letteren staat nogal laconiek dat de Verdragsluitende Partijen 'op het gebied van de massamedia initiatieven (zullen) aanmoedigen die de verwezenlijking van de doelstellingen van de Taalunie beogen.' (Art. 5d). Laconiek, jawel, omdat dit goedbedoelde zinnetje ongestoord voorbijgaat aan de complexiteit, de moeilijkheid en de draagwijdte van die opdracht. De massamedia, en dan met name radio en televisie, zijn in Nederland en Vlaanderen onderhand zulke ingewikkelde bestellen geworden dat organisaties met beperkte budgetten, zoals de Taalunie, zich illusies maken als ze denken dat ze met Groot-Nederlands idealisme het hele omroepland kunnen laten warmlopen voor de taaizaak.

Bovendien veronderstelt het nemen van initiatieven ook dat men precies op de hoogte is van de verhouding taal/media en op dit ogenblik is er niemand die daar een goede kijk op heeft. Er is vooralsnog zeer weinig onderzoek gebeurd over taal in de media. We beschikken nauwelijks over feitelijke gegevens betreffende het taalgebruik in de media. Behalve enkele impressionistische stukken her en der verspreid en een stuk of wat intentieverklaringen, ligt het veld nog braak.

Het wordt dus terzelf dertijd spannend en gewaagd om hier de ontginning te beginnen. Het wordt vooral ook spannend omdat het veld zo spectaculair verkaveld is en deze verkaveling nog ongeremd doorgaat, zowel in Vlaanderen als in Nederland. Die verkaveling laat duidelijke sporen na op het taalgebruik dat in medialand te beluisteren valt en is voor een deel zelfs de bron van de zo vaak in lezersbrieven bejammerde verloedering van het Nederlands, zoals we hier verder nog zullen pogen aan te tonen.

De mediaverkaveling

Vlaanderen

Het medialandschap is tegenwoordig in staat van permanente opschudding zowel in Vlaanderen als in Nederland. In Vlaanderen heeft de Vlaamse Raad een nieuwe wetgeving geformuleerd betreffende de omroepmaterie en sinds de goedkeuring van de uitvoeringsbesluiten van dit zogenaamde kabeldecreet op 30 juli 1987 is de weg vrijgemaakt voor niet-openbare televisie in Vlaanderen. De commercie zag daar meteen brood in en richtte een zender op die onbeducht in concurrentie ging met de openbare omroep van de BRT. Met een erkenning voor een periode van achttien jaar ging op 2 februari 1989 VTM, de Vlaamse Televisiemaatschappij, met een pronkerig openingsgala van start als eerste en enige commerciële zender voor de hele Vlaamse Gemeenschap. Om de reclamebudgetten voor de produkties zo vlot mogelijk binnen te rijven heeft VTM zich resoluut laten leiden door de smaak van het publiek. VTM