1 Goed onderwijs Nederlands: waarom en waartoe?

In dit eerste hoofdstuk gaan we in op twee fundamentele vragen. In een eerste paragraaf (1.1) beantwoorden we de vraag naar het belang van het onderwij s Nederlands. Het is immers duidelijk dat de aanbevelingen van de taakgroep precies aan het antwoord op die vraag hun kracht ontlenen. In de tweede plaats buigen we ons over de vraag naar de doelstellingen van het onderwijs Nederlands (1.2): we geven een algemene 'streefdoelstelling', waarvan we aannemen dat ze voor alle betrokkenen aanvaardbaar is, en verbinden daar verder, althans voor het voortgezet/secundair onderwijs, concrete doelstellingen aan.

1.1 Het belang van goed onderwijs Nederlands

Het is niet verrassend dat de overheid van Nederland en Vlaanderen in dit rapport een belangrijke rol wordt toebedeeld. Van de overheid wordt immers verwacht dat ze voorwaarden schept voor kwalitatief hoogstaand onderwijs in het algemeen en onderwijs Nederlands in het bijzonder.

Goed onderwijs Nederlands is van groot belang, zowel voor de individuen als voor de Nederlandse en Vlaamse samenleving en de Nederlandse taalgemeenschap als geheel. Dat belang vertoont dus een persoonlijk en een maatschappelijk aspect.

Het onderwijs Nederlands is erop gericht bij de leerlingen de ontwikkeling te bevorderen van humaan waardevolle kennis, vaardigheden en attitudes. Het bestrijkt daarbij drie nauw aan elkaar verwante domeinen: taalvaardigheid (spreken en luisteren, schrijven en lezen), taalbeschouwing en literatuur.

Vanuit het individu bekeken staat goed onderwijs Nederlands er garant voor dat elke leerling een optimaal niveau van ontwikkeling in deze domeinen bereikt. Zo draagt het op een unieke wijze bij tot drie functies van het onderwijs in het algemeen: het dient de ontwikkeling van de leerling als persoon, zijn toerusting tot studie of toetreding tot de wereld van arbeid en beroep en ten slotte zijn voorbereiding op algemeen maatschappelijk functioneren. Daarnaast vervult het onderwijs Nederlands een (vaak niet onderkende) ondersteunende functie bij het onderwijs in de andere schoolvakken: met uitzondering veelal van het vreemde-talenonderwijs is het Nederlands daar immers de taal waarin onderwezen en geleerd wordt.

Om al deze redenen moet goed onderwijs Nederlands aandacht besteden aan een groot aantal vormen van taalgebruik. Bijvoorbeeld: het lezen of beluisteren, interpreteren en beoordelen van verschillende soorten teksten van een zekere moeilijkheidsgraad; het schrijven van een zakelijke brief; het effectief deelnemen aan een discussie; het doorzien van manipulerend taalgebruik en het gepast reageren daarop; het interpreteren en waarderen van een verhaal of televisiespel (zie de lijst van doelen in paragraaf 1.2.4).

Het sociale, economische en culturele ontwikkelingspeil van de samenleving hangt in hoge mate af van het niveau van het onderwijs Nederlands. De kennis, de vaardig-