DERTIG JAAR TAALPROGRAMMA'S OP DE RADIO L. BEHEYDT (U.C.Louvain)

Taal is uiteraard een dankbaar onderwerp voor media die volledig of gedeeltelijk op taal gebaseerd zijn. Niet te verwonderen dus dat we in de geschiedenis van radio en televisie zo vaak ook taaiprogramma's aantreffen en ook dat taalspelletjes een vast onderdeel vormen van heel wat showprogramma's. Toch is de taal niet altijd op dezelfde manier behandeld in het korte radio- en televisietijdperk. En het loont zeker de moeite om zowel in Nederland als in Vlaanderen het radio-en televisieverhaal van de taal van naderbij te gaan bekijken.

Van de "Radiotaalwenken"...

In een ver verleden toen de Vlamingen "ongeriefd nog van woorden", uit hun lange taalslaap ontwaakten en met de steun van de radio moesten leren hoe ze zich voor elkaar verstaanbaar moesten maken van Oostende tot Hasselt en van Kortrijk tot Turnhout, kregen ze een schoolmeester die met strenge geleerdheid dagelijks Taalwenken gaf. De Vlaming die vanaf november 1965 om half acht 's morgens de radio aanzette, kreeg meteen een betuttelende taaimeester aan het woord. Elke dag stipt om 7.32u. kondigde de omroeper aan: "Voor wie haar soms geweld aandoet - Taalwenken door doctor Mare Galle".

Die aankondiging alleen al is symptomatisch voor de stijl waarin de taaiprogramma's in de jaren '60 werden opgevat. "Voor wie haar soms geweld aandoet", dat was het uitgangspunt. De taal werd niet voldoende gerespecteerd, de taal werd verkracht en daartegen moest worden gereageerd. Door wie? Door iemand die het kon weten, een heuse 'doctor'. Wie in 1965 iets over taal wou zeggen, moest zijn strepen verdiend hebben, hij moest minstens doctor zijn - zoals Mare Galle - of professor - zoals Florquin. Zo 'n geleerde heer kon immers met gezag spreken. Hij had krachtens zijn titel de waarheid in pacht. De tijden zijn veranderd. Nu durven zelfs niet academisch gevormden het aan in een taaiprogramma te zetelen. En met succes overigens!

Wat had die doctor Mare Galle dan zoal te vertellen? In elk geval véél. Twee keer per dag werden de radiotaalwenken op het eerste programma van de BRT uitgezonden: 's morgens om half achten 'savondsom 18.55u. Die herhaling had didactische redenen. Niet dat de BRT didactische redenen nodig heeft om een programma te herhalen, maar in dit specifieke geval wil ik nog aannemen dat er een pedagogische bedoeling zat achter de wederuitzending. Aangezien doctor Mare Galle elke dag met frisse moed weer zijn Vlaamse landgenoten kapittelde in de hoop dat ze eindelijk eens wat minder gallicismen, dialectismen, belgicis-men en wat dies meer zij, zouden gaan gebruiken, durven wij veronderstellen dat daar alleen Vlaamse pedagogische goede bedoelingen aan ten grondslag gelegen