4        Het samenspel van vakinhoud en taal in

leerboeken: Problemen en oplossingen

J. Lowyck & L. Vanmaele

Centrum voor Instructiepsychologie en -technologie (CIP & T)

Departement Pedagogische Wetenschappen

Katholieke Universiteit Leuven

Inleiding

Een belangrijk probleem dat leerlingen op school ondervinden is het herkennen van de essentie van een schoolvak, uitgedrukt in termen van hoofd- en bijzaken en van vakspecifieke denkmethodes. In deze bijdrage wordt nagegaan hoe vakinhouden en -methodes in leerboeken worden gerepresenteerd en op welke wijze deze talig worden uitgedrukt.

In deel 1 staan de wijzen centraal waarop in wetenschappen en schoolvakken inhouden worden afgebakend en weergegeven. Vervolgens wordt nagegaan hoe informatie in vakken talig kan worden gerepresenteerd. Dit leidt dan tot een schema voor de analyse van vakinhouden in leerboeken. Om de waarde van het analyseschema aan de praktijk te toetsen, is gebruik gemaakt van tekstgedeeltes uit leerboeken fysica en geschiedenis. Daaruit blijkt dat problemen geïdentificeerd en optimaliseringen geformuleerd kunnen worden, en dit op vakinhoudelijk en talig vlak.

1 Afbakening en kenmerken van disciplines en schoolvakken

In onze Westerse cultuur wordt de werkelijkheid vooral ge(re)construeerd door wetenschappelijke disciplines en daarmee samenhangende schoolvakken (Van der Aalsvoort & Van der Leeuw, 1992). Van het onderwijs wordt verwacht, dat ze de leerlingen introduceert in het produkt en het proces van deze dominante vorm van kennisvergaring en -verwerking.

1.1 Relatie werkelijkheid-schoolvak

De omvattende opdracht van het onderwijs inzake introductie in schoolvakken en beroepen veroorzaakt duidelijke spanningen. Eerst en vooral is er de vraag van de verhouding tussen persoonlijke ervaring en geobjectiveerde kennis van de werkelijkheid. Vandaar dat dikwijls gepleit wordt voor inductieve methodes, die een brug slaan tussen subjectief ervaren en vakwetenschappelijk denken, en voor ervaringsgericht leren. Bovendien ontstaat er een druk op het onderwijs om de steeds groeiende informatiestroom uit de vele wetenschappen in haar curriculum op te nemen. En ook het steeds complexer wordend beroepenveld dwingt het onderwijs om leer-