BIJLAGE 3

Boekverfilming een stimulans voor het lezen?

Samenvatting van een onderzoek van Mevrouw dr. Dorothee Verdaasdonk in opdracht van de Nederlandse Taalunie, november 1990

Het rapport probeert een aanzet te geven tot de bepaling van het profiel van de Nederlandse bioscoopbezoeker die naar de verfilming van Nederlandstalige literaire werken gaat. Er is in 1989 een enquête gehouden onder de bioscoopbezoekers van Rituelen en De Avonden. Voorts zijn er interviews gehouden met betrokkenen uit de literaire en de filmwereld.

Op grond van de analyses die zijn gemaakt van de gegevens die de enquête opleverde, zijn de volgende conclusies te trekken.

De eigenschappen van de ondervraagde bezoekers van twee Nederlandstalige literatuurverfilmingen laten zien dat het publiek van deze twee films literair geïnteresseerd en hoog opgeleid is, alsmede voor een groot deel in de cultuur-, kunst- en sociale sector werkzaam is. Hun leeftijd is voornamelijk 25 jaar en ouder.

De betrokkenen uit de filmwereld, met name de speelfilmproducenten, gaan ervan uit dat het bioscooppubliek voor een groot deel het publiek is dat het boek reeds heeft gelezen. Deze visie wordt niet door het onderzoek bevestigd. Zelfs een bestseller en klassiek werk als De avonden, dat op menige eindexamenlijst voorkomt, is slechts door 59,4% van het geënquêteerde publiek gelezen. Wel is dit publiek op de hoogte van literatuur en in literatuur geïnteresseerd. Dit blijkt uit het aankoopbudget voor boeken per jaar, dat voor 67,4% van de respondenten 100 gulden of meer is. Het lidmaatschap van een bibliotheek valt eveneens hoger uit dan dat van de gemiddelde Nederlander, 45,6% in plaats van 39%. De naam van de schrijver is bij bezoekers van de film De avonden bekend. Men voelt zich echter vrij om toe te geven dat men het boek niet heeft gelezen. De afwezigheid van sociaal wenselijke antwoorden op dit punt blijkt ook duidelijk uit het feit dat het merendeel van de onderzoekspopulatie, 64,2%, die het boek niet heeft gelezen, nog nooit na het zien van een literatuurverfilming het boek alsnog heeft gekocht.

Vooral de uitgevers gaan ervan uit dat de bioscoopbezoekers achteraf het boek kochten, ook omdat de verkoop na een première van een verfilming van een Nederlandstalig literair werk meestal aantrekt. Rituelen kreeg in april 1989 zijn 12de druk en van De avonden is in 1990 de 3 9 ste druk verschenen. Rond de première van de film laten de uitgevers een nieuwe druk verschijnen. Beide uitgaven wijzen echter niet door foto's of een nieuwe inprint in het boek of door een nieuw omslag op de verfilming.

Voor de stelling dat het bioscooppubliek koperspubliek wordt, geeft de enquête onvoldoende houvast. Slechts 35,8% van de ondervraagden zegt wel eens het boek te hebben gekocht, omdat men de literatuurverfilming had gezien. Het idee van de speelfilmproducenten als zou nieuw publiek naar de bioscoop worden gehaald door de literatuurverfilming wordt niet bevestigd door het onderzoek. De meesten van de ondervraagden behoren tot de regelmatige, of tot de