ren. Om financiële redenen kan geen enkele school in Nedersaksen op dit verzoek ingaan.

Uitwisselingsprogramma's voor leerlingen

Tussen Nederland en Vlaanderen enerzijds en Nedersaksen anderzijds bestaan ruim vijftig uitwisselingsprogramma's. In de voorbije jaren heeft men geprobeerd deze programma's uit te breiden en aan te vullen met diverse activiteiten (cursussen, samenwerkingsprogramma's, beurzen, enz.).

3.1.2. De opleiding van docenten Nederlands in Nedersaksen: terugblik en perspectief F. Bulhof

Om te beginnen zal ik de ontwikkeling van de opleiding van docenten Nederlands in Nedersaksen in de afgelopen tien jaar schetsen. Deze terugblik wordt gevolgd door een toekomstperspectief.

Nedersaksen is een deelstaat van de Bondsrepubliek Duitsland. Het culturele en economische zwaartepunt van Nedersaksen bevindt zich in de driehoek Hannover-Wolfsburg-Göttingen. Hannover is het regerings- en handelscentrum. Er is veel industrie in Brunswijk en Wolfsburg (VW). De grootste en beroemdste universiteit is gevestigd in Göttingen. In Wolfenbüttel bevindt zich een schitterende bibliotheek. Nedersaksen strekt zich echter ook ver uit naar het westen en noorden. Het grenst van Emden tot en met Bentheim aan Nederland. Nederlands leren is vooral een zaak van dit uitgestrekte maar excentrische grensgebied, dat oude banden met Nederland heeft, ten dele van religieuze, ten dele van taalkundige aard. Er woont namelijk een aantal 'Altreformierte' die zich theologisch op Nederland plachten te oriënteren en aan weerszijden van de grens kan men elkaar wel een beetje verstaan als men gebruik maakt van het plaatselijk dialect. De Nederlandse standaardtaal werkt bij deze contacten uiteraard alleen maar remmend.

Op enkele scholen werd al in de jaren zeventig enig Nederlands onderwezen. Daarover ontbreken nauwkeurige gegevens, maar aangenomen kan worden dat in 1981 op ongeveer twaalf scholen in het grensgebied in 'Arbeitsgemeinschaften' (het morele equivalent van pianolessen) af en toe iets aan Nederlands werd gedaan. Onder deze scholen bevonden zich ook twee 'Gymnasia' in Osnabrück. Daaruit blijkt dat de belangstelling voor het Nederlands zich niet tot het onmiddellijke grensgebied hoeft te beperken. Er is op zichzelf geen enkele reden om Nederlands niet in Brunswijk of in de Harz te doceren. Duits wordt per slot ook nog in Domburg geleerd.

Dat die beperking tot het grensgebied in wezen zinloos is, werd al vroeger op universitair niveau bewezen. Er bestond namelijk al enige tijd een bescheiden infrastructuur voor het Nederlands aan de Universiteit van Göttingen. Hoewel men moeilijk verder van het Nederlandse taalgebied verwijderd kan zijn (in Nedersaksen althans) dan in Göttingen, was daar een 'Erganzungsstudiengang'1 voor leraren

1 Een 'Erganzungsstudiengang' is als studievak volwaardig, maar kan niet als hoofdvak worden gekozen. Iedere Duitse leraar bekwaamt zich in twee hoofdvakken. Nederlands kan daar als extra vak bijkomen.